౧. వాదయుత్తివణ్ణనా

౨౮౨. సబ్బం అత్థీతి ఏత్థ యస్మా పచ్చుప్పన్నం వియ అతీతానాగతమ్పి ధరమానసభావన్తి పరవాదినో లద్ధి, తస్మా సబ్బన్తి కాలవిభాగతో అతీతాదిభేదం సబ్బం. సో పన ‘‘యమ్పి నత్థి, తమ్పి అత్థీ’’తి కాలవిముత్తస్స వసేన అనుయోగో, తం అతిప్పసఙ్గదస్సనవసేన పరవాదిపటిఞ్ఞాయ దోసారోపనం. నయదస్సనం వా అతీతానాగతానం నత్థిభావస్స. అత్థీతి పన అయం అత్థిభావో యస్మా దేసకాలాకారధమ్మేహి వినా న హోతి, తస్మా తం తావ తేహి సద్ధిం యోజేత్వా అనుయోగం దస్సేతుం ‘‘సబ్బత్థ సబ్బమత్థీ’’తిఆదినా పాళి పవత్తా. తత్థ యదిపి సబ్బత్థాతి ఇదం సామఞ్ఞవచనం, తం పన యస్మా విసేసనివిట్ఠం హోతి, పరతో చ సబ్బేసూతి ధమ్మా విభాగతో వుచ్చన్తి, తస్మా ఓళారికస్స పాకటస్స రూపధమ్మసముదాయస్స వసేన అత్థం దస్సేతుం అట్ఠకథాయం ‘‘సబ్బత్థాతి సబ్బస్మిం సరీరే’’తి వుత్తం, నిదస్సనమత్తం వా ఏతం దట్ఠబ్బం. తథా చ కాణాదకాపిలేహి పటిఞ్ఞాయమానా ఆకాసకాలాదిసత్తపకతిపురిసా వియ పరవాదినా పటిఞ్ఞాయమానం సబ్బం సబ్బబ్యాపీతి ఆపన్నమేవ హోతీతి. ‘‘సబ్బత్థ సరీరే’’తి చ ‘‘తిలే తేల’’న్తి వియ బ్యాపనే భుమ్మన్తి సరీరపరియాపన్నేన సబ్బేన భవితబ్బన్తి వుత్తం ‘‘సిరసి పాదా…పే… అత్థో’’తి.

సబ్బస్మిం కాలే సబ్బమత్థీతి యోజనా. ఏతస్మిం పక్ఖేయేవస్స అఞ్ఞవాదో పరిదీపితో సియా ‘‘యం అత్థి, అత్థేవ తం, యం నత్థి, నత్థేవ తం, అసతో నత్థి సమ్భవో, సతో నత్థి వినాసో’’తి. ఏవం సబ్బేనాకారేన సబ్బం సబ్బేసు ధమ్మేసు సబ్బం అత్థీతి అత్థోతి సమ్బన్ధో. ఇమేహి పన పక్ఖేహి ‘‘సబ్బం సబ్బసభావం, అనేకసత్తినిచితాభావా అసతో నత్థి సమ్భవో’’తి వాదో పరిదీపితో సియా. యోగరహితన్తి కేనచి యుత్తాయుత్తలక్ఖణసంయోగరహితం. తం పన ఏకసభావన్తి సంయోగరహితం నామ అత్థతో ఏకసభావం, ఏకధమ్మోతి అత్థో. ఏతేన దేవవాదీనం బ్రహ్మదస్సనం అత్థేవాతివాదో పరిదీపితో సియా. అత్థీతి పుచ్ఛతీతి యది సబ్బమత్థీతి తవ వాదో, యథావుత్తాయ మమ దిట్ఠియా సమ్మాదిట్ఠిభావో అత్థీతి ఏకన్తేన తయా సమ్పటిచ్ఛితబ్బో, తస్మా ‘‘కిం సో అత్థీ’’తి పుచ్ఛతీతి అత్థో.

వాదయుత్తివణ్ణనా నిట్ఠితా.