౨. అబ్భన్తరమాతికావణ్ణనా

౨. తదత్థానీతి పటిచ్చసముప్పాదత్థాని. పటిచ్చ సముప్పజ్జతి సఙ్ఖారాదికం ఏతస్మాతి హి పటిచ్చసముప్పాదో, పచ్చేకం అవిజ్జాదికో పచ్చయధమ్మో. తథా హి వుత్తం సఙ్ఖారపిటకే ‘‘ద్వాదస పచ్చయా, ద్వాదస పటిచ్చసముప్పాదా’’తి. తేసన్తి ఖన్ధాదీనం. తథాదస్సితానన్తి గణనుద్దేసవిభాగమత్తేన దస్సితానం. కస్మా పనేత్థ పటిచ్చసముప్పాదో ద్వాదసభావేనేవ గహితో, నను తత్థ భవో కమ్మభవాదిభేదేన, సోకాదయో చ సరూపతోయేవ ఇధ పాళియం గహితాతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘తత్థా’’తిఆది. తత్థ తత్థాతి తస్మిం ‘‘పఞ్చవీసాధికేన పదసతేనా’’తి ఏవం వుత్తే అట్ఠకథావచనే. కమ్మభవస్స భావనభావేన, ఉపపత్తిభవస్స భవనభావేన. పదత్థతో పన కమ్మభవో భవతి ఏతస్మాతి భవో, ఇతరో భవతి, భవనం వాతి. తన్నిదానదుక్ఖభావేనాతి జరామరణనిదానదుక్ఖభావేన.

‘‘సబ్బాపి ధమ్మసఙ్గణీ ధాతుకథాయ మాతికా’’తి ఇదమ్పి ధాతుకథాయ మాతికాకిత్తనమేవాతి ‘‘సబ్బాపి…పే… మాతికాతి అయం ధాతుకథామాతికాతో బహిద్ధా వుత్తా’’తి వచనం అసమ్భావేన్తో ‘‘అథ వా’’తిఆదిమాహ. పకరణన్తరగతా వుత్తా ధాతుకథాయ మాతికాభావేనాతి అత్థో. కామఞ్చేత్థ మాతికాభావేన వుత్తా, పకరణన్తరగతత్తా పన అఞ్ఞతో గహేతబ్బరూపా ఇతో బహిభూతా నామ హోన్తి, సరూపతో గహితావ పఞ్చక్ఖన్ధాతిఆదికా అబ్భన్తరా. తేనాహ ‘‘సరూపతో దస్సేత్వా ఠపితత్తా’’తి. మాతికాయ అసఙ్గహితత్తాతి మాతికాయ సరూపేన అసఙ్గహితత్తా, న అఞ్ఞథా. న హి మాతికాయ అసఙ్గహితో కోచి పదత్థో అత్థి. వికిణ్ణభావేనాతి ఖన్ధవిభఙ్గాదీసు విసుం విసుం కిణ్ణభావేన విసటభావేన.