౩. నయముఖమాతికావణ్ణనా

౩. నయానం సఙ్గహాదిప్పకారవిసేసానం పవత్తి దేసనా, తస్సా వినిగ్గమట్ఠానతాయ ద్వారం. యథావుత్తధమ్మా యథారహం ఖన్ధాయతనధాతుయో అరూపినో చ ఖన్ధాతి తేసం ఉద్దేసో నయముఖమాతికా. తేనాహ ‘‘నయాన’’న్తిఆది. వియుజ్జనసీలా, వియోగో వా ఏతేసం అత్థీతి వియోగినో, తథా సహయోగినో, సఙ్గహాసఙ్గహధమ్మా చ వియోగీసహయోగీధమ్మా చ సఙ్గహా…పే… ధమ్మా, సఙ్గణ్హనాసఙ్గణ్హనవసేన వియుజ్జనసంయుజ్జనవసేన చ పవత్తనకసభావాతి అత్థో. చుద్దసపీతిఆదినా తమేవత్థం పాకటతరం కరోతి. యేహీతి యేహి ఖన్ధాదీహి అరూపక్ఖన్ధేహి చ. తే చత్తారోతి తే సఙ్గహాదయో చత్తారో. సచ్చాదీహిపీతి సచ్చఇన్ద్రియపటిచ్చసముప్పాదాదీహిపి సహ. యథాసమ్భవన్తి సమ్భవానురూపం, యం యం పదం సఙ్గహితో అసఙ్గహితోతి చ వత్తుం యుత్తం, తం తన్తి అత్థో.

సో పనాతి సఙ్గహాసఙ్గహో. సఙ్గాహకభూతేహీతి సఙ్గహణకిరియాయ కత్తుభూతేహి. తేహీతి సచ్చాదీహి. న సఙ్గహభూతేహీతి సఙ్గహణకిరియాయ కరణభూతేహి సచ్చాదీహి సఙ్గహాసఙ్గహో న వుత్తో. తత్థాపి హి ఖన్ధాయతనధాతుయో ఏవ కరణభూతాతి దస్సేతి. ఖన్ధాదీహేవ సఙ్గహేహీతి ఖన్ధాదీహియేవ సఙ్గణ్హనకిరియాయ కరణభూతేహి, ‘‘ఖన్ధసఙ్గహేన సఙ్గహితా, ఆయతనసఙ్గహేన అసఙ్గహితా, ధాతుసఙ్గహేన అసఙ్గహితా, తే ధమ్మా చతూహి ఖన్ధేహి, ద్వీహాయతనేహి, అట్ఠహి ధాతూహి అసఙ్గహితా’’తి సఙ్గహాసఙ్గహో నియమేత్వా వుత్తో. తస్మాతి యస్మా సచ్చాదీని సఙ్గాహకభావేన వుత్తాని, న సఙ్గహభావేన, ఖన్ధాదీనియేవ చ సఙ్గహభావేన వుత్తాని, తస్మా.

కస్మా పనేత్థ సచ్చాదయో సఙ్గహవసేన న వుత్తాతి? తథాదేసనాయ అసమ్భవతో. న హి సక్కా రూపక్ఖన్ధాదీనం సముదయసచ్చాదీహి, సఞ్ఞాదీనం వా ఇన్ద్రియాదీహి సఙ్గహనయేన పుచ్ఛితుం విస్సజ్జితుం వాతి. తథా అరియఫలాదీసు ఉప్పన్నవేదనాదీనం సచ్చవినిముత్తతాయ ‘‘వేదనాక్ఖన్ధో కతిహి సచ్చేహి సఙ్గహితో’’తి పుచ్ఛిత్వాపి ‘‘ఏకేన సచ్చేన సఙ్గహితో’’తిఆదినా నియమేత్వా సఙ్గహం దస్సేతుం న సక్కాతి. యథాసమ్భవన్తి యేహి సమ్పయోగో, యేహి చ విప్పయోగో, తదనురూపం.

రూపం రూపేన నిబ్బానేన వా విప్పయుత్తం న హోతి, నిబ్బానం వా రూపేన. కస్మా? సమ్పయుత్తన్తి అనాసఙ్కనీయసభావత్తా. చతున్నఞ్హి ఖన్ధానం అఞ్ఞమఞ్ఞం సమ్పయోగీభావతో ‘‘రూపనిబ్బానేహిపి సో అత్థి నత్థీ’’తి సియా ఆసఙ్కా, తస్మా తేసం ఇతరేహి, ఇతరేసఞ్చ తేహి విప్పయోగో వుచ్చతి, న పన రూపస్స రూపేన, నిబ్బానేన వా, నిబ్బానస్స వా రూపేన కత్థచి సమ్పయోగో అత్థీతి తదాసఙ్కాభావతో విప్పయోగోపి రూపస్స రూపనిబ్బానేహి, నిబ్బానస్స వా తేన న వుచ్చతి, అరూపక్ఖన్ధేహియేవ పన వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘చతూహేవా’’తిఆది. అనారమ్మణస్స చక్ఖాయతనాదికస్స. అనారమ్మణఅనారమ్మణమిస్సకేహీతి అనారమ్మణేన సోతాయతనాదినా అనారమ్మణమిస్సకేన చ ధమ్మాయతనాదినా. మిస్సకస్స ధమ్మాయతనాదికస్స. అనారమ్మణఅనారమ్మణమిస్సకేహి న హోతీతి యోజేతబ్బం. యేసం పన యేహి హోతి, తం దస్సేతుం ‘‘అనారమ్మణస్స పనా’’తిఆది వుత్తం. యథా హి సారమ్మణస్స అనారమ్మణేన అనారమ్మణమిస్సకేన చ విప్పయోగో హోతి, ఏవం సారమ్మణేనపి సో హోతియేవ. తేన వియ అనారమ్మణస్స అనారమ్మణమిస్సకస్స చాతి దట్ఠబ్బం.