౧. ఖన్ధపదవణ్ణనా

౬. ‘‘అభిఞ్ఞేయ్యధమ్మభావేన వుత్తా చత్తారో ఖన్ధా హోన్తీ’’తిఆదినా, ‘‘రూపక్ఖన్ధో అభిఞ్ఞేయ్యో’’తిఆదినా చ అభిఞ్ఞాతలక్ఖణవిసయాతి ఆహ ‘‘సభావతో అభిఞ్ఞాతాన’’న్తి. పరిఞ్ఞేయ్యతాదీతి ఆది-సద్దేన పహాతబ్బసచ్ఛికాతబ్బభావేతబ్బతా సఙ్గయ్హతి. అధిపతియాదీతి అధిపతిపచ్చయభావఉపట్ఠానపదహనాదీని. సచ్చాదివిసేసో వియాతి దుక్ఖసచ్చాదిపరియాయో అభిఞ్ఞేయ్యపీళనట్ఠాదివిసేసో వియ. ఏవఞ్చ కత్వాతి నయముఖమాతికాయ అభిఞ్ఞేయ్యనిస్సయేన వుచ్చమానత్తా ఏవ. తేసం రూపధమ్మానం పఞ్చన్నం ఖన్ధానం ఖన్ధభావేన వియ రూపక్ఖన్ధభావేన సభాగతా హోతి, న వేదనాక్ఖన్ధాదిభావేనాతి సఙ్గహలక్ఖణమాహ. ఇతీతి తస్మా, యస్మా రూపధమ్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం రూపక్ఖన్ధభావేన సభాగా, తస్మాతి అత్థో. రూపక్ఖన్ధభావసఙ్ఖాతేన రూపక్ఖన్ధభావేన అత్థముఖేనేవ గహణే. సద్దద్వారేన పన గహణే రూపక్ఖన్ధవచనసఙ్ఖాతేన వా రూపక్ఖన్ధవచనవచనీయతాసఙ్ఖాతేన. ఇదాని తమేవత్థం పాకటతరం కాతుం ‘‘రూపక్ఖన్ధోతి హీ’’తిఆది వుత్తం.

పురిమేనాతి రూపక్ఖన్ధేన. సఞ్ఞాక్ఖన్ధమూలకాతిఆదీసు ‘‘పురిమేన యోజియమానే’’తిఆదిం ఆనేత్వా యథారహం యోజేతబ్బం. అభేదతో పఞ్చకపుచ్ఛావిస్సజ్జనం ఖన్ధపదనిద్దేసే సబ్బపచ్ఛిమమేవాతి ఆహ ‘‘భేదతో పఞ్చకపుచ్ఛావిస్సజ్జనానన్తర’’న్తి.

ఆయతనపదాదివణ్ణనా

౪౦. యదిపి ఏకకేపి సదిసం విస్సజ్జనం విస్సజ్జనం సముదయమగ్గసచ్చానం ‘‘సముదయసచ్చం ఏకేన ఖన్ధేన…పే… మగ్గసచ్చం ఏకేన ఖన్ధేన ఏకేనాయతనేన ఏకాయ ధాతుయా సఙ్గహితం, చతూహి ఖన్ధేహి ఏకాదసహి ఆయతనేహి సత్తరసహి ధాతూహి అసఙ్గహిత’’న్తి (ధాతు. ౪౧) నిద్దిట్ఠత్తా. ఏత్థాతి ఏతస్మిం ఇన్ద్రియపదనిద్దేసే. చక్ఖుసోతచక్ఖుసుఖిన్ద్రియదుకానన్తి చక్ఖుసోతదుకం చక్ఖుసుఖిన్ద్రియదుకన్తి ఏతేసం దుకానం. చక్ఖుసోతసుఖిన్ద్రియానఞ్హి ‘‘ఏకేన ఖన్ధేన ఏకేనాయతనేన ఏకాయ ధాతుయా సఙ్గహితం, చతూహి ఖన్ధేహి ఏకాదసహి ఆయతనేహి సత్తరసహి ధాతూహి అసఙ్గహిత’’న్తి ఏకకే సదిసం విస్సజ్జనం. చక్ఖుసోతిన్ద్రియదుకస్స పన ‘‘చక్ఖున్ద్రియఞ్చ సోతిన్ద్రియఞ్చ ఏకేన ఖన్ధేన ద్వీహాయతనేహి ద్వీహి ధాతూహి సఙ్గహితా, చతూహి ఖన్ధేహి దసహాయతనేహి సోళసహి ధాతూహి అసఙ్గహితా’’తి, ‘‘చక్ఖున్ద్రియఞ్చ సుఖిన్ద్రియఞ్చ ద్వీహి ఖన్ధేహి ద్వీహాయతనేహి ద్వీహి ధాతూహి సఙ్గహితా, తీహి ఖన్ధేహి దసహాయతనేహి సోళసహి ధాతూహి అసఙ్గహితా’’తి చక్ఖుసుఖిన్ద్రియదుకస్స చ అసదిసం విస్సజ్జనం. నాపి దుకేహి తికస్సాతి చక్ఖుసోతచక్ఖుసుఖిన్ద్రియాదిదుకేహి చక్ఖుసోతసుఖిన్ద్రియాదితికస్స నాపి సదిసం విస్సజ్జనం. ఇధాతి సచ్చపదనిద్దేసే. తికేన చాతి దుక్ఖసముదయమగ్గాదితికేన చ. ‘‘పఞ్చహి ఖన్ధేహి ద్వాదసహాయతనేహి అట్ఠారసహి ధాతూహి సఙ్గహితా, న కేహిచి ఖన్ధేహి న కేహిచి ఆయతనేహి న కాహిచి ధాతూహి అసఙ్గహితా’’తి సదిసం విస్సజ్జనం.