౩. తతియకథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౯౭-౪౯౯. తతియే పాళియం చీవరపచ్చాసా నిక్ఖిపితున్తి ఏత్థ చీవరపచ్చాసాయ సతియా నిక్ఖిపితున్తి ఏవమత్థో గహేతబ్బో. భణ్డికాబద్ధాని భణ్డికబద్ధానీతిపి పఠన్తి, భణ్డికం కత్వా బద్ధానీతి అత్థో. నిట్ఠితచీవరస్మిం భిక్ఖునాతి ఏత్థ పురిమసిక్ఖాపదే వియ సామివసేనేవ కరణవచనస్స అత్థో వేదితబ్బో.

౫౦౦. అనత్థతే కథినే చీవరమాసే భిక్ఖునో ఉప్పన్నచీవరం అనధిట్ఠితం అవికప్పితం తస్మిం మాసే ఠపేతుం వట్టతీతి ఆహ ‘‘ఏకం పచ్ఛిమకత్తికమాసం ఠపేత్వా’’తి. కేచి పన ‘‘కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవరన్తి వచనతో అనత్థతే కథినే పచ్ఛిమకత్తికమాససఙ్ఖాతే చీవరమాసే ఉప్పన్నచీవరస్సపి పచ్చాసాచీవరే అసతి దసాహపరిహారోయేవ, తతో పరం ఠపేతుం న వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం అట్ఠకథాయ న సమేతి. తథా హి అచ్చేకచీవరసిక్ఖాపదట్ఠకథాయం (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౪౬-౬౪౯ ఆదయో) ‘‘పవారణమాసస్స జుణ్హపక్ఖపఞ్చమియం ఉప్పన్నస్స అచ్చేకచీవరస్స అనత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికో మాసో, అత్థతే కథినే ఏకాదసదివసాధికా పఞ్చ మాసా పరిహారో’’తి వుత్తం. తమేవ చ పరిహారం సన్ధాయ ‘‘ఛట్ఠితో పట్ఠాయ పన ఉప్పన్నం అనచ్చేకచీవరమ్పి పచ్చుద్ధరిత్వా ఠపితచీవరమ్పి ఏతం పరిహారం లభతియేవా’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౪౬-౬౪౯) వుత్తం. తస్మా చీవరమాసే దసాహతో పరమ్పి అనధిట్ఠితం అవికప్పితమ్పి ఠపేతుం వట్టతి.

యది ఏవం ‘‘కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవర’’న్తి ఇదం కస్మా వుత్తన్తి చే? అకాలచీవరసామఞ్ఞతో అత్థుద్ధారవసేన వుత్తం పఠమానియతే సోతస్స రహో వియ. ఏకాదసమాసే సత్తమాసే చ ఉప్పన్నఞ్హి చీవరం వుత్థవస్సేహి సేసేహి చ సమ్ముఖీభూతేహి భాజేతుం లబ్భతీతి అకాలచీవరం నామ జాతం. కాలే పన ‘‘సఙ్ఘస్స ఇదం అకాలచీవరం దమ్మీ’’తి అనుద్దిసిత్వా ‘‘సఙ్ఘస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం వుత్థవస్సేహియేవ భాజేతబ్బం, న అఞ్ఞేహీతి కాలచీవరన్తి వుచ్చతి. ఆదిస్స దిన్నం పన సమ్ముఖీభూతేహి సబ్బేహియేవ భాజేతబ్బన్తి అకాలచీవరం, తస్మా కాలేపి ఆదిస్స దిన్నస్స వుత్థవస్సేహి సేసేహి చ సమ్పత్తేహి భాజనీయత్తా అకాలచీవరసామఞ్ఞతో ‘‘కాలేపి ఆదిస్స దిన్నం, ఏతం అకాలచీవర’’న్తి అత్థుద్ధారవసేన వుత్తం. యది ఏవం ‘‘ఏకపుగ్గలస్స వా ఇదం తుయ్హం దమ్మీతి దిన్న’’న్తి కస్మా వుత్తం. న హి పుగ్గలస్స ఆదిస్స దిన్నం కేనచి భాజనీయం హోతీతి? నాయం విరోధో ఆదిస్స వచనసామఞ్ఞతో లబ్భమానమత్థం దస్సేతుం తథా వుత్తత్తా.

ఏవం పన అవత్వాతి ‘‘తతో చే ఉత్తరి’’న్తి ఇమస్స ‘‘మాసపరమతో ఉత్తరి’’న్తి పదభాజనం అవత్వా. తావ ఉప్పన్నం పచ్చాసాచీవరన్తి పచ్చత్తవచనం ‘‘అత్తనో గతికం కరోతీ’’తి కరణకిరియాయ కత్తుభావతో. అన్తరా ఉప్పన్నఞ్హి పచ్చాసాచీవరం మాసపరమం మూలచీవరం ఠపేతుం అదత్వా అత్తనో దసాహపరమతాయ ఏవ పరిచ్ఛిన్దతీతి అత్తనో గతికం కరోతి. తతో ఉద్ధం మూలచీవరన్తి ఏత్థ పన మూలచీవరన్తి పచ్చత్తవచనం. వీసతిమదివసతో ఉద్ధఞ్హి ఉప్పన్నం పచ్చాసాచీవరం దసాహపరమం గన్తుం అదత్వా మూలచీవరం అత్తనా సద్ధిం కరణసమ్బన్ధతామత్తేన సకకాలవసేన పరిచ్ఛిన్దతీతి అత్తనో గతికం కరోతి. పచ్చాసాచీవరే పన లభిత్వా విసుం ఠపేన్తస్స దసాహం అనతిక్కన్తే నత్థి తప్పచ్చయా ఆపత్తి. పాళియం దసాహా కారేతబ్బన్తి ఏత్థ దసాహాతి కరణత్థే నిస్సక్కవచనం, దసాహేనాతి అత్థో. పఞ్చాహుప్పన్నేతిఆదిం రస్సం కత్వాపి పఠన్తి. ఏకవీసే ఉప్పన్నే…పే… నవాహా కారేతబ్బన్తిఆది పచ్చాసాచీవరస్స ఉప్పన్నదివసం ఠపేత్వా వుత్తం.

అఞ్ఞం పచ్చాసాచీవరం…పే… కారేతబ్బన్తి ఇదం సతియా ఏవ పచ్చాసాయ వుత్తన్తి వేదితబ్బం. సచే పన ‘‘ఇతో పట్ఠాయ చీవరం న లభిస్సామీ’’తి పచ్చాసా ఉపచ్ఛిన్నా, మూలచీవరమ్పి దసాహం చే సమ్పత్తం, తదహేవ అధిట్ఠాతబ్బం. పచ్చాసాచీవరమ్పి పరిక్ఖారచోళం అధిట్ఠాతబ్బన్తి పఠమతరం ఉప్పన్నం విసభాగపచ్చాసాచీవరం సన్ధాయ వదతి. అఞ్ఞమఞ్ఞన్తి అఞ్ఞం అఞ్ఞం, అయమేవ వా పాఠో. అఙ్గం పనేత్థ పఠమకథినే వుత్తసదిసమేవ. కేవలఞ్హి తత్థ దసాహాతిక్కమో, ఇధ మాసాతిక్కమోతి అయం విసేసో.

తతియకథినసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.