౬. సురాపానవగ్గో
౧. సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౨౬-౩౨౮. సురాపానవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే వతియాతి గామపరిక్ఖేపవతియా. పాళియం పిట్ఠసురాదీసు పిట్ఠం భాజనే పక్ఖిపిత్వా తజ్జం ఉదకం దత్వా మద్దిత్వా కతా పిట్ఠసురా. ఏవం పూవే ఓదనే చ భాజనే పక్ఖిపిత్వా తజ్జం ఉదకం దత్వా మద్దిత్వా కతా పూవసురా ఓదనసురాతి చ వుచ్చతి. ‘‘కిణ్ణా’’తి పన తస్సా సురాయ బీజం వుచ్చతి. యే సురామోదకాతిపి వుచ్చన్తి, తే పక్ఖిపిత్వా కతా కిణ్ణపక్ఖిత్తా. హరీతకీసాసపాదినానాసమ్భారేహి సంయోజితా సమ్భారసంయుత్తా.
మధుకతాలనాళికేరాదిపుప్ఫరసో చిరపరివాసితో పుప్ఫాసవో. పనసాదిఫలరసో ఫలాసవో. ముద్దికారసో మధ్వాసవో. ఉచ్ఛురసో గుళాసవో. హరీతకామలకకటుకభణ్డాదినానాసమ్భారానం రసో చిరపరివాసితో సమ్భారసంయుత్తో. బీజతో పట్ఠాయాతి సమ్భారే పటియాదేత్వా చాటియం పక్ఖిత్తకాలతో, తాలనాళికేరాదీనం పుప్ఫరసస్స గహితఅభినవకాలతోయేవ చ పట్ఠాయ.
౩౨౯. లోణసోవీరకం సుత్తఞ్చ అనేకేహి భేసజ్జేహి అభిసఙ్ఖతో అమజ్జభూతో ఆసవవిసేసో. వాసగ్గాహాపనత్థన్తి సుగన్ధిభావగ్గాహాపనత్థం. అచిత్తకం లోకవజ్జన్తి ఏత్థ యం వత్తబ్బం, తం పఠమపారాజికవణ్ణనాయం వుత్తనయేన వేదితబ్బం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. మజ్జభావో, తస్స పానఞ్చాతి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
సురాపానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౨. అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౩౦. దుతియే భిక్ఖునీపి అనుపసమ్పన్నట్ఠానే ఠితాతి ఏత్థ భిక్ఖుపి భిక్ఖునియా అనుపసమ్పన్నట్ఠానే ఠితోతి వేదితబ్బో. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. హసాధిప్పాయతా, ఉపసమ్పన్నస్స కాయేన కాయామసనన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
అఙ్గులిపతోదకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౩. హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౩౫. తతియం ఉత్తానత్థమేవ. ఉపరిగోప్ఫకతా, హసాధిప్పాయేన కీళనన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
హసధమ్మసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౪. అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౪౪. చతుత్థే గారయ్హో ఆచరియుగ్గహో న గహేతబ్బోతి యస్మా ఉచ్ఛురసో సత్తాహకాలికో, తస్స కసటో యావజీవికో, ద్విన్నంయేవ సమవాయో ఉచ్ఛుయట్ఠి, తస్మా వికాలే ఉచ్ఛుయట్ఠిం ఖాదితుం వట్టతి గుళహరీతకం వియాతి ఏవమాదికో గారయ్హాచరియవాదో న గహేతబ్బో. లోకవజ్జే ఆచరియుగ్గహో న వట్టతీతి లోకవజ్జసిక్ఖాపదే ఆపత్తిట్ఠానే యో ఆచరియవాదో, సో న గహేతబ్బో, లోకవజ్జం అతిక్కమిత్వా ‘‘ఇదం అమ్హాకం ఆచరియుగ్గహో’’తి వదన్తస్స ఉగ్గహో న వట్టతీతి అధిప్పాయో. సుత్తానులోమం నామ అట్ఠకథా. పవేణియా ఆగతసమోధానం గచ్ఛతీతి ‘‘పవేణియా ఆగతో ఆచరియుగ్గహోవ గహేతబ్బో’’తి ఏవం వుత్తే మహాఅట్ఠకథావాదేయేవ సఙ్గహం గచ్ఛతీతి అధిప్పాయో. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. ఉపసమ్పన్నస్స పఞ్ఞత్తేన వచనం, అనాదరియకరణన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
అనాదరియసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౫. భింసాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౪౫. పఞ్చమం ఉత్తానత్థమేవ. ఉపసమ్పన్నతా, తస్స దస్సనసవనవిసయే భింసాపేతుకామతాయ వాయమనన్తి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
భింసాపనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౬. జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౫౦. ఛట్ఠే భగ్గా నామ జనపదినో రాజకుమారా, తేసం నివాసో ఏకోపి జనపదో రుళ్హీసద్దేన ‘‘భగ్గా’’తి వుచ్చతి. తేన వుత్తం ‘‘భగ్గాతి జనపదస్స నామ’’న్తి. సుసుమారగిరేతి ఏవంనామకే నగరే. తస్స కిర నగరస్స మాపనత్థం వత్థువిజ్జాచరియేన నగరట్ఠానస్స పరిగ్గణ్హనదివసే అవిదూరే సుసుమారో సద్దమకాసి గిరం నిచ్ఛారేసి. అథ అనన్తరాయేన నగరే మాపితే తమేవ సుసుమారగిరణం సుభనిమిత్తం కత్వా సుసుమారగిరంత్వేవస్స నామం అకంసు. కేచి పన ‘‘సుసుమారసణ్ఠానత్తా సుసుమారో నామ ఏకో గిరి, సో తస్స నగరస్స సమీపే, తస్మా తం సుసుమారగిరి ఏతస్స అత్థీతి ‘సుసుమారగిరీ’తి వుచ్చతీ’’తి వదన్తి. తథా వా హోతు అఞ్ఞథా వా, నామమేతం తస్స నగరస్సాతి ఆహ ‘‘సుసుమారగిరన్తి నగరస్స నామ’’న్తి. భేసకళాతి ఘమ్పణ్డనామకో గచ్ఛవిసేసో. కేచి ‘‘సేతరుక్ఖో’’తిపి వదన్తి. తేసం బహులతాయ పన తం వనం భేసకళావనన్త్వేవ పఞ్ఞాయిత్థ. ‘‘భేసగళావనే’’తిపి పాఠో. ‘‘భేసో నామ ఏకో యక్ఖో అయుత్తకారీ, తస్స తతో గళితట్ఠానతాయ తం వనం భేసగళావనం నామ జాత’’న్తి హి కేచి.
౩౫౨. జోతికరణేతి అగ్గికరణే. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. అగిలానతా, అనుఞ్ఞాతకరణాభావో, విసిబ్బేతుకామతా, సమాదహనన్తి ఇమాని పనేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.
జోతిసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౭. నహానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౫౭. సత్తమసిక్ఖాపదస్స పాళియం అసమ్భిన్నేనాతి అమక్ఖితేన, అనట్ఠేనాతి అత్థో. ఓరేనద్ధమాసం నహాయేయ్యాతి నహాతదివసతో పట్ఠాయ అద్ధమాసే అపరిపుణ్ణే నహాయేయ్య. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. మజ్ఝిమదేసో, ఊనకద్ధమాసే నహానం, సమయానం వా నదీపారగమనస్స వా ఆపదానం వా అభావోతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.
నహానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౮. దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౬౮. అట్ఠమే ‘‘చమ్మకారనీలం నామ పకతినీల’’న్తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. గణ్ఠిపదే పన ‘‘చమ్మకారా ఉదకే తిపుమలం అయగూథఞ్చ పక్ఖిపిత్వా చమ్మం కాళం కరోన్తి, తం చమ్మకారనీల’’న్తి వుత్తం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. వుత్తప్పకారస్స చీవరస్స అకతకప్పతా, అనట్ఠచీవరాదితా, నివాసనం వా పారుపనం వాతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.
దుబ్బణ్ణకరణసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౯. వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౭౪. నవమే అపచ్చుద్ధారణన్తి ‘‘మయ్హం సన్తకం పరిభుఞ్జ వా విస్సజ్జేహి వా’’తిఆదినా అకతపచ్చుద్ధారం. యేన వినయకమ్మం కతన్తి యేన సద్ధిం వినయకమ్మం కతం. తింసకవణ్ణనాయన్తి నిస్సగ్గియవణ్ణనాయం. పరిభోగేన కాయకమ్మం, అపచ్చుద్ధారాపనేన వచీకమ్మం. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. సామం వికప్పితస్స అపచ్చుద్ధారో, వికప్పనుపగచీవరతా, పరిభోగోతి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.
వికప్పనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦. చీవరఅపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా
౩౭౭. దసమం ఉత్తానత్థమేవ. ఉపసమ్పన్నస్స సన్తకానం పత్తాదీనం అపనిధానం, విహేసేతుకామతా వా హసాధిప్పాయతా వాతి ఇమాని పనేత్థ ద్వే అఙ్గాని.
చీవరఅపనిధానసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.
నిట్ఠితో సురాపానవగ్గో ఛట్ఠో.