౮. సన్నిధికారకసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౨౫౨-౩. అట్ఠమే తాదిసన్తి అసూపబ్యఞ్జనం. యంకిఞ్చి యావకాలికం వా యామకాలికం వాతి ఏత్థ ‘‘యామకాలిక’’న్తి ఇమినా న కేవలం యావకాలికే ఏవ సన్నిధిపచ్చయా పాచిత్తియం, అథ ఖో యామకాలికేపీతి దస్సేతి. నను చ యామకాలికం నేవ ఖాదనీయేసు అన్తోగధం, న భోజనీయేసు. తేనేవ పదభాజనీయే ‘‘ఖాదనీయం నామ పఞ్చ భోజనాని యామకాలికం సత్తాహకాలికం యావజీవికం ఠపేత్వా అవసేసం ఖాదనీయం నామ. భోజనీయం నామ పఞ్చ భోజనానీ’’తి వుత్తం, ‘‘యో పన భిక్ఖు సన్నిధికారకం ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదేయ్య వా భుఞ్జేయ్య వా, పాచిత్తియ’’న్తి చ వుత్తం, తస్మా యామకాలికే పాచిత్తియేన భవితబ్బన్తి కథం విఞ్ఞాయతీతి? వుచ్చతే – పదభాజనే ఖాదనీయ-సద్దస్స అత్థదస్సనత్థం ‘‘యామకాలికం ఠపేత్వా’’తి వుత్తం, న పన సన్నిధిపచ్చయా అనాపత్తిదస్సనత్థం. ఖాదితబ్బఞ్హి యంకిఞ్చి ఖాదనీయన్తి అధిప్పేతం, న చ యామకాలికేసు కిఞ్చి ఖాదితబ్బం అత్థి పాతబ్యభావతో. తస్మా కిఞ్చాపి యామకాలికం ఖాదనీయభోజనీయేహి న సఙ్గహితం, తథాపి అనాపత్తిం దస్సేన్తేన ‘‘అనాపత్తి యామకాలికం యామే నిదహిత్వా భుఞ్జతీ’’తి వచనతో యామాతిక్కమే సన్నిధిపచ్చయా పాచిత్తియేన భవితబ్బన్తి విఞ్ఞాయతి. ‘‘యామకాలికేన, భిక్ఖవే, సత్తాహకాలికం యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితం యామే కప్పతి, యామాతిక్కన్తే న కప్పతీ’’తి (మహావ. ౩౦౫) ఇమినాపి చాయమత్థో సిద్ధో. తేనేవ భగవతో అధిప్పాయఞ్ఞూహి అట్ఠకథాచరియేహి యామకాలికే పాచిత్తియమేవ వుత్తం.

పటిగ్గహణేతి గహణమేవ సన్ధాయ వుత్తం. పటిగ్గహితమేవ హి తం, పున పటిగ్గహణకిచ్చం నత్థి. తేనేవ ‘‘అజ్ఝోహరితుకామతాయ గణ్హన్తస్స పటిగ్గహణే’’తి వుత్తం. మాతికాట్ఠకథాయం (కఙ్ఖా. అట్ఠ. సన్నిధికారకసిక్ఖాపదవణ్ణనా) పన ‘‘అజ్ఝోహరిస్సామీతి గణ్హన్తస్స పటిగ్గహణే’’ఇచ్చేవ వుత్తం. యన్తి యం పత్తం. సన్దిస్సతీతి యాగుయా ఉపరి సన్దిస్సతి. తేలవణ్ణే పత్తే సతిపి నిస్నేహభావే అఙ్గులియా ఘంసన్తస్స వణ్ణవసేనేవ లేఖా పఞ్ఞాయతి, తస్మా తత్థ అనాపత్తీతి దస్సనత్థం ‘‘సా అబ్బోహారికా’’తి వుత్తం. సయం పటిగ్గహేత్వా అపరిచ్చత్తమేవ హి దుతియదివసే న వట్టతీతి ఏత్థ పటిగ్గహణే అనపేక్ఖవిస్సజ్జనేన అనుపసమ్పన్నస్స నిరపేక్ఖదానేన వా విజహితపటిగ్గహణం పరిచ్చత్తమేవ హోతీతి ‘‘అపరిచ్చత్త’’న్తి ఇమినా ఉభయథాపి అవిజహితపటిగ్గహణమేవ వుత్తం. తస్మా యం పరస్స పరిచ్చజిత్వా అదిన్నమ్పి సచే పటిగ్గహణే నిరపేక్ఖవిస్సజ్జనేన విజహితపటిగ్గహణం హోతి, తమ్పి దుతియదివసే వట్టతీతి వేదితబ్బం.

యది ఏవం ‘‘పత్తో దుద్ధోతో హోతీ’’తిఆదీసు కస్మా ఆపత్తి వుత్తాతి? ‘‘పటిగ్గహణం అవిస్సజ్జేత్వావ సయం వా అఞ్ఞేన వా తుచ్ఛం కత్వా న సమ్మా ధోవిత్వా నిట్ఠాపితే పత్తే లగ్గమ్పి అవిజహితపటిగ్గహణమేవ హోతీతి తత్థ ఆపత్తీ’’తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. కేచి పన ‘‘సామణేరానం పరిచ్చజన్తీతి ఇమస్మిం అధికారే ఠత్వా ‘అపరిచ్చత్తమేవా’తి వుత్తత్తా అనుపసమ్పన్నస్స పరిచ్చత్తమేవ వట్టతి, అపరిచ్చత్తం న వట్టతీతి ఆపన్నం, తస్మా నిరాలయభావేన పటిగ్గహణే విజహితేపి అనుపసమ్పన్నస్స అపరిచ్చత్తం న వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం యుత్తం వియ న దిస్సతి. యదగ్గేన హి పటిగ్గహణం విజహతి, తదగ్గేన సన్నిధిమ్పి న కరోతి విజహితపటిగ్గహణస్స అప్పటిగ్గహితసదిసత్తా. పటిగ్గహేత్వా నిదహితేయేవ చ సన్నిధిపచ్చయా ఆపత్తి వుత్తా. ‘‘పటిగ్గహేత్వా ఏకరత్తం వీతినామితస్సేతం అధివచన’’న్తి హి వుత్తం.

పాళియం ‘‘సత్తాహకాలికం యావజీవికం ఆహారత్థాయ పటిగ్గణ్హాతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తిఆదినా సన్నిహితేసు సత్తాహకాలికయావజీవికేసు పురేభత్తమ్పి ఆహారత్థాయ అజ్ఝోహరణేపి దుక్కటస్స వుత్తత్తా యామకాలికేపి ఆహారత్థాయ అజ్ఝోహరణే విసుం దుక్కటేనపి భవితబ్బన్తి ఆహ ‘‘ఆహారత్థాయ అజ్ఝోహరతో దుక్కటేన సద్ధిం పాచిత్తియ’’న్తి. పకతిఆమిసేతి ఓదనాదికప్పియామిసే. యామకాలికం సతి పచ్చయే సామిసేన ముఖేన అజ్ఝోహరతో ద్వేతి హియ్యో పటిగ్గహితయామకాలికం అజ్జ పురేభత్తం సామిసేన ముఖేన భుఞ్జతో సన్నిహితయామకాలికపచ్చయా ఏకం పాచిత్తియం, సన్నిహితేన సంసట్ఠఆమిసపచ్చయా ఏకన్తి ద్వే పాచిత్తియాని. వికప్పద్వయేపీతి సామిసేన నిరామిసేనాతి వుత్తవిధానద్వయే. దుక్కటం వడ్ఢతీతి ఆహారత్థాయ అజ్ఝోహరణపచ్చయా దుక్కటం వడ్ఢతి. థుల్లచ్చయఞ్చ దుక్కటఞ్చ వడ్ఢతీతి మనుస్సమంసే థుల్లచ్చయం, సేసఅకప్పియమంసేసు దుక్కటం వడ్ఢతి.

౨౫౫. పటిగ్గహణపచ్చయా తావ దుక్కటన్తి ఏత్థ సన్నిహితత్తా పురేభత్తమ్పి దుక్కటమేవ. సతి పచ్చయే పన సన్నిహితమ్పి సత్తాహకాలికం యావజీవికం భేసజ్జత్థాయ గణ్హన్తస్స పరిభుఞ్జన్తస్స చ అనాపత్తియేవ. సేసమేత్థ ఉత్తానమేవ. యావకాలికయామకాలికతా, సన్నిధిభావో, తస్స అజ్ఝోహరణన్తి ఇమాని పనేత్థ తీణి అఙ్గాని.

సన్నిధికారకసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.