౧. ముసావాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౧. ముసావాదవగ్గస్స పఠమసిక్ఖాపదే ఖుద్దకానన్తి ఏత్థ ‘‘ఖుద్దక-సద్దో బహు-సద్దపరియాయో. బహుభావతో ఇమాని ఖుద్దకాని నామ జాతానీ’’తి వదన్తి. తత్థాతి తేసు నవసు వగ్గేసు, తేసు వా ఖుద్దకేసు. కారణేన కారణన్తరపటిచ్ఛాదనమేవ విభావేతుం ‘‘రూపం అనిచ్చ’’న్తిఆదిమాహ. రూపం అనిచ్చన్తి పటిజానిత్వా తత్థ కారణం వదన్తో ‘‘జానితబ్బతో’’తి ఆహ. ‘‘యది ఏవం నిబ్బానస్సపి అనిచ్చతా ఆపజ్జతీ’’తి పరేన వుత్తో తం కారణం పటిచ్ఛాదేతుం పున ‘‘జాతిధమ్మతో’’తి అఞ్ఞం కారణం వదతి.

‘‘సమ్పజానం ముసా భాసతీ’’తి వత్తబ్బే సమ్పజాన ముసా భాసతీతి అనునాసికలోపేన నిద్దేసోతి ఆహ ‘‘జానన్తో ముసా భాసతీ’’తి.

౨. జానిత్వా జానన్తస్స చ ముసా భణనేతి పుబ్బభాగేపి జానిత్వా వచనక్ఖణేపి జానన్తస్స ముసా భణనే. భణనఞ్చ నామ ఇధ అభూతస్స వా భూతతం భూతస్స వా అభూతతం కత్వా కాయేన వా వాచాయ వా విఞ్ఞాపనపయోగో. సమ్పజానముసావాదేతి చ నిమిత్తత్థే భుమ్మవచనం, తస్మా యో సమ్పజాన ముసా వదతి, తస్స తంనిమిత్తం తంహేతు తప్పచ్చయా పాచిత్తియం హోతీతి ఏవమేత్థ అఞ్ఞేసు చ ఈదిసేసు అత్థో వేదితబ్బో.

౩. విసంవాదేన్తి ఏతేనాతి విసంవాదనం, వఞ్చనాధిప్పాయవసప్పవత్తం చిత్తం. తేనాహ ‘‘విసంవాదనచిత్తం పురతో కత్వా వదన్తస్సా’’తి. వదతి ఏతాయాతి వాచా, వచనసముట్ఠాపికా చేతనా. తేనాహ ‘‘మిచ్ఛావాచా…పే… చేతనా’’తి. పభేదగతా వాచాతి అనేకభేదభిన్నా. ఏవం పఠమపదేన సుద్ధచేతనా…పే… కథితాతి వేదితబ్బాతి ఇమినా ఇమం దీపేతి – సుద్ధచేతనా వా సుద్ధసద్దో వా సుద్ధవిఞ్ఞత్తి వా ముసావాదో నామ న హోతి, విఞ్ఞత్తియా సద్దేన చ సహితా తంసముట్ఠాపికా చేతనా ముసావాదోతి. చక్ఖువసేన అగ్గహితారమ్మణన్తి చక్ఖుసన్నిస్సితేన విఞ్ఞాణేన అగ్గహితమారమ్మణం. ఘానాదీనం తిణ్ణం ఇన్ద్రియానం సమ్పత్తవిసయగ్గాహకత్తా వుత్తం ‘‘తీహి ఇన్ద్రియేహి ఏకాబద్ధం వియ కత్వా’’తి. ‘‘ధనునా విజ్ఝతీ’’తిఆదీసు వియ ‘‘చక్ఖునా దిట్ఠ’’న్తి అయం వోహారో లోకే పాకటోతి ఆహ ‘‘ఓళారికేనేవ నయేనా’’తి.

౧౧. అవీమంసిత్వాతి అనుపపరిక్ఖిత్వా. అనుపధారేత్వాతి అవినిచ్ఛినిత్వా. జళత్తాతి అఞ్ఞాణతాయ. దారుసకటం యోజేత్వా గతోతి దారుసకటం యోజేత్వా తత్థ నిసీదిత్వా గతోతి అధిప్పాయో. గతో భవిస్సతీతి తథేవ సన్నిట్ఠానం కత్వా వుత్తత్తా ముసావాదో జాతో. కేచి పన ‘‘కేళిం కురుమానోతి వుత్తత్తా ఏవం వదన్తో దుబ్భాసితం ఆపజ్జతీ’’తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. జాతిఆదీహియేవ హి దసహి అక్కోసవత్థూహి దవకమ్యతాయ వదన్తస్స దుబ్భాసితం వుత్తం. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘హీనుక్కట్ఠేహి ఉక్కట్ఠం, హీనం వా జాతిఆదిహి;

ఉజుం వాఞ్ఞాపదేసేన, వదే దుబ్భాసితం దవా’’తి.

చిత్తేన థోకతరభావంయేవ అగ్గహేత్వా బహుభావంయేవ గహేత్వా వుత్తత్తా ‘‘గామో ఏకతేలో’’తిఆదినాపి ముసావాదో జాతో. చారేసున్తి ఉపనేసుం. విసంవాదనపురేక్ఖారతా, విసంవాదనచిత్తేన యమత్థం వత్తుకామో, తస్స పుగ్గలస్స విఞ్ఞాపనపయోగో చాతి ఇమానేత్థ ద్వే అఙ్గాని. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనత్థం ముసా భణన్తస్స పారాజికం, అమూలకేన పారాజికేన అనుద్ధంసనత్థం సఙ్ఘాదిసేసో, సఙ్ఘాదిసేసేన అనుద్ధంసనత్థం పాచిత్తియం, ఆచారవిపత్తియా దుక్కటం, ‘‘యో తే విహారే వసతీ’’తిఆదిపరియాయేన ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనత్థం పటివిజానన్తస్స ముసా భణితే థుల్లచ్చయం, అప్పటివిజానన్తస్స దుక్కటం, కేవలం ముసా భణన్తస్స ఇధ పాచిత్తియం వుత్తం.

ముసావాదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.