పాచిత్తియకథావణ్ణనా
౮౮౯. ఏవం నాతివిత్థారసఙ్ఖేపతో నిస్సగ్గియవినిచ్ఛయం దస్సేత్వా ఇదాని తదనన్తరం నిద్దిట్ఠస్స పాచిత్తియకణ్డస్స వినిచ్ఛయం దస్సేతుం ‘‘సమ్పజానముసావాదే’’తిఆది ఆరద్ధం. సమ్పజానముసావాదేతి అత్తనో వచనస్స ముసాభావం ఞత్వా, అదిట్ఠం ‘‘దిట్ఠ’’న్తిఆదినా నయేన ముసావాదే సమ్పజానన్తస్స ముసాభణనేతిపి అత్థో గహేతబ్బో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘జానిత్వా జానన్తస్స చ ముసాభణనే’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౨). ‘‘ముసావాదే’’తి హి నిమిత్తత్థే భుమ్మం, ముసావాదనిమిత్తన్తి అత్థో.
దవా భణన్తస్సాతి యోజనా. అనుపపరిక్ఖిత్వా వేగేన దిట్ఠమ్పి ‘‘అదిట్ఠం మే’’తి వదన్తస్సాతి అత్థో. యథాహ ‘‘దవా భణతి నామ సహసా భణతీ’’తి పదభాజనీఅట్ఠకథాయం ‘‘సహసా భణతీతి అవీమంసిత్వా అనుపధారేత్వా వేగేన దిట్ఠమ్పి ‘అదిట్ఠం మే’తి భణతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౧౧). రవా భణన్తస్సాతి ‘‘చీవర’’న్తి వత్తుకామస్స ‘‘చీర’’న్తి వచనం వియ మన్దత్తా మోమూహత్తా ‘‘అఞ్ఞం భణిస్సామీ’’తి అఞ్ఞం భణన్తస్స. యథాహ ‘‘రవా భణతి నామ ‘అఞ్ఞం భణిస్సామీ’తి అఞ్ఞం భణతీ’’తి.
౮౯౦. అఞ్ఞత్థాతి చతుత్థపారాజికాదీసు. అత్తనా అలద్ధం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం ‘‘లద్ధం మయా’’తి ముసా యస్స భణతి, తేన తఙ్ఖణమేవ సుత్వా తదత్థే ఞాతే పారాజికస్స, అఞ్ఞాతే కాలన్తరేన ఞాతే చ పరియాయవచనే చ ఞాతే థుల్లచ్చయస్స, పరియాయవచనే అవిఞ్ఞాతే దుక్కటస్స, దుట్ఠదోససిక్ఖాపదే పారాజికం అనాపన్నస్స ‘‘ఆపన్నో’’తి ముసాభణనే సఙ్ఘాదిసేసస్స, ఓమసవాదసిక్ఖాపదే దుబ్భాసితస్స చ వుత్తత్తా ఆహ ‘‘ముసావాదస్స కారణా పఞ్చ ఆపత్తియో’’తి. ఇమాయ పాచిత్తియా సద్ధిం ఛ ఆపత్తిక్ఖన్ధా హోన్తి.
సమ్పజానముసావాదకథావణ్ణనా.
౮౯౧-౩. వుత్తేసు జాతిఆదీసు దససు అక్కోసవత్థూసూతి యోజనా, పదభాజనే వుత్తేసు జాతినామగోత్తకమ్మసిప్పఆబాధలిఙ్గకిలేసఆపత్తిఅక్కోసానం వసేన దససు అక్కోసవత్థూసూతి అత్థో. తేసు కిలేసం వినా సబ్బేతే హీనుక్కట్ఠవసేన ద్విప్పకారా హోన్తి. యథాహ పదభాజనే ‘‘జాతి నామ ద్వే జాతియో హీనా చ జాతి ఉక్కట్ఠా చ జాతీ’’తిఆది.
తత్థ చణ్డాలాదిజాతి హీనా, ఖత్తియబ్రాహ్మణజాతియో ఉక్కట్ఠా. నామేసు అవకణ్ణకజవకణ్ణకాదినామాని దాసనామత్తా హీనాని, బుద్ధరక్ఖితాదినామాని ఉక్కట్ఠాని. కోసియాదిగోత్తం హీనం, గోతమాదిగోత్తం ఉక్కట్ఠం. కమ్మేసు వడ్ఢకిమణికారాదికమ్మాని హీనాని, కసివాణిజ్జాగోరక్ఖకమ్మాని ఉక్కట్ఠాని. సిప్పేసు నళకారకుమ్భకారాదిసిప్పం హీనం, ముద్దాగణనాదిసిప్పం ఉక్కట్ఠం. ఆబాధేసు సబ్బేపి ఆబాధా హీనా, అపిచ మధుమేహో పీళాజనకత్తాభావా ఉక్కట్ఠో. లిఙ్గేసు అతిదీఘతాదయో హీనా, నాతిదీఘతాదయో ఉక్కట్ఠా. సబ్బేపి కిలేసా హీనా. సబ్బాపత్తియోపి హీనా, అపిచ సోతాపత్తిసమాపత్తి ఉక్కట్ఠా. అక్కోసేసు ‘‘ఓట్ఠోసి మేణ్డోసి గోణోసీ’’తిఆదికో హీనో, ‘‘పణ్డితోసి బ్యత్తోసీ’’తిఆదికో ఉక్కట్ఠో.
అఞ్ఞత్రఞ్ఞాపదేసేనాతి పరియాయకథనేన వినా. ఓమసన్తస్సాతి వచనపతోదేన ఓవిజ్ఝన్తస్స. సమ్బుద్ధేన పకాసితాతి ‘‘చణ్డాలోసి వేనోసి నేసాదోసి రథకారోసి పుక్కుసోసీ’తి భణతి, ఆపత్తి వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియస్సా’’తి సామం సబ్బధమ్మావబోధతో ‘‘సమ్బుద్ధో’’తి పఞ్ఞాతేన భగవతా దేసితా.
౮౯౪. తేహేవాతి జాతిఆదీహి అక్కోసవత్థూహేవ. అఞ్ఞాపదేసేన భూతేన వా…పే… ఆపన్నమేవ వా అనుపసమ్పన్నం అక్కోసన్తస్స దుక్కటం సమ్బుద్ధేన పకాసితన్తి సమ్బన్ధో. ఇధ భూతాభూతపదాని తేహీతి అపేక్ఖిత్వా బహువచనన్తాని యోజేతబ్బాని. ఏతేన ‘‘సన్తి ఇధేకచ్చే’’తిఆదిదుతియవారత్థం (పాచి. ౨౬) దస్సేన్తేన దుక్కటసాధనత్థేన తదేకకారియం తతియం యేనూనవారఞ్చ చతుత్థం న మయన్తిఆదివారఞ్చ సఙ్గహితన్తి దట్ఠబ్బం. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సన్తి ఇధేకచ్చే’తి వారే పన పరిహరిత్వా వుత్తభావేన దుక్కటం. ఏసేవ నయో ‘యేనూన…పే… న మయ’న్తి వారేసుపీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౨౬).
పాళిముత్తపదేహిపీతి ఏత్థాపి తథేవ ‘‘భూతేన వా’’తిఆదీని పదాని సమ్బన్ధితబ్బాని. ‘‘చోరోసి, గణ్ఠిభేదకోసీ’’తిఆది పాళిముత్తపదం నామ. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు చతూసు వారేసు, పాళిముత్తపదేసు చ. వుత్తఞ్హి ‘‘అనుపసమ్పన్నే పన చతూసుపి వారేసు దుక్కటమేవ. ‘చోరోసి, గణ్ఠిభేదకోసీ’తిఆదివచనేహి పన ఉపసమ్పన్నేపి అనుపసమ్పన్నేపి సబ్బవారేసు దుక్కటమేవా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౨౬). ‘‘అనుపసమ్పన్న’’న్తి ఇమినా ‘‘ఇమస్మిఞ్చ సిక్ఖాపదే ఠపేత్వా భిక్ఖుం భిక్ఖునిఆదయో సబ్బే సత్తా అనుపసమ్పన్నట్ఠానే ఠితా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౨౬) అట్ఠకథాయం వుత్తా అనుపసమ్పన్నా సఙ్గహితా. తేనేవేత్థాపి వక్ఖతి ‘‘పవిట్ఠానుపసమ్పన్నట్ఠానే ఇధ చ భిక్ఖునీ’’తి.
౮౯౫. దవకమ్యతాతి ఏత్థ ‘‘పటిసఙ్ఖా యోనిసో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౨౨, ౨౩, ౪౨౨; అ. ని. ౬.౫౮; ౯.౯; మహాని. ౨౦౬; విభ. ౫౧౮) వియ య-కారలోపో. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు వుత్తపాచిత్తియవత్థూసు చ దుక్కటవత్థూసు చాతి సబ్బత్థేవ. దుబ్భాసితముదీరితన్తి ‘‘చణ్డాలోసి…పే… పుక్కుసోసీ’తి భణతి, ఆపత్తి వాచాయ వాచాయ దుబ్భాసితస్సా’’తి (పాచి. ౩౨) వుత్తన్తి అత్థో. పరమ్ముఖా పన పాచిత్తియవత్థూహి చ దుక్కటవత్థూహి చ అక్కోసనే దుక్కటమేవ. తథా దవకమ్యతాయ పరమ్ముఖా వదన్తస్సాపి దుబ్భాసితమేవాతి ఆచరియా వదన్తి.
౮౯౬-౭. అత్థం పురక్ఖత్వా వదతో భిక్ఖుస్స అనాపత్తీతి యోజనా. ధమ్మో నామ ‘‘చణ్డాలోసీ’’తిఆదిపాళియేవ. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘పాళిం వాచేన్తో ధమ్మపురేక్ఖారో’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౫). అనుసాసనీ నామ ‘‘ఇదానిపి చణ్డాలోసి, మా పాపధమ్మం అకాసి, మా తమో తమపరాయనో అహోసీ’’తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౩౫) నయేన అట్ఠకథాయం వుత్తసరూపాయేవ అనుసాసనీపురేక్ఖతాయ ఠత్వా వదన్తస్స చిత్తస్స లహుపరివత్తితభావతో అన్తరా కోధే ఉప్పన్నేపి అనాపత్తి.
ఏత్థాతి ఇమస్మిం ఓమసవాదసిక్ఖాపదే. పటిఘసమ్పయుత్తచిత్తేనేవ ఆపజ్జితబ్బత్తా మానసికదుక్ఖవేదనావ హోతి.
ఓమసవాదకథావణ్ణనా.
౮౯౮. దువిధాకారతో భిక్ఖుపేసుఞ్ఞే ఆపత్తి సియాతి యోజనా. పిసతీతి పిసుణా, వాచా, సమగ్గే సత్తే అవయవభూతే వగ్గే భిన్నే కరోతీతి అత్థో. పిసుణా ఏవ పేసుఞ్ఞం, తాయ వాచాయ సమన్నాగతో పుగ్గలో సహచరియనయేన పిసుణో, తస్స కమ్మం పేసుఞ్ఞం, భిక్ఖూనం పేసుఞ్ఞం భిక్ఖుపేసుఞ్ఞం, తస్మిం భిక్ఖుపేసుఞ్ఞే. పదభాజనే ‘‘ఉపసమ్పన్నో ఉపసమ్పన్నస్స సుత్వా ఉపసమ్పన్నస్స పేసుఞ్ఞం ఉపసంహరతి ‘ఇత్థన్నామో తం ‘చణ్డాలో…పే… పుక్కుసో’తి భణతీ’తి ఆపత్తి…పే… పాచిత్తియస్సా’’తి (పాచి. ౩౯) వుత్తత్తా సయం ఉపసమ్పన్నో హుత్వా ఉపసమ్పన్నస్స జాతిఆదీసు దససు అక్కోసవత్థూసు అఞ్ఞతరేన అఞ్ఞం ఉపసమ్పన్నం పరమ్ముఖా అక్కోసన్తస్స సుత్వా తస్స సన్తికం గన్త్వా వక్ఖమానసరూపేసు అత్తనో పియకామతాభేదాధిప్పాయసఙ్ఖాతేసు ద్వీసు కారణేసు అఞ్ఞతరకారణం పటిచ్చ ‘‘అసుకో తుయ్హం ఏవం వదతీ’’తి పేసుఞ్ఞం హరతి, తస్స పేసుఞ్ఞకథననిమిత్తం పాచిత్తియం హోతీతి అత్థో.
దువిధాకారతోతి ఏత్థ ఆకార-సద్దో కారణపరియాయో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘ద్వీహాకారేహీతి ద్వీహి కారణేహీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౮). ఏత్థ కారణం నామ అధిప్పాయవిసేసో. తం కారణం అధిప్పాయముఖేన దస్సేతుమాహ ‘‘అత్తనో’’తిఆది. అత్తనో పియకామస్సాతి అత్తనో పియభావకామస్స పేసుఞ్ఞం భణన్తస్స, అత్తనో పియభావం కామయన్తస్సాతి అత్థో, తాదిసేన అధిప్పాయేనాతి వుత్తం హోతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘ఏవం అహం ఏతస్స పియో భవిస్సామీ’’తి అత్తనో పియభావం పత్థయమానస్సా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౮). పరభేదత్థినోపి వాతి అక్కోసకస్స చ అత్తనో పేసుఞ్ఞవచనం సుణన్తస్స చాతి ఉభిన్నం భేదం ఇచ్ఛన్తస్సాతి అత్థో, భేదాధిప్పాయేనాతి వుత్తం హోతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘పరస్స పరేన భేదం ఇచ్ఛన్తస్సా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౮).
౮౯౯. పరియాయనయేన అక్కోసన్తస్స వచనస్స…పే… దుక్కటన్తి యోజనా, పరియాయఅక్కోసవచనం సుత్వా పరస్స సన్తికం గన్త్వా వదన్తస్స భిక్ఖునో దుక్కటం హోతీతి అత్థో. యథాహ ‘‘ఇత్థన్నామో సన్తి ఇధేకచ్చే చణ్డాలా…పే… భణతి, న సో అఞ్ఞం భణతి, తంయేవ భణతీతి ఆపత్తి వాచాయ వాచాయ దుక్కటస్సా’’తిఆది (పాచి. ౪౧). పాళిముత్తనయేన అక్కోసన్తస్స వచనస్స…పే… దుక్కటన్తి యోజనా. ఏత్థ ‘‘చోరోసి, గణ్ఠిభేదకోసీ’’తిఆదినా దస్సితో పాళిముత్తనయో నామ.
౯౦౦. అనుపసమ్పన్నస్స అక్కోసం ఉపసమ్పన్నం హరతోపి చ తథా దుక్కటన్తి యోజనా. చ-సద్దేన ఉపసమ్పన్నస్స అక్కోసం అనుపసమ్పన్నం హరతోపి చ, అనుపసమ్పన్నస్స అక్కోసం అనుపసమ్పన్నం హరతోపి చ తథా దుక్కటన్తి వికప్పద్వయఞ్చ సముచ్చినోతి. ‘‘ఇధాపి భిక్ఖునిం ఆదిం కత్వా సబ్బే అనుపసమ్పన్నా నామా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౮) అట్ఠకథావచనతో ‘‘భిక్ఖునీ’’తి ఉపలక్ఖణం.
౯౦౧. న చేవ పియకామస్సాతి పియభావం అకామయన్తస్స చ. న భేదత్థినోపి చాతి భేదం అనిచ్ఛన్తస్స చ. పాపానం గరహత్థాయాతి ఏత్థ ‘‘కేవల’’న్తి సేసో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘ఏకం అక్కోసన్తం, ఏకఞ్చ ఖమన్తం దిస్వా ‘అహో నిల్లజ్జో, ఈదిసమ్పి నామ ఆయస్మన్తం పున వత్తబ్బం మఞ్ఞిస్సతీ’తి ఏవం కేవలం పాపగరహితాయ భణన్తస్స అనాపత్తీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౩౮).
పేసుఞ్ఞకథావణ్ణనా.
౯౦౩. అఞ్ఞేనాతి సామణేరాదినా. ‘‘యఞ్చ పదం యఞ్చ అనుపదం యఞ్చ అన్వక్ఖరం యఞ్చ అనుబ్యఞ్జనం, సబ్బమేతం పదసో నామా’’తి (పాచి. ౪౬) పదభాజనే వుత్తత్తా అవయవే సముదాయోపచారవసేన ‘‘పిటకత్తయ’’న్తి తదేకదేసపదాది ఏవ వుత్తోతి గహేతబ్బో. ఏత్థ పదాదిసరూపం అట్ఠకథాయ వేదితబ్బం. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘పదన్తి ఏకో గాథాపాదో అధిప్పేతో. అనుపదన్తి దుతియో పాదో. అన్వక్ఖరన్తి ఏకేకమక్ఖరం. అనుబ్యఞ్జనన్తి పురిమబ్యఞ్జనేన సదిసం పచ్ఛాబ్యఞ్జన’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౪౫). ఇదం గాథామయదేసనం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘యం కిఞ్చి వా ఏకమక్ఖరం అన్వక్ఖరం, అక్ఖరసమూహో అనుబ్యఞ్జనం, అక్ఖరానుబ్యఞ్జనసమూహో పదం, పఠమపదం పదమేవ, దుతియం అనుపదన్తి ఏవమేత్థ నానాకరణం వేదితబ్బ’’న్తిపి (పాచి. అట్ఠ. ౪౫) వుత్తం. ఇదం చుణ్ణియదేసనం సన్ధాయ వుత్తం.
ధమ్మన్తి బుద్ధభాసితాదిపాళిధమ్మం. పటిసమ్భిదాయఞ్హి ధమ్మపఞ్చకే పాళిపి ధమ్మోతి వుత్తా. ధమ్మపఞ్చకం నామ ఫలనిబ్బత్తకో హేతు, అరియమగ్గో, భాసితం, కుసలాకుసలం చేతి ఏతే ధమ్మసఞ్ఞితాతి నిద్దిట్ఠం. ఏత్థ హి భాసితన్తి పాళి వుత్తా. అట్ఠకథానిస్సితోపి ఏత్థేవ సఙ్గహం గచ్ఛతి. సో చ పుబ్బే మగధభాసాయ ఠితో సఙ్గీతిత్తయారుళ్హో గహేతబ్బో.
‘‘సహ భణన్తస్స పాచిత్తియం సియా’’తి ఇమినా ‘‘ఏకతో పట్ఠపేత్వా ఏకతో ఓసాపేన్తీ’’తిఆదినా (పాచి. ౪౬) పదభాజనాగతనయేన అనుపసమ్పన్నేన సద్ధిం ఆరభిత్వా ఏకతో ఉచ్చారణవసేన పదం వా అనుపదం వా అన్వక్ఖరం వా అనుబ్యఞ్జనం వా వదతో పదాదిగణనావసేన పాచిత్తియన్తి వుత్తం హోతి.
౯౦౪. సఙ్గీతిం అనారుళ్హేసు ధమ్మేసు రాజోవాదాదయో సుత్తన్తా ఆపత్తిజనకాయేవాతి మహాపచ్చరియాదిసు వుత్తాతి యోజనా. రాజోవాదో నామ ఏకో సుత్తన్తో. ఆది-సద్దేన తిక్ఖిన్ద్రియాదిసుత్తన్తా గహితా.
౯౦౫. భిక్ఖుస్మిమ్పి భిక్ఖునియాపి చ అనుపసమ్పన్నసఞ్ఞినో, విమతిస్స వా భిక్ఖుస్స తథా పదసోధమ్మే దుక్కటం హోతీతి యోజనా.
౯౦౬-౭. ఏకతో ఉద్దిసాపేతీతి ఏకతో ఉద్దేసం గణ్హన్తేహి అనుపసమ్పన్నేహి సద్ధిం ఉచ్చారణవసేన ఉద్దిసాపేతి. సజ్ఝాయం వా కరోతీతి తథా ఏకతో సజ్ఝాయతి.
‘‘సచే ఏకగాథాయ ఏకో పాదో న ఆగచ్ఛతి, సేసం ఆగచ్ఛతి, అయం యేభుయ్యేన పగుణగన్థో నామ. ఏస నయో సుత్తేపి వేదితబ్బోతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౪౮) అట్ఠకథావచనతో పగుణగన్థన్తి ఏత్థ ‘‘యేభుయ్యేనా’’తి సేసో. ఓపాతేతీతి ‘‘ఏవం భణాహీ’’తి ఏకతో భణతి. ఉద్దేసన్తి ఉద్దిసితబ్బం. తేనాతి అనుపసమ్పన్నేన.
౯౦౮. యస్మా ఇదం పదసోధమ్మసిక్ఖాపదం వాచతో చ సముట్ఠాతి, వాచాచిత్తద్వయాపి చ సముట్ఠాతి, తస్మా ఇదం సముట్ఠానం పదసోధమ్మసఞ్ఞితన్తి వుత్తన్తి యోజనా.
పదసోధమ్మకథావణ్ణనా.
౯౦౯-౧౦. సబ్బచ్ఛన్నసబ్బపరిచ్ఛన్నే సేనాసనే తిస్సన్నం పన రత్తీనం యో పన భిక్ఖు రత్తియం ఠపేత్వా భిక్ఖుం అఞ్ఞేన సచే నిపజ్జేయ్య, తస్స పాచిత్తియం సియాతి యోజనా. ‘‘యం కిఞ్చి పటిచ్ఛాదనసమత్థం ఇధ ఛదనఞ్చ పరిచ్ఛన్నఞ్చ వేదితబ్బ’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) అట్ఠకథాయం వుత్తత్తా ఛదనారహం ఇట్ఠకాసిలాసుధాతిణపణ్ణాదీనం యేన కేనచి సబ్బసో ఛాదితం సేనాసనం సబ్బచ్ఛన్నం. ‘‘భూమితో పట్ఠాయ యావ ఛదనం ఆహచ్చ పాకారేన వా అఞ్ఞేన వా కేనచి అన్తమసో వత్థేనపి పరిక్ఖిత్త’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) అట్ఠకథాయం వుత్తత్తా యేన కేనచి పరిక్ఖిపిత్వా పటిచ్ఛాదితసేనాసనం సబ్బపరిచ్ఛన్నం. ‘‘ఛదనం అనాహచ్చ సబ్బన్తిమేన పరియాయేన దియడ్ఢహత్థుబ్బేధేన పాకారాదినా పరిక్ఖిత్తాపి సబ్బపరిచ్ఛన్నాయేవా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) కురున్దట్ఠకథాయం వుత్తం, తం ‘‘దియడ్ఢా’’తిఆదినా వక్ఖతి.
ఏవం సబ్బచ్ఛన్నసబ్బపరిచ్ఛన్నే ఏకస్మిం సేనాసనే యో భిక్ఖు ఉపసమ్పన్నతో అఞ్ఞేన ఏకేన వా అనేకేహి వా తిరత్తం సహసేయ్యం కప్పేత్వా చతుత్థరత్తిం ఆదిం కత్వా సబ్బరత్తీసు సూరియత్థఙ్గమతో పట్ఠాయ సకలరత్తియం పఠమం వా పచ్ఛా వా అపుబ్బాచరిమం వా పిట్ఠిం పసారేత్వా సచే ఏకసేనాసనే సేయ్యం కప్పేతి, తస్స దేవసికం పాచిత్తియం హోతీతి ఇదం విధానం ‘‘అపిచేత్థ ఏకావాసాదికమ్పి చతుక్కం వేదితబ్బ’’న్తిఆదినా (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) అట్ఠకథాయం వుత్తం.
‘‘యేభుయ్యేన పరిచ్ఛన్నే ఛన్నే’’తి ఇమినాపి ఏవమేవ యోజేత్వా అత్థో వేదితబ్బో. ‘‘యస్సా పన ఉపరి బహుతరం ఠానం ఛన్నం, అప్పం అచ్ఛన్నం, సమన్తతో చ బహుతరం పరిక్ఖిత్తం, అప్పం అపరిక్ఖిత్తం, అయం యేభుయ్యేనఛన్నా యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నా నామా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) అట్ఠకథాయం వుత్తనయేన యేభుయ్యేన ఛన్నపరిచ్ఛన్నం వేదితబ్బం. అత్థో వుత్తనయోయేవ. ‘‘యేభుయ్యేన పంసుకా’’తి ఏతస్స అట్ఠకథాయం (పాచి. అట్ఠ. ౮౬) తీసు ద్వే యేభుయ్యం నామ, ఇధ పన పదసోధమ్మే ‘‘యేభుయ్యేన పగుణం గన్థ’’న్తి ఏతస్స అట్ఠకథాయం (పాచి. అట్ఠ. ౪౮) ‘‘ఏకగాథాయా’’తిఆదివివరణే వియ చతూసు తయోపి భాగా యేభుయ్యం నామాతి వేదితబ్బం.
౯౧౧. మేథునస్స పహోనకం యం పన వత్థు పఠమపారాజికాయ నిద్దిట్ఠం అన్తమసో తిరచ్ఛానగతేనపి, తేన పఠమపారాజికవత్థునా పుగ్గలేన సహ నిపజ్జిత్వా ఆపత్తి సహసేయ్యాపత్తి హోతీతి యోజనా.
౯౧౨-౩. ‘‘ఉభో వా నిపజ్జన్తీ’’తి వికప్పస్స పఠమగాథాద్వయేనేవ అత్థతో దస్సితత్తా పుబ్బాపరియవసేనపి సమ్భవన్తం దస్సేతుం ‘‘అనుపసమ్పన్నే’’తిఆదినా (పాచి. ౫౨-౫౪) నయేన దస్సితపక్ఖద్వయం నిదస్సేతుమాహ ‘‘నిపన్నే’’తిఆది. ‘‘ఉట్ఠహిత్వా’’తి ఇదం విచ్ఛావసేన గహేతబ్బం. అనుపసమ్పన్నగణనాయపి వాతి బహూసు అనుపసమ్పన్నేసు తేసం గణనాయ చ. అనుపసమ్పన్నేసు బహూసు తేసం గణనాయ ఏకస్స భిక్ఖునో బహూ ఆపత్తియో హోన్తీతి ఏవం దస్సనేన ఉపసమ్పన్నేసు బహూసు ఏకస్మిం అనుపసమ్పన్నే సతి తేసఞ్చ తస్స పయోగగణనాయ ఆపజ్జితబ్బా బహూ ఆపత్తియో చ ఉభోసుపి బహూసు ఏకేకస్సేవ ఉపసమ్పన్నస్స అనుపసమ్పన్నగణనాయ బహూ ఆపత్తియో చ హోన్తీతిపి దస్సితం హోతి.
౯౧౪. ఏకేనేవ ద్వారేన వళఞ్జితబ్బతో ఏకూపచారే సతగబ్భేపి సేనాసనే ఉపసమ్పన్నో ఏకస్మిం గబ్భే వసన్తో అత్తనా సయనగబ్భే ద్వారం పిదహిత్వా వా అపిదహిత్వా వా చతుత్థరత్తియం సయతి చే, ఉపరిమతలే, అవసేసగబ్భేసు చ సయన్తేహి అనుపసమ్పన్నేహి పుబ్బే వుత్తఆపత్తినియమోయేవాతి దస్సనత్థమాహ ‘‘సచే పిధాయా’’తిఆది. గబ్భద్వారం ఉత్తరపదలోపేన ‘‘గబ్భ’’న్తి వుత్తం. చతుత్థదివసే అత్థఙ్గతే సూరియే నిపజ్జతి, ఆపత్తి సియాతి యోజనా. ‘‘అనుపసమ్పన్నేన సహా’’తి పకరణతో లబ్భతి. ఆపత్తి పాచిత్తియం.
౯౧౫. దియడ్ఢహత్థుబ్బేధేనాతి వడ్ఢకిరతనేన దియడ్ఢరతనుబ్బేధేన. పాకారో నామ నిట్ఠితో. చయనం నామ విప్పకతపాకారోతిపి వదన్తి. ఇమినా చ ఆళిన్దస్స అగ్గహణత్థం ‘‘దసహత్థుబ్బేధాపి జగతి పరిక్ఖేపసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౧) అట్ఠకథా పమాణన్తి వదన్తి. జగతీతి ఆళిన్దం. ఆది-సద్దేన భిత్తిపణ్ణావరణాదిగహణం.
౯౧౬. దుస్సకుటియన్తి వత్థకుటియం.
౯౧౭. ‘‘సబ్బచ్ఛన్నపరిచ్ఛన్నాదిప్పభేదతో యేభుయ్యాదిప్పభేదతో’’తి ఆది-సద్దో పచ్చేకం యోజేతబ్బో. పఠమేన ఆది-సద్దేన సబ్బచ్ఛన్నయేభుయ్యపరిచ్ఛన్నసబ్బచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నసబ్బపరిచ్ఛన్నయేభుయ్యచ్ఛన్న- సబ్బపరిచ్ఛన్నఉపడ్ఢచ్ఛన్నసఙ్ఖాతాని చత్తారి సేనాసనాని గహితాని. గాథాయ సరూపేన వుత్తసబ్బచ్ఛన్నసబ్బపరిచ్ఛన్నేన సద్ధిం పఞ్చ సేనాసనాని దస్సితాని హోన్తి. దుతియేన ఆది-సద్దేన యేభుయ్యచ్ఛన్నయేభుయ్యపరిచ్ఛన్న యేభుయ్యచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్న యేభుయ్యపరిచ్ఛన్నఉపడ్ఢచ్ఛన్నసఙ్ఖాతాని తీణి సేనాసనాని గహితాని. ఇమే అట్ఠ వికప్పా లబ్భన్తి. కస్మా వుత్తం ‘‘సత్త పాచిత్తియానీ’’తి? మహాఅట్ఠకథాయ వుత్తత్తా. యథాహ ‘‘మహాఅట్ఠకథాయం పన ‘సబ్బచ్ఛన్నే యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, సబ్బచ్ఛన్నే ఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, యేభుయ్యేనచ్ఛన్నే ఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, సబ్బపరిచ్ఛన్నే యేభుయ్యేనచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, సబ్బపరిచ్ఛన్నే ఉపడ్ఢచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నే ఉపడ్ఢచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, పాళియం వుత్తపాచిత్తియేన సద్ధిం సత్త పాచిత్తియానీ’తి వుత్త’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౩).
కస్మా పన అట్ఠకథాయం ‘‘అట్ఠ పాచిత్తియానీ’’తి వత్వా ‘‘సత్తా’’తి గణనపరిచ్ఛేదో కతోతి? నిస్సన్దేహే తావ ‘‘సేయ్యా నామ సబ్బచ్ఛన్నా సబ్బపరిచ్ఛన్నా, యేభుయ్యేనచ్ఛన్నా యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నా’తి (పాచి. ౫౨) పాళియం ఆగతేసు ద్వీసు వికప్పేసు ఏకస్మిం వుత్తపాచిత్తియం గహేత్వా పాళియం వుత్తేన పాచిత్తియేన ‘సత్తా’తి వుత్త’’న్తి పరిహారో దస్సితో. సారత్థదీపనియఞ్చ ‘‘సత్త పాచిత్తియానీ’తి పాళియం వుత్తపాచిత్తియద్వయం సామఞ్ఞతో ఏకత్తేన గహేత్వా వుత్తం. విసుం పన గయ్హమానే సబ్బచ్ఛన్నే సబ్బపరిచ్ఛన్నే పాచిత్తియం, యేభుయ్యేనచ్ఛన్నే యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నే పాచిత్తియన్తి అట్ఠేవ పాచిత్తియాని హోన్తీ’’తి (సారత్థ. టీ. పాచిత్తియ ౩.౫౩) పరిహారో వుత్తో.
సబ్బయేభుయ్యఉపడ్ఢపదేసు ఛన్నపరిచ్ఛన్నపదేహి యోజితేసు నవ వికప్పా సమ్భవన్తి, తేసు నవమే ఉపడ్ఢచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నవికప్పే దుక్కటస్స దస్సితత్తా పారిసేసతో ఇతరేసు అట్ఠసు అట్ఠ పాచిత్తియానేవ సమ్భవన్తి. అట్ఠకథాయం పన అప్పకం ఊనమధికం వా గుణనూపగం న హోతీతి కత్వా ‘‘సత్తా‘‘తి వుత్తన్తి గహేతబ్బం. ఏత్థాతి ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే.
౯౧౮. ‘‘అడ్ఢచ్ఛన్నే అడ్ఢపరిచ్ఛన్నే’’తి యోజనా. ‘‘సబ్బపరిచ్ఛన్నే చూళచ్ఛన్నే’’తి యథాక్కమేన యోజనా. ఇమినా అట్ఠకథాగతేసు పఞ్చసు వికప్పేసు తతియవికప్పం దస్సేత్వా ఆది-సద్దేన సబ్బచ్ఛన్నాదయో సేసవికప్పా గహితా. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సబ్బచ్ఛన్నే చూళకపరిచ్ఛన్నే దుక్కటం, యేభుయ్యేనచ్ఛన్నే చూళకపరిచ్ఛన్నే దుక్కటం, సబ్బపరిచ్ఛన్నే చూళకచ్ఛన్నే దుక్కటం, యేభుయ్యేనపరిచ్ఛన్నే చూళకచ్ఛన్నే దుక్కటం, పాళియం ఆగతదుక్కటేన సహ పఞ్చ దుక్కటానీహి వుత్త’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౩). పాళియం ఆగతదుక్కటం నామ ఇమిస్సాయేవ గాథాయ ఆదిమ్హియేవ వుత్తదుక్కటం. యథాహ ‘‘ఉపడ్ఢచ్ఛన్నే ఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నే ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పాచి. ౫౩).
చూళచ్ఛన్నాదీని చేత్థ ఏవం వేదితబ్బాని – యస్స చతూసు భాగేసు ఏకో ఛన్నో, సేసా అచ్ఛన్నా, ఇదం చూళకచ్ఛన్నం. యస్స తీసు భాగేసు ద్వే ఛన్నా, ఏకో అచ్ఛన్నో, ఇదం యేభుయ్యేనచ్ఛన్నం. యస్స ద్వీసు భాగేసు ఏకో ఛన్నో, ఏకో అచ్ఛన్నో, ఇదం ఉపడ్ఢచ్ఛన్నం నామ సేనాసనం. చూళపరిచ్ఛన్నాదీని ఇమినా నయేన వేదితబ్బాని. ఛన్నాదీహిపీతి సహత్థే కరణవచనం. పి-సద్దో సముచ్చయత్థో. సబ్బచూళపరిచ్ఛన్నఛన్నాదీహి చతూహిపి సహ అడ్ఢచ్ఛన్నపరిచ్ఛన్నే పఞ్చధా దుక్కటం పరిదీపితన్తి యోజనా.
౯౨౦. సబ్బచ్ఛన్నాదికేతి ఏత్థ ఆది-సద్దేన ‘‘సబ్బపరిచ్ఛన్నే సబ్బఅచ్ఛన్నే యేభుయ్యేనఅచ్ఛన్నే యేభుయ్యేనఅపరిచ్ఛన్నే’’తి (పాచి. ౫౪) పాళియం వుత్తా అనాపత్తివారసేసా చ అట్ఠకథాయం వుత్తా ‘‘ఉపడ్ఢచ్ఛన్నే చూళకపరిచ్ఛన్నే, ఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నే చూళకచ్ఛన్నే, చూళకచ్ఛన్నే చూళకపరిచ్ఛన్నే’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౫౩) తయో అనాపత్తివారా చ గహితా.
౯౨౧. నిపన్నేపీతి ఏత్థ పి-సద్దేన ‘‘భిక్ఖు నిపన్నే అనుపసమ్పన్నో నిసీదతి, ఉభో వా నిసీదన్తీ’’తి (పాచి. ౫౪) పాళియం వుత్తపకారన్తరే సముచ్చినోతి.
సహసేయ్యకథావణ్ణనా.
౯౨౨. అపి-సద్దేన పగేవ మహత్తరియాతి దస్సేతి. సహసేయ్యం పకప్పేయ్యాతి యథావుత్తలక్ఖణం సబ్బచ్ఛన్నసబ్బపరిచ్ఛన్నాదిసేనాసనం పవిసిత్వా సూరియత్థఙ్గమతో పట్ఠాయ పుబ్బే వుత్తప్పకారేనేవ పిట్ఠిప్పసారణలక్ఖణం సేయ్యం కప్పేయ్య.
౯౨౩-౪. దేవియాతి దేవిత్థియా. తిరచ్ఛానగతిత్థియాతి గోధాదికాయ. ‘‘మేథునవత్థుభూతాయా’’తి ఇమినా మేథునధమ్మస్స అవత్థుభూతాయ సహసేయ్యాయ దోసాభావం దస్సేతి. వత్థూనం గణనాయాతి మాతుగామస్స గణనాయ చ తాసఞ్చ అత్తనో చ పయోగగణనాయ చ. అస్సాతి భిక్ఖుస్స. మాతుగామేన తయో దివసే సహసేయ్యాయ ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా చతుత్థదివసే సహసేయ్యాయ ద్వీహిపి సిక్ఖాపదేహి ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి ఏత్థ దుక్కటవత్థుభూతాయ ఇత్థియా తత్థేవ సహసేయ్యాయ ఇమినా సిక్ఖాపదేన దుక్కటం ఆపజ్జిత్వా చతుత్థదివసే రత్తియం సహసేయ్యాయ ఇమినా సిక్ఖాపదేన ఆపజ్జితబ్బదుక్కటేన సహ పురిమసిక్ఖాపదేన పాచిత్తియం ఆపజ్జతీతి వేదితబ్బం.
దుతియసహసేయ్యకథావణ్ణనా.
౯౨౬. ఛప్పఞ్చవాచాహి ఉద్ధం ఇత్థియా ధమ్మం భణన్తస్సాతి సమ్బన్ధో. ఇత్థియాతి ‘‘మాతుగామో నామ మనుస్సిత్థీ, న యక్ఖీ, న పేతీ, న తిరచ్ఛానగతా, విఞ్ఞూ పటిబలా హోతి సుభాసితదుబ్భాసితం దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లం ఆజానితు’’న్తి పాళియం వుత్తమనుస్సిత్థియా. భణన్తస్సాతి వక్ఖమానలక్ఖణం ధమ్మం ఛహి పదేహి ఉత్తరి భణన్తస్స. విఞ్ఞుం పురిసవిగ్గహం వినాతి ‘‘విఞ్ఞూ నామ పురిసవిగ్గహో పటిబలో హోతి సుభాసితదుబ్భాసితం దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లం ఆజానితు’’న్తి (పాచి. ౬౪) పాళియం వుత్తసవనూపచారగతమనుస్సపురిసం వినా. ధమ్మన్తి వక్ఖమానప్పకారసరూపం దేసనాధమ్మం.
౯౨౭. గాథామయా, చుణ్ణియగన్థమయాతి దువిధా దేసనా, తత్థ గాథామయదేసనాయ వాచా నామ గాథాపాదలక్ఖణాతి దస్సేతుమాహ ‘‘గాథాపాదో’’తిఆది. చుణ్ణియదేసనాయం పన వాచాపరిచ్ఛేదో విభత్యన్తవసేన వేదితబ్బో. తేనాహ గణ్ఠిపదే ‘‘ఏకో గాథాపాదో’తి ఇదం గాథాబన్ధమేవ సన్ధాయ వుత్తం, అఞ్ఞత్థ పన విభత్తిఅన్తపదమేవ గహేతబ్బ’’న్తి. పదసోధమ్మం నిద్దిట్ఠం ధమ్మన్తి పిటకత్తయం. ‘‘అట్ఠకథ’’న్తి ఇమినా సఙ్గీతిత్తయారుళ్హం పోరాణట్ఠకథం గహేతబ్బం. తేనేవ గణ్ఠిపదే వుత్తం ‘‘అట్ఠకథం ధమ్మపదజాతకాదివత్థుఞ్చా’’తి. ఇమినాపి పోరాణకం సఙ్గీతిఆరుళ్హమేవ అట్ఠకథం వుత్తన్తి వదన్తి. అట్ఠకథాదిపాఠం ఠపేత్వా దమిళాదిభాసన్తరేన యథారుచి కథేతుం వట్టతీతి.
౯౨౮. పదాదీనం వసా ఛన్నం వాచానం ఉపరి ధమ్మం దేసేన్తస్సాతి యోజనా. దేసేన్తస్సాతి పదసోధమ్మే వుత్తలక్ఖణపదాదిసరూపాహి ఛహి వాచాహి ఉత్తరి ధమ్మం దేసేన్తస్స. పదాదిగణనాయాతి యథావుత్తలక్ఖణపదఅనుపదఅన్వక్ఖరఅనుబ్యఞ్జనగణనాయ.
౯౨౯. పురిసవిగ్గహన్తి మనుస్సపురిసవేసం. ఏత్థ తిరచ్ఛానగతా నామ వేసనిమ్మానారహా ఇద్ధిమన్తా నాగసుపణ్ణా.
౯౩౧. వదతోతి అధికం ధమ్మం భాసతో.
౯౩౨. ఇత్థిరూపన్తి మనుస్సిత్థివేసం. తిరచ్ఛానగతిత్థియాతి వుత్తసరూపాయ తిరచ్ఛానగతిత్థియా.
౯౩౩. సయం ఉట్ఠాయ నిసీదిత్వా పున ధమ్మం దేసేన్తస్స అనాపత్తి పకాసితాతి సమ్బన్ధో. మాతుగామస్స వా తథాతి ఏత్థ ‘‘తథా’’తి ఇమినా వుత్తప్పకారస్స గహితత్తా ఉట్ఠాయ నిసిన్నస్స మాతుగామస్స పున ధమ్మం దేసేన్తస్స అనాపత్తి పకాసితాతి వుత్తం హోతి. ‘‘ఉట్ఠాయా’’తిఆదినా ఇరియాపథపరివత్తనదస్సనేన నానాఇరియాపథేపి అనాపత్తిం దీపేతి.
౯౩౪. అఞ్ఞిస్సా పున అఞ్ఞిస్సాతి ఏత్థ ‘‘ఆగతాగతాయా’’తి సేసో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘అఞ్ఞస్స మాతుగామస్సాతి ఏకిస్సా దేసేత్వా పున ఆగతాగతాయ అఞ్ఞిస్సాపి దేసేతీతి ఏవం ఏకాసనే నిసిన్నో మాతుగామసతసహస్సన్నమ్పి దేసేతీతి అత్థో’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౬౬). అవుత్తసముచ్చయత్థేన చ-సద్దేన ‘‘పఞ్హం పుట్ఠో కథేతీ’’తి (పాచి. ౬౬) ఇదం సముచ్చినోతి. ‘‘దీఘనికాయో కిమత్థియో భన్తే’’తి పఞ్హం పుచ్ఛతో మాతుగామస్స సబ్బం దీఘనికాయం వదతోపి అనాపత్తి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘పఞ్హం పుచ్ఛతి, పఞ్హం పుట్ఠో కథేతీతి మాతుగామో ‘దీఘనికాయో నామ భన్తే కిమత్థం దీపేతీ’తి పుచ్ఛతి, ఏవం పఞ్హం పుట్ఠో భిక్ఖు సబ్బం చేపి దీఘనికాయం కథేతి, అనాపత్తీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౬౬). ఏత్థ చ సబ్బం చేపి దీఘనికాయం కథేతీతి యావ న నిట్ఠాతి, తావ పునదివసేపి కథేతి.
౯౩౫. ధమ్మస్స దేసనాయ, విఞ్ఞుమనుస్సపురిసస్స అసన్నిహితకరణేన చ ఆపజ్జితబ్బతో క్రియాక్రియం.
ధమ్మదేసనాకథావణ్ణనా.
౯౩౬. మహగ్గతం రూపారూపజ్ఝానం. పణీతం లోకుత్తరధమ్మం. పధానభావం నీతన్తి పణీతం. ఆరోచేన్తస్సాతి ‘‘పఠమం ఝానం సమాపజ్జామీ’’తిఆదినా (పారా. ౨౦౧) నయేన చతుత్థపారాజికే వుత్తనయేన వదన్తస్స. పరినిబ్బానకాలే చ పుట్ఠకాలే చ భిక్ఖుభిక్ఖునీనం అత్తనా లద్ధస్స ఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స ఆరోచేతబ్బత్తా ‘‘ఠపేత్వా భిక్ఖునిం భిక్ఖు’’న్తి వుత్తం. ‘‘అఞ్ఞస్సా’’తి సేసో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘ఉపసమ్పన్నస్స భూతం ఆరోచేతీతి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మమేవ సన్ధాయ వుత్తం. పరినిబ్బానకాలే, హి అన్తరా వా అతికడ్ఢియమానేన ఉపసమ్పన్నస్స భూతం ఆరోచేతుం వట్టతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౭౭). భూతేతి ఏత్థ ‘‘ఉత్తరిమనుస్సధమ్మే ఆరోచితే’’తి వత్తబ్బం, నిమిత్తత్థే భుమ్మం, అత్తనో సన్తానే ఇమస్మిం అత్తభావే సిద్ధఉత్తరిమనుస్సధమ్మస్స ఆరోచననిమిత్తన్తి అత్థో.
౯౩౭. నో చే జానాతి సో వుత్తన్తి యస్స ఆరోచేతి, సో సచే సుతక్ఖణేయేవ వుత్తనయేనేవ ‘‘ఏస పఠమజ్ఝానస్స లాభీ’’తిఆదినా నయేన వుత్తం నో జానాతి. పరియాయవచనేతి ‘‘యో తే విహారే వసతి, సో పఠమస్స ఝానస్స లాభీ’’తి ఏవమాదిపరియాయవచనే. యస్స ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం ఆరోచేతి, సో సచే సుతసమనన్తరం ‘‘ఏస ఏవం వదతీ’’తి వుత్తం నో జానాతి, తాదిసస్స ఆరోచేన్తస్స భిక్ఖునో హోతి ఆపత్తి దుక్కటన్తి సమ్బన్ధో. అస్స భూతస్స పరియాయవచనే చ భిక్ఖునో ఆపత్తి దుక్కటం హోతీతి యోజనా.
౯౩౮. తథారూపే కారణే సతీతి పరస్స కారణభావం ఞత్వాపి పటిపత్తియా అమోఘభావదస్సనసముత్తేజనసమ్పహంసనాదికరసఙ్ఖాతే కారణే సతి. సబ్బస్సాపీతి ఉపసమ్పన్నానుపసమ్పన్నస్స సబ్బస్స. సీలాదిన్తి సీలసుతపరియత్తిగుణం. వదతోతి ఏత్థ ‘‘భిక్ఖునో’’తి పకరణతో లబ్భతి.
౯౩౯. తదసమ్భవాతి దిట్ఠిసమ్పన్నస్స ఉమ్మాదాదీనం అసమ్భవా. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘దిట్ఠిసమ్పన్నానం ఉమ్మాదస్స వా చిత్తక్ఖేపస్స వా అభావాతి. మహాపచ్చరియమ్పి హి విచారిత’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౭౭). ఉమ్మత్తకపదస్స అవచనే కారణం వదన్తేనేవ ఖిత్తచిత్తాదిపదానం అవచనే కారణఞ్చ ఉపలక్ఖణతో దస్సితమేవాతి దట్ఠబ్బం. ఏత్థ చ మగ్గఫలదిట్ఠియా సమన్నాగతానం అరియానమేవ హి ఉమ్మత్తకాదిభావో నత్థి. ఝానలాభినో పన తస్మిం సతి ఝానా పరిహాయన్తి, తస్మా తేసం అభూతారోచనపచ్చయా అనాపత్తి వత్తబ్బా, న భూతారోచనపచ్చయా.
౯౪౦. ఇమిస్సాపత్తియా అఞ్ఞత్ర ఝానమగ్గాదిలాభీనం అఞ్ఞస్స అసమ్భవా ‘‘కుసలాబ్యాకతేహేవ ద్విచిత్త’’న్తి వుత్తం. ఇదఞ్చ ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన అరియపుగ్గలేయేవ సన్ధాయ వుత్తం. పణ్ణత్తిం అజానన్తా పన ఝానలాభీ పుథుజ్జనా నానావత్థుమ్హి లోభవసేన అకుసలచిత్తేనాపి న ఆరోచేన్తీతి నత్థి, తస్మా ‘‘తిచిత్త’’న్తి వత్తబ్బం సియా, తథాపి బహులేన కుసలాబ్యాకతానమేవ సమ్భవోతి ఏవం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. ద్వివేదనం సుఖోపేక్ఖావసేన. ఇదఞ్చ సిక్ఖాపదం పణ్ణత్తిఅజాననవసేన అచిత్తకసముట్ఠానం హోతి. అరియా చేత్థ పణ్ణత్తిం జానన్తా వీతిక్కమం న కరోన్తి, పుథుజ్జనా పన పణ్ణత్తిం జానిత్వాపి వీతిక్కమం కరోన్తి. తే చ సత్థునో ఆణావీతిక్కమచేతనాయ బలవఅకుసలభావతో ఝానా పరిహాయన్తీతి దట్ఠబ్బం.
భూతారోచనకథావణ్ణనా.
౯౪౧. భిక్ఖునో దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం భిక్ఖుసమ్ముతిం ఠపేత్వా అనుపసమ్పన్నే ఆరోచేన్తస్స భిక్ఖునో ఆపత్తీతి యోజనా. దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిన్తి సఙ్ఘాదిసేసో. నను చ ‘‘దుట్ఠుల్లా నామ ఆపత్తి చత్తారి చ పారాజికాని తేరస చ సఙ్ఘాదిసేసా’’తి (పాచి. ౭౯) పదభాజనే పారాజికసఙ్ఘాదిసేసా దస్సితా, కస్మా ఇధ సఙ్ఘాదిసేసోవ గహితోతి? వుచ్చతే – పారాజికం దుట్ఠుల్లసద్దత్థదస్సనత్థం వుత్తం, ఇధ పన సఙ్ఘాదిసేసోయేవ భగవతా అధిప్పేతోతి అట్ఠకథాయం విచారితమేతం. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘పారాజికాని దుట్ఠుల్లసద్దత్థదస్సనత్థం వుత్తాని, సఙ్ఘాదిసేసం పన ఇధ అధిప్పేత’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౭౮). వక్ఖతి చ ‘‘ఇధ సఙ్ఘాదిసేసావ, దుట్ఠుల్లాపత్తియో మతా’’తి. అనుపసమ్పన్నేతి ‘‘భిక్ఖుఞ్చ భిక్ఖునిఞ్చ ఠపేత్వా అవసేసో అనుపసమ్పన్నో’’తి (పాచి. ౮౦) పదభాజనే నిద్దిట్ఠఅనుపసమ్పన్నస్స ఆరోచేన్తస్సాతి వుత్తం హోతి.
ఠపేత్వా భిక్ఖుసమ్ముతిన్తి ‘‘అత్థి భిక్ఖుసమ్ముతి ఆపత్తిపరియన్తా న కులపరియన్తా’’తిఆదినా (పాచి. ౮౦) పదభాజనే దస్సితం అభిణ్హాపత్తికస్స భిక్ఖునో ఆయతిం సంవరత్థం హిరోత్తప్పజననత్థం ఆపత్తియో వా ఉపాసకకులాని వా ఉభయమేవ వా పరిచ్ఛిన్దిత్వా వా అపరిచ్ఛిన్దిత్వా వా ఆపత్తియో ఆరోచేతుం సఙ్ఘేన సఙ్ఘమజ్ఝే తిక్ఖత్తుం సావేత్వా కతసమ్ముతిం ఠపేత్వాతి వుత్తం హోతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘అభిణ్హాపత్తికం భిక్ఖుం దిస్వా ‘ఏవమేస పరేసు హిరోత్తప్పేనాపి ఆయతిం సంవరం ఆపజ్జిస్సతీ’తి తస్స భిక్ఖునో హితేసితాయ తిక్ఖత్తుం అపలోకేత్వా సఙ్ఘేన కాతబ్బా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౦).
౯౪౨. ఘటేత్వా వదన్తస్సేవాతి ఏవకారో యథాఠానే యోజేతబ్బో. ఏవకారేన బ్యవచ్ఛిన్నమత్థం వక్ఖతి ‘‘వత్థు’’న్తిఆదినా. ‘‘అసుచిం మోచేత్వా’’తి ఇమినా వత్థుమాహ, ‘‘సఙ్ఘాదిసేస’’న్తి ఇమినా ఆపత్తిం. వజ్జమేవ వజ్జతా. ‘‘పాచిత్తియాపత్తీ’’తి ఇమస్సాయం పరియాయో. ‘‘అయం అసుచిం మోచేత్వా సఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నో’’తి వత్థునా సద్ధిం ఘటేత్వా ఆపత్తిం వదన్తస్స వజ్జతా పాచిత్తియాపత్తి హోతీతి యోజనా.
౯౪౩. సుద్ధస్సాతి పారాజికమనాపన్నస్స. వదన్తి వదనహేతు, వత్థునా సద్ధిం సఙ్ఘాదిసేసస్స కథనతోతి అత్థో.
౯౪౪. అదుట్ఠుల్లాయాతి సఙ్ఘాదిసేసతో అఞ్ఞాయ ఆపత్తియా. దుట్ఠుల్లసఞ్ఞినోతి సఙ్ఘాదిసేససఞ్ఞినో. సేసా ఆపత్తియోపి వాతి సఙ్ఘాదిసేసం వినా సేసే ఛళాపత్తిక్ఖన్ధే.
౯౪౫. తథాతి దుక్కటం అతిదిసతి. పఞ్చధా మతం అనుపసమ్పన్నస్స దుట్ఠుల్లం అజ్ఝాచారం ఆరోచేన్తస్స తథా దుక్కటన్తి యోజనా. అనుపసమ్పన్నస్స పఞ్చధా మతం దుట్ఠుల్లం అజ్ఝాచారన్తి చ పాణాతిపాతాదిపఞ్చసిక్ఖాపదవీతిక్కమా గహితా. కేచి పన ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠిఆదయో పఞ్చా’’తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం. పాణాతిపాతాదీని హి దసేవ సిక్ఖాపదాని సామణేరానం పఞ్ఞత్తాని. తేసం పఞ్ఞత్తేసుయేవ చ సిక్ఖాపదేసు దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లవిచారణా కాతబ్బా, న చ సుక్కవిస్సట్ఠిఆదీని విసుం తేసం పఞ్ఞత్తాని అత్థీతి.
అథ భిక్ఖునో దుట్ఠుల్లసఙ్ఖాతాని సుక్కవిస్సట్ఠిఆదీని అనుపసమ్పన్నస్స కిం నామ హోన్తీతి? అజ్ఝాచారో నామ హోన్తీతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సుక్కవిస్సట్ఠి…పే… అజ్ఝాచారో నామాతి వుత్త’’న్తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౨). ఇమినాపి చేతం సిద్ధం ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స సుక్కవిస్సట్ఠిఆది దుట్ఠుల్లం నామ న హోతీ’’తి. ‘‘అజ్ఝాచారో నామా’’తి హి వదన్తో అనుపసమ్పన్నస్స సుక్కవిస్సట్ఠిఆది కేవలం అజ్ఝాచారో నామ హోతి, న పన దుట్ఠుల్లో నామ అజ్ఝాచారోతి దీపేతి. ‘‘అజ్ఝాచారో నామా’’తి చ అట్ఠకథాయం వుత్తత్తా, అకత్తబ్బరూపత్తా చ అనుపసమ్పన్నస్స సుక్కవిస్సట్ఠిఆదీని దణ్డకమ్మవత్థుపక్ఖం భజన్తి. తాని చ అఞ్ఞస్స అనుపసమ్పన్నస్స అవణ్ణకామతాయ ఆరోచేన్తో భిక్ఖు దుక్కటం ఆపజ్జతీతి వదన్తి. ఇధ పన అనుపసమ్పన్నగ్గహణేన సామణేరసామణేరిసిక్ఖమానానం గహణం వేదితబ్బం.
అదుట్ఠుల్లం అజ్ఝాచారన్తి యోజనా. ‘‘అనుపసమ్పన్నస్సా’’తి చ అజ్ఝాహరితబ్బాని. అనుపసమ్పన్నస్స యథావుత్తేహి పఞ్చసిక్ఖాపదేహి అఞ్ఞం వికాలభోజనాదిం అదుట్ఠుల్లం అజ్ఝాచారం వా. యథాహ ‘‘అనుపసమ్పన్నస్స దుట్ఠుల్లం వా అదుట్ఠుల్లం వా అజ్ఝాచార’’న్తిఆది (పాచి. ౮౨).
౯౪౬. కేవలం వత్థుం వా ఆరోచేన్తస్సాతి ‘‘అయం సుక్కవిస్సట్ఠిం ఆపన్నో’’తిఆదినా నయేన వత్థుమత్తం ఆరోచేన్తస్స. కేవలం ఆపత్తిం వా ఆరోచేన్తస్సాతి ‘‘అయం పారాజికం ఆపన్నో, అయం సఙ్ఘాదిసేసం ఆపన్నో’’తిఆదినా నయేన ఆపత్తిమత్తం ఆరోచేన్తస్స చ. భిక్ఖుసమ్ముతియాతి ఏత్థ వత్థునా ఘటేత్వా ఆపత్తిం ఆరోచేన్తస్సాతి గహేతబ్బం. ‘‘తథా’’తి ఇమినా ‘‘అనాపత్తీ’’తి ఏతం పరామసతి.
దుట్ఠుల్లారోచనకథావణ్ణనా.
౯౪౮. అకప్పియం పథవిన్తి పదభాజనే ‘‘ద్వే పథవియో జాతా చ పథవీ అజాతా చ పథవీ’’తి (పాచి. ౮౬) ఉద్దిసిత్వా –
‘‘జాతా నామ పథవీ సుద్ధపంసు సుద్ధమత్తికా అప్పపాసాణా అప్పసక్ఖరా అప్పకథలా అప్పమరుమ్బా అప్పవాలికా యేభుయ్యేనపంసుకా యేభుయ్యేనమత్తికా, అదడ్ఢాపి వుచ్చతి జాతా పథవీ. యోపి పంసుపుఞ్జో వా మత్తికాపుఞ్జో వా అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠో, అయమ్పి వుచ్చతి జాతా పథవీ’’తి (పాచి. ౮౬) చ,
‘‘అజాతా నామ పథవీ సుద్ధపాసాణా సుద్ధసక్ఖరా సుద్ధకథలా సుద్ధమరుమ్బా సుద్ధవాలికా అప్పపంసు అప్పమత్తికా యేభుయ్యేనపాసాణా యేభుయ్యేనసక్ఖరా యేభుయ్యేనకథలా యేభుయ్యేనమరుమ్బా యేభుయ్యేనవాలికా, దడ్ఢాపి వుచ్చతి అజాతా పథవీ. యోపి పంసుపుఞ్జో వా మత్తికాపుఞ్జో వా ఊనచాతుమాసం ఓవట్ఠో, అయమ్పి వుచ్చతి అజాతా పథవీ’’తి (పాచి. ౮౬) చ –
నిద్దిట్ఠాసు ద్వీసు పథవీసు జాతపథవిసఙ్ఖాతం అకప్పియపథవిం.
ఏత్థ పాసాణాదీనం లక్ఖణం అట్ఠకథాయం ‘‘ముట్ఠిప్పమాణతో ఉపరి పాసాణాతి వేదితబ్బా, ముట్ఠిప్పమాణా సక్ఖరా. కథలాతి కపాలఖణ్డాని. మరుమ్బాతి కటసక్ఖరా. వాలికాతి వాలుకాయేవా’’తి వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. యేభుయ్యేనపంసుకాదీనం లక్ఖణం ‘‘యేభుయ్యేనపంసుకాతి తీసు కోట్ఠాసేసు ద్వే కోట్ఠాసా పంసు, ఏకో పాసాణాదీసు అఞ్ఞతరో కోట్ఠాసో’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౬) చ ‘‘అదడ్ఢాపీతి ఉద్ధనపత్తపచనకుమ్భకారావాపాదివసేన తథా తథా అదడ్ఢా’’తిఆది అట్ఠకథాతో చ వేదితబ్బం. ‘‘అప్పపంసుఅప్పమత్తికా’’తి ద్వీసుపి పదేసు నిద్దేసరూపేన యేభుయ్యేనపాసాణాదిపదపఞ్చకం వుత్తం, తత్థాపి అత్థో యేభుయ్యేనపంసుపదాదీసు వుత్తవిపల్లాసేన వేదితబ్బో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘తేసంయేవ హి ద్విన్నం పభేదదస్సనమేత’’న్తి (పాచి. ౮౬).
ఖణేయ్య వాతి ఏవరూపం అకప్పియపథవిపదేసం అన్తమసో పాదఙ్గుట్ఠేనాపి సమ్ముఞ్జనిసలాకాయపి సయం వా ఖణతి. ఖణాపేయ్య వాతి అఞ్ఞేన వా ‘‘ఇదం ఖణాహీ’’తిఆదినా అకప్పియవోహారేన ఖణాపేయ్య. భేదాపేయ్యాతి తథేవ భేదాపేయ్య. భిన్దేయ్య వాతి పస్సావధారాదీహిపి భిన్దేయ్య. అధికారవసేన వా-సద్దస్స సబ్బకిరియాపదేహి సమ్బన్ధో లబ్భతీతి భేదాపేయ్య చాతి ఏత్థ చ-సద్దో ఇధ అవుత్తస్స ‘‘దహతి వా, దహాపేతి వా’’తి పదద్వయస్స సముచ్చయకోతి వేదితబ్బో. అన్తమసో పత్తమ్పి పచన్తో సయం వా దహతి, అఞ్ఞేన వా దహాపేతీతిఆది ఇమేసం పదానం అట్ఠకథావసేన (పాచి. అట్ఠ. ౮౭) వేదితబ్బం. పాచిత్తియం సియాతి ఖణన్తస్స, భిన్దన్తస్స చ పహారే పహారే పాచిత్తియం.
౯౪౯. ఆణాపేన్తస్స ఆణత్తిగణనాయ, దహన్తస్స అగ్గిపాతగణనాయ హోతీతి ఇదం ‘‘పహారే పహారే పాచిత్తియ’’న్తిఆదిఅట్ఠకథావచనవసేన వేదితబ్బం, ఇమమేవ దస్సేతుమాహ ‘‘సయమేవా’’తిఆది.
౯౫౦. ఆణాపేన్తస్సాతి సకిం ఆణాపేన్తస్స.
౯౫౧. ‘‘ఖణాపేయ్యా’’తి సామఞ్ఞవచనస్స అపవాదదస్సనత్థం ‘‘ఖణ పోక్ఖరణి’’న్తిఆదిమాహ. కోచి దోసో న విజ్జతీతి ఏత్థ పోక్ఖరణిఆవాటాదిసద్దానం పథవిపరియాయత్తాభావతో ఏవంవచనేన అనాపత్తీతి అధిప్పాయో.
౯౫౨. ‘‘ఇమం ఇధా’’తిఆదీనం పదానం పచ్చక్ఖభూతాధిప్పేతభూమివాచకత్తా తేహి యోజేత్వా వుత్తస్స తస్సేవ పయోగస్స ఆపత్తికరభావం దస్సేతుమాహ ‘‘ఇమ’’న్తిఆది.
౯౫౩. కన్దన్తి తాలాదికన్దం. కురున్దన్తి కులచోచరుక్ఖం. థూణన్తి థమ్భం. ఖాణుకన్తి సాఖావిటపరహితం రుక్ఖావయవం. మూలన్తి పథవియా సుప్పతిట్ఠితభావకరం రుక్ఖావయవం. వట్టతీతి అనియమేత్వా వచనేన అనాపత్తిభావతో వట్టతి.
౯౫౪. ఇమన్తి పచ్చక్ఖపరామాసపదేన నియమేత్వా వచనతో ఆపత్తి హోతీతి ఆహ ‘‘నియమేత్వాన వత్తుం పన న వట్టతీ’’తి.
౯౫౫. ఘటేహి ఉస్సిఞ్చితున్తి ఘటేహి గహేత్వా అవసిఞ్చితుం. తనుకద్దమోతి జమ్బాలో. బహలం కద్దమం భిక్ఖునా అపనేతుం న చ వట్టతీతి యోజేతబ్బం.
౯౫౬. నదియాదీనన్తి ఏత్థ ఆది-సద్దేన గఙ్గాకన్దరాదీనం గహణం. ‘‘తట’’న్తి ఇమినా సమ్బన్ధో. వట్ఠన్తి వుట్ఠీహి ఓవట్ఠఞ్చ. చాతుమాసన్తి వికోపనకిరియాయ అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం, చాతుమాసబ్భన్తరే వికోపేతుం వట్టతీతి అత్థో.
౯౫౭. సచే తోయస్మిం పతతి తటన్తి యోజనా, సచే కూలం భిజ్జిత్వా అన్తోఉదకే పతతీతి. దేవే వుట్ఠేపీతి పజ్జున్నదేవే వుట్ఠేపి. వుట్ఠ-సద్దో కత్తుసాధనో. చాతుమాసమతిక్కన్తేపీతి యోజనా. తత్థ హేతుదస్సనత్థమాహ ‘‘తోయే దేవో హి వస్సతీ’’తి.
౯౫౮. సోణ్డిన్తి పాసాణపోక్ఖరణిం. తత్థ తూతి ఉదకరహితే తస్మిం సోణ్డిఆవాటే.
౯౫౯. అన్తోచాతుమాసం సోధేతుం భిన్దితున్తి యోజనా. ‘‘సోధేతుం భిన్దితుం వికోపేతు’’న్తి కిరియాపదేహి ‘‘రజ’’న్తి కమ్మపదం ఆనేత్వా సమ్బన్ధితబ్బం. తం రజోరాసిం దేవే వుట్ఠే పచ్ఛా ఉదకస్స ఛిన్నత్తా బహలభూమిసుక్ఖమ్పి వుట్ఠిపాతదివసతో పట్ఠాయ అన్తోచాతుమాసే కోపేతుం భిన్దితుం వట్టతీతి అత్థో.
౯౬౦. పుణ్ణే సోణ్డిమ్హి తం రజం వికోపేతుం వట్టతి చాతుమాసతో ఉద్ధన్తి యోజనా.
౯౬౧. ‘‘ఫుసాయన్తే’’తి ఏతేన ‘‘దేవో’’తి ఇదం భుమ్మవసేన విపరిణామేత్వా ‘‘దేవే ఫుసాయన్తే’’తి యోజేతబ్బం, పజ్జున్నదేవే వుట్ఠిపాతం కరోన్తేతి అత్థో. పిట్ఠిపాసాణకేతి పాసాణపిట్ఠే. తమ్పీతి తథా పాసాణపిట్ఠే లగ్గం తమ్పి రజం.
౯౬౨. అకతపబ్భారో నామ యథా హేట్ఠాభాగో వుట్ఠిఫుసితేహి న తేమీయతి, తథా నమిత్వా ఠితపబ్బతప్పదేసో. ఇదం అనోవస్సకట్ఠానే ఉట్ఠితవమ్మికానం ఉపలక్ఖణం.
౯౬౩. అబ్భోకాసే వుట్ఠితో వమ్మికో సచే ఓవట్ఠో, కం చాతుమాసం వికోపేతుం వట్టతీతి సమ్బన్ధో. చాతుమాసన్తి వికోపనకిరియాయ అచ్చన్తసంయోగే ఉపయోగవచనం. రుక్ఖేతి చ థమ్భపాసాణాదీనం ఉపలక్ఖణం. ఉపచికాదీనన్తి ఆది-సద్దేన కాళకిపిల్లికాదీనం గహణం. సో నయోతి ‘‘ఓవట్ఠదివసతో ఉత్తరి చాతుమాసబ్భన్తరే కోపేతుం వట్టతీ’’తి యథావుత్తో నయో.
౯౬౪. మూసికుక్కిరం నామ మూసికాహి ఉద్ధటపంసు. మూసికానం ఉక్కిరో మూసికుక్కిరోతి విగ్గహో. గోకణ్టకం నామ గున్నం ఖురానం ఉట్ఠితమత్తికా. గణ్డుప్పాదమలం నామ భూలతాయ మలమత్తికా. సమ్బన్ధం పన పకతిభూమిం అకోపేన్తేన మత్థకతో గణ్హితుం వట్టతి.
౯౬౫. కసీతి కసితట్ఠానం, తత్థ నఙ్గలేన ఉద్ధటమత్తికా కసినఙ్గలమత్తికా. ‘‘అచ్ఛిన్నా’’తిఇమినా ఖణ్డాఖణ్డికం కత్వా ఆయతం హుత్వా ఠితమత్తికాపటలమ్పి అజాతపథవీ సియాతి ఆసఙ్కానివత్తనత్థమాహ ‘‘భూమిసమ్బన్ధా’’తి. సాతి కసినఙ్గలమత్తికా.
౯౬౬. సేనాసనన్తి ఏత్థ ‘‘పురాణ’’న్తి పాఠసేసో గహేతబ్బో. ఓవట్ఠం చాతుమాసతో ఉద్ధం న వికోపయేతి యోజనా.
౯౬౭. తతోతి ఓవట్ఠదివసతో పట్ఠాయ చాతుమాసాతిక్కన్తగేహతో. ‘‘గోపానసి’’న్తి ఇమినా గోపానసిమత్థకే ఠితఉపచికాపంసుమ్హి భిజ్జన్తేపి అనాపత్తిభావం దీపేతి. ‘‘భిత్తి’’న్తి ఇమినా తదేకదేసం భిత్తిపాదాదిదారుమాహ. ఇదమ్పి భిత్తిమత్తికం ఉపచికామత్తికం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘థమ్భ’’న్తి ఇదమ్పి తంసమ్బన్ధపాకారభూమిమత్తికాఉపచికాదిపంసుం సన్ధాయ వుత్తం. పదరత్థరన్తి అత్థతపదరం. ఇదమ్పి పదరానం ఉపరి మత్తికాఉపచికాపంసుం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘గోపానసి’’న్తిఆదీహి పదేహి ‘‘గణ్హిస్సామీ’’తి పచ్చేకం యోజనీయం. ‘‘గణ్హిస్సామీ’’తి ఇమినా వికోపనాధిప్పాయాభావం దీపేతి.
౯౬౮. గణ్హన్తస్సాతి ఏత్థ అనాదరే సామివచనం, ‘‘సుద్ధచిత్తేనా’’తి పాఠసేసో. ఇట్ఠకాతి ఛదనిట్ఠకా. ఆది-సద్దేన పాసాణసముద్దఫేణాదీనం గహణం. పతతీతి సుద్ధచిత్తేన గణ్హన్తే సచే మత్తికా ఛిజ్జిత్వా పతతి, అనాపత్తీతి అత్థో. మత్తికన్తి భిత్తియం, ఛదనే చ చాతుమాసాధికోవట్ఠమత్తికం, అనోవట్ఠం చే, గణ్హితుం వట్టతీతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సచే యా యా అతిన్తా, తం తం గణ్హాతి, అనాపత్తీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౬). యది గణ్హతి, ఆపత్తి సియాతి యోజనా.
౯౬౯. అతిన్తోతి వస్సోదకేన అతిన్తో, ఇమినా వినిచ్ఛితబ్బవత్థుం దస్సేతి. తస్స అన్తోగేహే చ బహి చ సమ్భవతో అన్తోగేహే ఠితస్స తావ వినిచ్ఛయం దస్సేతుమాహ ‘‘అన్తోగేహే సచే సియా’’తి. వస్సోదకేన తిన్తాతిన్తేసు ద్వీసు మత్తికాపుఞ్జేసు అతిన్తం తావ దస్సేతుమాహ ‘‘అనోవట్ఠో చా’’తి.
౯౭౦. వస్సోదకేన తిన్తే వినిచ్ఛయం దస్సేతుమాహ ‘‘వుట్ఠే పున చా’’తిఆది. ‘‘వుట్ఠే’’తి ఇమినా ‘‘మత్తికాపుఞ్జో’’తి పదం భుమ్మవసేన విపరిణామేత్వా వుట్ఠే మత్తికాపుఞ్జేతి యోజేతబ్బం, ‘‘ఏకదివసమ్పీ’’తి సేసో, గేహస్మిన్తి ఏత్థ ‘‘ఠితే’’తి వత్తబ్బం, గేహస్మిం ఠితే మత్తికాపుఞ్జే వస్సోదకేన ఏకదివసమ్పి తిన్తేతి వుత్తం హోతి. వక్ఖమాననయేన అఞ్ఞత్థ పహరిత్వా ఉట్ఠితేన తేన అతేమిత్వా ఉజుకం పతితేహి వస్సఫుసితేహి తిన్తేతి గహేతబ్బం. సచే సబ్బో తిన్తో హోతీతి యోజనా. ‘‘మత్తికాపుఞ్జో’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో.
౯౭౧. ‘‘సబ్బో’’తి ఇమినా విసేసనేన బ్యవచ్ఛిన్నం ఏకదేసతిన్తే వినిచ్ఛయం దస్సేతుమాహ ‘‘యత్తక’’న్తిఆది. తు-సద్దో ఇమమేవ విసేసం జోతేతి. యత్తకన్తి హేట్ఠా అనోతరిత్వా మత్థకతో, పరియన్తకతో చ యత్తకప్పమాణం. తత్థాతి మత్తికాపుఞ్జే. ‘‘అకప్పియ’’న్తి ఏతస్స ‘‘చాతుమాసచ్చయేనా’’తి అనువత్తతి. ‘‘అతిన్తం…పే… కప్పియ’’న్తి ఇమినా అకప్పియట్ఠానం పరిహరిత్వా వా కప్పియకారకేహి కప్పియవచనేన హరాపేత్వా వా అతిన్తం ఠానం యథాకామం వళఞ్జేతబ్బన్తి అయమత్థో దస్సితో హోతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘కప్పియకారకేహీ’’తిఆది (పాచి. అట్ఠ. ౮౬).
౯౭౨. వారినాతి ఉజుకం ఆకాసతో పతితవస్సోదకేన. అఞ్ఞత్థ పహరిత్వా తత్థ పతిత్వా తేమితే వట్టతి. సో మత్తికాపుఞ్జో. తతో పరన్తి ఏకాబద్ధకాలతో ఉత్తరిం సో మత్తికాపుఞ్జో వారినా తేమితో భూమియా ఏకాబద్ధో చే హోతి, తతో పరం సా జాతా పథవీ ఏవ, కోపేతుం న వట్టతీతి యోజనా.
౯౭౩. ‘‘ఓవట్ఠో’’తి ఇమినా అనోవట్ఠపాకారో కప్పియోతి బ్యతిరేకవసేన దస్సేతి. ‘‘మత్తికామయో’’తి విసేసనేన ఇట్ఠకపాకారాదిం బ్యవచ్ఛిన్దతి. తస్స పన కప్పియభావం వక్ఖతి ‘‘సచే ఇట్ఠకపాకారో’’తిఆదినా. ‘‘చాతుమాసచ్చయే’’తి ఇమినా తతో అన్తో వికోపనీయభావం దస్సేతి.
౯౭౪. తత్థాతి ఓవట్ఠే మత్తికపాకారే. అఘంసన్తోవాతి పాకారమత్తికం అకోపేన్తో. మత్తసో ఛుపిత్వాతి పమాణతో ముదుకం కత్వా హత్థతలం ఠపేత్వా. అల్లహత్థేనాతి ఉదకతిన్తేన హత్థతలేన. హత్థేకదేసో హత్థో నామ.
౯౭౫. యేభుయ్యకథలే ఠానేతి పుబ్బే వుత్తనయేన యస్సా తీసు భాగేసు ద్వే భాగా కథలా హోన్తి, తాదిసే కప్పియపథవిట్ఠానే.
౯౭౬. అబ్భోకాసేతి ఉపలక్ఖణత్తా అన్తోగేహేపి థమ్భం చాలేత్వా జాతపథవిం వికోపేతుం న వట్టతీతి దట్ఠబ్బం. ద్వీసుపి ఠానేసు సుద్ధచిత్తేన నిద్దోసభావం యథావుత్తేన ‘‘థమ్భం వా పదరత్థరం. గణ్హిస్సామీ’తి సఞ్ఞాయ, గహేతుం పన వట్టతీ’’తి ఇమినా నయేనాహ. పథవిన్తి అకప్పియపథవిం.
౯౭౭. ఉజుముద్ధరతో న దోసోతి యోజనా.
౯౭౮. ఉచ్చాలేత్వాతి ఉక్ఖిపిత్వా చాలేత్వా పరివత్తేత్వా. పవట్టతీతి పవట్టేత్వా పవట్టేత్వా నేతీతి అత్థో. సుద్ధచిత్తస్సాతి ‘‘భూమి భిజ్జతీ’’తి అసల్లక్ఖేత్వా ‘‘పాసాణం పవట్టేత్వా పవట్టేత్వా హరిస్సామీ’’తి సుద్ధచిత్తవతో.
౯౭౯. భూమియం దారూని ఫాలేన్తానమ్పి భూమియం సాఖాదీని కడ్ఢతో చాతి యోజనా.
౯౮౦. కణ్టకన్తి రుక్ఖకణ్టకం, మచ్ఛకణ్టకఞ్చ. సూచి నామ అయోమయదన్తమయతమ్బమయకట్ఠమయాదిసూచీనం అఞ్ఞతరా. అట్ఠిం వాతి గోమహింసాదీనం అట్ఠిం వా. హీరం వాతి నాళికేరాదిహీరం వా. ఆకోటేతున్తి యథా ఏకకోటి భూమిం పవిసతి, తథా తాళేతుం. పవేసేతున్తి భూమిం గమయితుం.
౯౮౧. పస్సావం ముత్తం. మేదనిన్తి ఏత్థ అకప్పియపథవిమాహ. భిన్దిస్సామీతి ఏత్థ ‘‘ఏవం చిన్తేత్వా’’తి సేసో.
౯౮౨. కరోన్తస్సాతి సుద్ధచిత్తేన పస్సావం కరోన్తస్సాతియోజేతబ్బం. ‘‘సమ్మజ్జతో’’తి ఇదం ‘‘సమ్మజ్జన్తేనా’’తి గహేతబ్బం, ‘‘సమ్మజ్జనియా’’తి సేసో, అనన్తరం మేదనీపదం ఉపయోగవసేన ‘‘మేదని’’న్తి గహేతబ్బం, ‘‘విసమ’’న్తి సేసో, ‘‘సమం కాతు’’న్తి ఇమినా యోజేతబ్బం, సమ్మజ్జన్తేన ఉచ్చట్ఠానం మద్దిత్వా, ఆవాటట్ఠానం పవేసేత్వా సమం కాతుం సమ్మజ్జనియా ఘంసేతుం న వట్టతీతి అత్థో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘విసమం భూమిం సమం కరిస్సామీతి సమ్మజ్జనియా ఘంసితుమ్పి న వట్టతీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౮౬).
౯౮౩. పాదఙ్గుట్ఠేన వాతి ఏత్థ సముచ్చయత్థేన వా-సద్దేన అట్ఠకథాయం వుత్తం ‘‘కత్తరయట్ఠియా భూమిం కోట్టేన్తీ’’తి ఇదం సఙ్గణ్హాతి. లిఖితుమ్పీతి రాజిం కాతుమ్పి భూమిం భిన్దన్తేనాతి యోజనా. పాదేహీతి పాదతలేహి.
౯౮౫. భూమిన్తి అకప్పియభూమిం. దహతి దహాపేతీతి ఏత్థ ‘‘యో’’తి చ ‘‘తస్సా’’తి చ సమ్బన్ధవసేన లబ్భతి. పత్తం దహన్తస్సాతి ఛవియా థిరభావత్థం ధూమం గాహాపేత్వా తిణుక్కాదీహి పత్తం గణ్హన్తస్స.
౯౮౬. తత్తకానేవాతి ఠానప్పమాణానేవ. ఇధాపి ‘‘యో’’తి చ ‘‘తస్సా’’తి చ సామత్థియా లబ్భతి.
౯౮౭. భూమియన్తి అకప్పియభూమియం. పత్తం పచీయతి ఏత్థాతి పత్తపచనం, కపాలం, తస్మిం కపాలే.
౯౮౮. సో అగ్గి తాని దారూని దహన్తో గన్త్వా చే ఏకంసేన భూమిం దహతి, తస్మా దారూనం ఉపరి అగ్గిం ఠపేతుం న వట్టతీతి యోజనా.
౯౮౯. ఇట్ఠకా ఆవపీయన్తి పచ్చన్తి ఏత్థాతి ఇట్ఠకావాపో, సో ఏవ ఇట్ఠకావాపకో, ఇట్ఠకాపచనట్ఠానం. ఆది-సద్దేన కుమ్భకారావాపాదిం సఙ్గణ్హాతి.
౯౯౦. ఉపాదీయతీతి ఉపాదానం, ఇన్ధనం, న ఉపాదానం అనుపాదానం, ఇన్ధనతో అఞ్ఞం, తతో అనుపాదానతోతి అత్థో. ఖాణుకేతి మతఖాణుకే చ సుక్ఖరుక్ఖే చ భూమిగతం అదత్వా ‘‘నిబ్బాపేస్సామీ’’తి అగ్గిదానం వట్టతి. పచ్ఛా ఉస్సాహే కతేపి న నిబ్బాయతి, న దోసోతి. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘సచే పన భూమిం అప్పత్తమేవా’’తిఆది (పాచి. అట్ఠ. ౮౭).
౯౯౧. తిణుక్కన్తి తిణేన బద్ధఉక్కం. తిణుక్కన్తి ఉపలక్ఖణం. నాళికేరపణ్ణాదీహి బద్ధాపి సఙ్గయ్హన్తి.
౯౯౨. తస్స అగ్గిస్స పతితట్ఠానే ఇన్ధనం దత్వా పున తం అగ్గిం కాతుం వట్టతీతి మహాపచ్చరియం రుతం కథితన్తి యోజనా.
౯౯౩. ‘‘తస్స అపథవియ’’న్తి పదచ్ఛేదో. విమతిస్సుభయత్థాపీతి పథవిఅపథవిద్వయేపి వేమతికస్స. తత్థ జాతా పథవీ, ఇతరా అపథవీ.
౯౯౪. ఇమన్తి ఆవాటం, మత్తికం, పంసుం వా.
పథవీఖణనకథావణ్ణనా.
ముసావాదవగ్గో పఠమో.
౯౯౫. భవన్తస్సాతి జాయన్తస్స, వడ్ఢమానస్స చ. భూతస్సాతి జాతస్స, వడ్ఢితస్స చాతి అత్థో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘భవన్తి అహువుఞ్చాతి భూతా, జాయన్తి వడ్ఢన్తి, జాతా వడ్ఢితా చా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౯౦). ఏత్థ చ ‘‘భవన్తీ’’తి ఇమినా విరుళ్హమూలే నీలభావం ఆపజ్జిత్వా వడ్ఢమానకే తరుణగచ్ఛే దస్సేతి. ‘‘అహువు’’న్తి ఇమినా పన వడ్ఢిత్వా ఠితే మహన్తే రుక్ఖగచ్ఛాదికే దస్సేతి. ‘‘భవన్తీ’’తి ఇమస్స వివరణం ‘‘జయన్తి వడ్ఢన్తీ’’తి, ‘‘అహువు’’న్తి ఇమస్స ‘‘జాతా వడ్ఢితా’’తి. ఏవం భూత-సద్దో పచ్చుప్పన్నాతీతవిసయోతి దస్సేతి. ‘‘భవన్తస్స భూతస్సా’’తి ఇమినా పదద్వయేన ‘‘భూతగామస్సా’’తి పదస్స తుల్యాధికరణతాదస్సనేన గామ-సద్దస్స దిట్ఠిగతవనన్తాదిసద్దానం దిట్ఠివనాదిసద్దత్థే వియ భూతసద్దత్థే వుత్తిపక్ఖమాహ. యథాహ అట్ఠకథాయం (పాచి. అట్ఠ. ౯౦) ‘‘భూతా ఏవ వా గామో భూతగామో, పతిట్ఠితహరితతిణరుక్ఖాదీనమేతం అధివచన’’న్తి. భూతానం దేవతానం గామో నివాసోతి వా భూతగామో. భూమియం పతిట్ఠహిత్వా హి హరితభావమాపన్నా తిణరుక్ఖగచ్ఛాదయో దేవతాహి పరిగయ్హన్తీతి. జాయన్తస్స వడ్ఢన్తస్స వా సమ్పత్తవుద్ధిమరియాదస్స వా రుక్ఖాదినోతి అత్థో.
పాతబ్యతానిమిత్తన్తి ఏత్థ పాతబ్యభావో పాతబ్యతా, ‘‘ఛేదనభేదనాదీహి యథారుచి పరిభుఞ్జితబ్బతాతి అత్థో’’తి అట్ఠకథావచనతో పాతబ్యతా-సద్దస్స పరిభుఞ్జితబ్బతాతి అత్థో వేదితబ్బో, సా నిమిత్తం హేతు యస్స పాచిత్తియస్స తం పాతబ్యతానిమిత్తం. రుక్ఖాదీనం ఛేదనఫాలనాదివసేన వికోపనీయతాసఙ్ఖాతపాతబ్యతానిమిత్తం పరిభుఞ్జితబ్బతాహేతు పాచిత్తియం ఉదీరితం వుత్తన్తి అత్థో.
౯౯౬-౭. సోతి భూతగామో. తిలబీజాదికోతి తిలబీజమేత్థ సుఖుమపణ్ణసేవాలాదికో. ఆది-సద్దేన చ తాదిసా ఇతరా సేవాలజాతి గహితా. ‘‘ఉపరి ఖుద్దానుఖుద్దకపణ్ణఙ్కురో, హేట్ఠా ఖుద్దానుఖుద్దకమూలఙ్కురో సేవాలో తిలబీజం నామా’’తి గణ్ఠిపదే వుత్తన్తి. వికోపేన్తస్స తం సబ్బన్తి భూమియం పతిట్ఠాయ ఉదకే జాయమానకసేవాలాదిం భూమియా ఉప్పాటనచ్ఛేదనవసేన జలే ఏవ పతిట్ఠితం సుఖుమపణ్ణనీలికాదిం ఉదకతో ఉద్ధరణచ్ఛేదనవసేన తం సబ్బం సేవాలం వికోపేన్తస్సాతి అత్థో.
౯౯౮. హత్థేన వియూహిత్వాతి జలతో అమోచేత్వా హత్థేన దూరతో అపనేత్వా. ‘‘హోతీ’’తిఆది తస్స హేతుసన్దస్సనత్థం. సకలం అనవసేసం సబ్బం జలం తస్స యస్మా ఠానం హోతి, తస్మాతి అత్థో.
౯౯౯. చేచ్చాతి జానన్తో. తం సేవాలజాతికం జలా ఉద్ధరితుం ఉదకేన వినా భిక్ఖుస్స న వట్టతీతి యోజనా. ఠానసఙ్కమనఞ్హి తన్తి హేతుదస్సనం. తం తథాకరణం యస్మా ఠానసఙ్కమనం ఠానతో చావనం, తస్మా తం న వట్టతీతి యోజనా.
౧౦౦౦. యథావుత్తస్స బ్యతిరేకం దస్సేతుమాహ ‘‘ఉదకేనా’’తిఆది. తత్థ ఉదకేనాతి సహత్థే కరణవచనం. తం సేవాలజాతికం. వారిసూతి ఏత్థ వాసం వారయన్తీతి వారీ, తేసు.
౧౦౦౧. జలే వల్లితిణాదీనీతి జలమత్థకే వల్లిఞ్చ జాయమానకరవల్లితిణాదీని చ. ఉద్ధరన్తస్సాతి భూమియం పతిట్ఠితం భూమితో, ఉదకే పతిట్ఠితం ఉదకతో చ ఉద్ధరన్తస్స. తత్థ అన్తపక్ఖం దస్సేతుమాహ ‘‘తోయతో’’తి. వికోపేన్తస్సాతి ఖణ్డనాదివసేన కోపేన్తస్స. తత్థాతి తస్మిం ఉదకే, ఏవ-కారో లుత్తనిద్దిట్ఠో ‘‘తత్థేవా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౯౨) అట్ఠకథావచనతో.
౧౦౦౨. ఏత్థాతి ఉదకే ఏవ. వికోపేన్తస్సాతి కప్పియం అకారాపేత్వా ఛేదనాదిం కరోన్తస్స. తానీతి తథా పరేహి ఉప్పాటితత్తా భూతగామభావతో ముత్తాని వల్లితిణాదీని. బీజగామేనాతి మూలబీజగామాదివసేన.
౧౦౦౩. ఏవం ఉదకట్ఠే సఙ్ఖేపతో వినిచ్ఛయం దస్సేత్వా ఇదాని ఇతరత్రాపి వినిచ్ఛయం దస్సేతుమాహ ‘‘థలట్ఠే’’తిఆది. హరితఖాణుకోతి ఏత్థ ‘‘యో’’తి సేసో. ‘‘తస్సా’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో, కకుధకరఞ్జాదీనం ఛిన్నావసిట్ఠఖాణుకోతి వుత్తం హోతి. ‘‘భూతగామేన సఙ్గహో’’తి ఇమినా తంవికోపనే పాచిత్తియభావం దీపేతి. ఏవముపరిపి.
౧౦౦౪. నాళికేరాదికానం ఖాణూతి ఏత్థాపి ‘‘ఉపరిహరితో’’తి సామత్థియా లబ్భతి. ‘‘బీజగామేన సఙ్గహో’’తి ఇమినా దుక్కటవత్థుతమాహ. ఏవముపరిపి. కిఞ్చాపి హి తాలనాళికేరాదీనం ఖాణు ఉద్ధం అవడ్ఢనకో భూతగామస్స కారణం న హోతి, తథాపి భూతగామసఙ్ఖాతనిబ్బత్తపణ్ణమూలబీజతో సమ్భూతత్తా భూతగామతో ఉప్పన్నో నామ హోతీతి బీజగామేన సఙ్గహం గచ్ఛతి.
౧౦౦౫. తథాపకాసితోతి ‘‘బీజగామో’’తి వుత్తో.
౧౦౦౬. ఫలితా కదలీ యావ నీలపణ్ణా, తావ సా చ భూతగామోతి పకాసితాతి యోజనా. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘కదలీ పన ఫలితా యావ నీలపణ్ణా, తావ భూతగామేనేవ సఙ్గహితా’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౯౨). నళన్తి ఖుద్దకవేళు. వేళూతి మహావేళు. తిణాదీనన్తి ఆది-సద్దేన సస్సాదయో గహితా.
౧౦౦౭. యో అయం పన వేళు అగ్గతో పట్ఠాయ యదా సుస్సతి, తదా సో బీజగామేన సఙ్గహితో నామ హోతీతి యోజనా. బీజగామేనాతి ఫళుబీజగామేన. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘కతరబీజగామేన? ఫళుబీజగామేనా’’తి.
౧౦౦౮. ఇన్దసాలో సల్లకీ. ఆది-సద్దేన సోభఞ్జనాదీనం సఙ్గహో. తు-సద్దేన అట్ఠకథాయం ‘‘కిఞ్చాపి రాసికతదణ్డకేహి రతనప్పమాణాపి సాఖా నిక్ఖమన్తీ’’తి (పాచి. అట్ఠ. ౯౨) వుత్తవిసేసం జోతేతి. ఛిన్దిత్వా ఠపితదణ్డకేసు రతనమత్తాసుపి సాఖాసు ఉట్ఠితాసు భూతగామం అహుత్వా బీజగామమేవ హోతి అవిరుళ్హమూలకత్తాతి అయం వినిచ్ఛయో వినయఞ్ఞునా ఞాతో కుక్కుచ్చకానముపకారాయ హోతీతి ఆహ ‘‘విఞ్ఞేయ్యో వినయఞ్ఞునా’’తి. ఇమమేవత్థం ‘‘మూలమత్తేపి వా’’తిఆదినా వక్ఖతి.
౧౦౦౯. మణ్డపాదీనమత్థాయాతి మణ్డపవతిపాకారాదీనమత్థాయ. సచే తే నిక్ఖణన్తీతి యది తే ఇన్దసాలాదిదణ్డకే భూమియం నిఖణన్తి. నిగ్గతే మూలపణ్ణస్మిన్తి తథా నిఖాతదణ్డతో మూలే చ పణ్ణే చ జాతే. భూతగామేన సఙ్గహోతి ఏత్థ ‘‘తేస’’న్తి సామత్థియా లబ్భతి, ‘‘విఞ్ఞేయ్యో’’తి అధికారో.
౧౦౧౦. నిగ్గతేపీతి తతియేన పి-సద్దేన అతిఖుద్దకతం సూచేతి.
౧౦౧౧. సకన్దా తాలట్ఠీతి సకన్దతాలబీజం. పత్తవట్టీతి సూచిసణ్ఠానా అఙ్కురపత్తవట్టి. న చ బీజగామోతి వుచ్చతీతి యోజనా. ‘‘భూతగామో’’తి ఇదం యథావుత్తస్స బ్యతిరేకవసేన దస్సేతి.
౧౦౧౨. నాళికేరతచన్తి నాళికేరఫలఛల్లిం. దన్తసూచీవాతి దన్తమయసూచి ఇవ. సోపీతి నాళికేరోపి. రుక్ఖతచసద్దానం ఫలేసు వత్తమానకాలేసుపి తంలిఙ్గతా న విరుజ్ఝతీతి ‘‘సో’’తి ఆహాతి విఞ్ఞాయతి.
౧౦౧౩. మిగసిఙ్గసమానాయాతి హరితవిసాణసదిసాయ. పత్తవట్టియాతి అఙ్కురపత్తవట్టియా. సతియాతి విజ్జమానాయ. భూతగామోతి వుచ్చతీతి అమూలకభూతగామోతి వుచ్చతి. ఇదం నాళికేరస్స ఆవేణికం కత్వా వుత్తం.
చతుభాణవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.
౧౦౧౫-౬. అమ్బట్ఠీతి అమ్బబీజం. జమ్బుట్ఠీతి జమ్బుబీజం. ఆది-సద్దేన మధుకపనసాదిబీజానం గహణం. వన్దాకాతి రుక్ఖాదనీ. అఞ్ఞం వాతి భణ్డకదలిమనోరహం వా. అస్సాతి వన్దాకాదినో. అమూలవల్లీతి ఏవంనామికా వల్లి.
౧౦౧౭. సో సేవాలోతి యోజనా.
౧౦౧౮. ఘంసిత్వాతి యేన కేనచి ఘంసిత్వా. తం సేవాలం. తస్మాతి తస్మా పాకారా.