అనియతకథావణ్ణనా

౫౪౨-౩. ఇదాని సఙ్ఘాదిసేసకథానన్తరం అనియతకథం దస్సేతుమాహ ‘‘రహోనిసజ్జస్సాదేనా’’తిఆది. రహసి నిసజ్జా రహోనిసజ్జా, తస్సా అస్సాదో రహోనిసజ్జస్సాదో, తేన రహోనిసజ్జస్సాదేన, మేథునధమ్మసన్నిస్సితేన కిలేసేనాతి అత్థో. వుత్తఞ్హి అట్ఠకథాయం ‘‘రహోనిసజ్జస్సాదోతి మేథునధమ్మసన్నిస్సితకిలేసో వుచ్చతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౫౧). ‘‘రహో నామ చక్ఖుస్స రహో సోతస్స రహో. చక్ఖుస్స రహో నామ న సక్కా హోతి అక్ఖిం వా నిఖణియమానే భముకం వా ఉక్ఖిపియమానే సీసం వా ఉక్ఖిపియమానే పస్సితుం. సోతస్స రహో నామ న సక్కా హోతి పకతికథా సోతు’’న్తి (పారా. ౪౪౫) పదభాజనే వుత్తరహేసు చక్ఖుస్స రహో ఏవ ఇధాధిప్పేతో. యథాహ అట్ఠకథాయం ‘‘కిఞ్చాపి పాళియం ‘సోతస్స రహో’తి ఆగతం, చక్ఖుస్స రహేనేవ పన పరిచ్ఛేదో వేదితబ్బో’’తి (పారా. అట్ఠ. ౨.౪౪౪-౪౪౫).

చక్ఖుస్స రహత్తా ‘‘పటిచ్ఛన్న’’న్తి ఇమమ్పి పటిచ్ఛన్నత్తా ఏవ ‘‘అలంకమ్మనియ’’న్తి ఇమమ్పి సఙ్గణ్హాతి. నిసజ్జసద్దోపాదానేన ‘‘ఆసనే’’తి ఇదమ్పి గహితమేవ. ‘‘మాతుగామస్స సన్తికం గన్తుకామో’’తి ఇమినా ‘‘మాతుగామేన సద్ధి’’న్తి ఇదమ్పి గహితమేవ. ఏవం సామత్థియా లబ్భమానపదోపాదానేన యో పన భిక్ఖు మాతుగామేన సద్ధిం ఏకో ఏకాయ రహో పటిచ్ఛన్నే ఆసనే అలంకమ్మనియే నిసజ్జస్సాదేనాతి వుత్తం హోతి. చక్ఖుస్స రహభావేన కుట్టాదిపటిచ్ఛన్నే తేనేవ మేథునసేవనకమ్మస్స అనురూపే ఆసనే తదహుజాతాయపి మనుస్సిత్థియా సహ నిసజ్జస్సాదరాగేన సమన్నాగతో హుత్వాతి అత్థో. ఏత్థ ‘‘మాతుగామస్సా’’తి తదహుజాతమ్పి ఇత్థిం గణ్హాతీతి కుతో లబ్భతీతి? ‘‘మాతుగామో నామ మనుస్సిత్థీ, న యక్ఖీ, న పేతీ, న తిరచ్ఛానగతా, అన్తమసో తదహుజాతాపి దారికా, పగేవ మహత్తరీ’’తి (పారా. ౪౪౫) పదభాజనతో లబ్భతి.

‘‘నివాసేతీ’’తి ఇమినా ‘‘కాయబన్ధనం బన్ధతి, చీవరం పారుపతీ’’తి ఇదం లక్ఖీయతి. సబ్బత్థాతి యథావుత్తం పయోగతో పుబ్బాపరపయోగే సఙ్గణ్హాతి. తేనేవ ‘‘పయోగే చ పయోగే చా’’తి విచ్ఛాపయోగో కతో. నిసీదతో చస్స దుక్కటన్తి యోజనా. ‘‘ఉభిన్నమ్పి నిసజ్జాయ పాచిత్తియ’’న్తి వక్ఖమానత్తా దుక్కటం సన్ధాయ ఏకకస్స నిసీదతోతి గహేతబ్బం.

౫౪౪. నిసజ్జాయ ఉభిన్నమ్పీతి ఏత్థ ‘‘సకి’’న్తి సేసో, ఉభిన్నం నిసజ్జాపూరణవసేన అఞ్ఞమఞ్ఞస్స పురే వా పచ్ఛా వా ఏకక్ఖణే వా మాతుగామస్స వా భిక్ఖుస్స వా ఏకవారం నిసజ్జాయాతి వుత్తం హోతి. వుత్తఞ్హేతం పాళియం ‘‘మాతుగామే నిసిన్నే భిక్ఖు ఉపనిసిన్నో వా హోతీ’’తిఆది (పారా. ౪౪౫). హోతి పాచిత్తియన్తి యోజనా. పయోగగణనాయ చ హోన్తి పాచిత్తియానీతి గహేతబ్బం, మాతుగామస్స వా భిక్ఖునో వా ఉభిన్నం వా ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం ఉపనిసీదనపయోగగణనాయ చాతి అత్థో. ‘‘ఆపత్తీహిపి తీహిపీ’’తి వక్ఖమానత్తా పాచిత్తియగ్గహణం పారాజికసఙ్ఘాదిసేసానం ఉపలక్ఖణం హోతి, తీసు ఏకం హోతీతి వుత్తం హోతి. ఏత్థ ‘‘పయోగగణనాయా’’తి ఇదం పారాజికాయ న లబ్భతి ఏకపయోగేనేవ సిజ్ఝనతో. కాయసంసగ్గసఙ్ఘాదిసేసో, పన సరీరతో పునప్పునం వియుజ్జిత్వా ఫుసనేన పాచిత్తియఞ్చ యథావుత్తనయేనేవ లబ్భతి.

బహూసుపి మాతుగామేసు బహుకాని పాచిత్తియాని హోన్తీతి యోజనా. బహూసు మాతుగామేసు నిసిన్నేసు నిసిన్నానం గణనాయ ఏకేనేవ పయోగేన బహూని పాచిత్తియాని చ సఙ్ఘాదిసేసా చ హోన్తి. ‘‘పయోగగణనాయ చా’’తి ఇమస్స ఏత్థాపి యుజ్జమానత్తా తాసు విసుం విసుం ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదన్తీసు, సయఞ్చ ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదతో తాసం గణనాయ ఆపజ్జితబ్బాపత్తియో పయోగగణనాయ చ బహూ హోన్తీతి ఇదం లబ్భతి. ఏత్థాపి పన పారాజికం న లబ్భతి, సఙ్ఘాదిసేసో, పాచిత్తియఞ్చ లబ్భతి.

౫౪౫. సమీపే ఠితోపి అన్ధో అనాపత్తిం న కరోతీతి సోతస్స రహభావే అసతిపి పధానభూతస్స ‘‘చక్ఖుస్స రహో’’తి ఇమస్స అఙ్గస్స విజ్జమానత్తా వుత్తం ‘‘అన్తోద్వాదసహత్థకే’’తి, ఇమినా సవనూపచారే విజ్జమానేపీతి వుత్తం హోతి. ఇత్థీనం తు సతమ్పి చ న కరోతి అనాపత్తిన్తి యోజనా, విఞ్ఞునో పురిసస్స అసన్నిహితభావేనాతి అధిప్పాయో. ‘‘ఇత్థీనమ్పి సతమ్పి చా’’తి లిఖన్తి, తతోపి అయమేవ పాఠో సున్దరో. పి-సద్దో వా తు-సద్దత్థే దట్ఠబ్బో.

౫౪౬. నిపజ్జిత్వాతి ఏత్థ ‘‘సమీపే’’తి సేసో, ‘‘నిద్దాయన్తోపీ’’తి ఏతస్స విసేసకేన ‘‘నిపజ్జిత్వా’’తి ఇమినా నిసీదిత్వా నిద్దాయన్తోతి ఇమస్స నివత్తితత్తా సమీపే నిసీదిత్వా నిద్దాయన్తోపి అనన్ధో మనుస్సపురిసో అనాపత్తిం కరోతీతి లబ్భతి. ‘‘కేవల’’న్తి విసేసనేన బలవనిద్దూపగతో గహితోతి తథా అహుత్వా అన్తరన్తరా ఆపన్నాపన్నే వినిచ్ఛినిత్వా పవత్తమానాయ కపినిద్దాయ నిద్దాయన్తోపి అనాపత్తిం కరోతీతి అయమత్థో లబ్భతి. ‘‘పిహితద్వారగబ్భస్సా’’తి వత్తబ్బే మజ్ఝపదలోపీసమాసవసేన ‘‘పిహితగబ్భస్సా’’తి వుత్తం. ‘‘ద్వారే’’తి ఇమినా ద్వారేకదేసభూతం ఉమ్మారం వా తంసమీపం వా ఉపచారేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. సచే గబ్భో పిహితద్వారో న హోతి, అనాపత్తీతి బ్యతిరేకతో దస్సితం.

౫౪౭. ఇమస్మిం అనియతసిక్ఖాపదే పాళియం అనాపత్తివారే అసతిపి ‘‘యో పన భిక్ఖు మాతుగామేన సద్ధిం రహో పటిచ్ఛన్నే ఆసనే నిసజ్జం కప్పేయ్య, పాచిత్తియ’’న్తి (పాచి. ౨౮౫) పఞ్చమస్స అచేలకవగ్గస్స చతుత్థసిక్ఖాపదే అనాపత్తివారే ‘‘అనాపత్తి యో కోచి విఞ్ఞూ పురిసో దుతియో హోతి, తిట్ఠతి న నిసీదతి, అరహోపేక్ఖో, అఞ్ఞవిహితో నిసీదతి, ఉమ్మత్తకస్స ఆదికమ్మికస్సా’’తి (పాచి. ౨౮౮) వుత్తే అనాపత్తివారే సఙ్గహేతుమాహ ‘‘అనన్ధే సతీ’’తిఆది. ‘‘ఏతస్స సమీపే’’తి పకరణతో లబ్భతి. ఇధ పుల్లిఙ్గనిద్దేసేన పురిసో లబ్భతి, ‘‘తేనాపి అబాలేన భవితబ్బం, మనుస్సజాతికేన భవితబ్బ’’న్తి ఇదఞ్చ ‘‘విఞ్ఞుస్మి’’న్తి ఇమినా లబ్భతి. అన్ధసదిసనిద్దూపగతపటిపక్ఖవాచిఅనన్ధపదేన ‘‘అనిద్దాయన్తే’’తి లబ్భతి, మనాపామనాపం జానన్తే అనిద్దాయన్తే మనుస్సపురిసే దస్సనూపచారస్స అన్తో విజ్జమానేతి అత్థో.

‘‘నిసజ్జపచ్చయా దోసో నత్థీ’’తి ఇమినా సమ్బన్ధో, ఏవరూపే రహో ఆసనే మాతుగామేన సద్ధిం నిసిన్నపచ్చయా ఆపత్తి నత్థీతి అత్థో. ‘‘ఠితస్సా’’తి ఇమినాపి తదేవ పదం యోజేతబ్బం. విఞ్ఞుమ్హి పటిబలే మనుస్సపురిసే అసన్నిహితేపి తథావిధే రహో ఆసనే మాతుగామే ఆసనే నిసిన్నేపి సయానేపి ఠితేపి సయం ఠితస్స నిసజ్జాయ అభావా తప్పచ్చయా ఆపత్తి న హోతీతి అత్థో. అరహసఞ్ఞినో నిసజ్జపచ్చయా దోసో నత్థీతి రహో ఆసనే మాతుగామేన సద్ధిం నిసజ్జన్తస్సాపి ‘‘రహో’’తి సఞ్ఞారహితస్స నిసీదతో నిసజ్జపచ్చయా అనాపత్తీతి అత్థో. విక్ఖిత్తచేతసో నిసజ్జపచ్చయా దోసో నత్థీతి యోజనా.

౫౪౮. ఏత్తావతా పాచిత్తియాపత్తిమత్తతో అనాపత్తిప్పకారం దస్సేత్వా ఇదాని ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స అనియతవోహారహేతుభూతాహి తీహి ఆపత్తీహి అనాపత్తిపకారం దస్సేతుమాహ ‘‘న దోసో’’తిఆది. ఆపత్తీహిపి తీహిపీతి ‘‘నిసజ్జం భిక్ఖు పటిజానమానో తిణ్ణం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన కారేతబ్బో పారాజికేన వా సఙ్ఘాదిసేసేన వా పాచిత్తియేన వా’’తి (పారా. ౪౪౪) పాళియం వుత్తాహి ‘‘పఠమపారాజికాపత్తికాయసంసగ్గసఙ్ఘాదిసేసాపత్తిపాచిత్తియాపత్తీ’’తి ఇమాహి తీహిపి ఆపత్తీహీతి వుత్తం హోతీతి.

పఠమానియతకథావణ్ణనా.

౫౪౯. వత్తబ్బభావేనాధికతదుతియానియతవినిచ్ఛయతో పఠమానియతే వుత్తవినిచ్ఛయేహి సమం వినిచ్ఛయం పహాయ తత్థ అవుత్తం ఇమస్సేవ వినిచ్ఛయవిసేసం దస్సేతుమాహ ‘‘అనన్ధా’’తిఆది. ఇధ దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసస్సాపి గహితత్తా తతో అనాపత్తికరం దస్సేతుం ‘‘అబధిరో’’తి వుత్తం. అనన్ధో అబధిరోతి ‘‘పురిసో’’తి ఇదం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘ఇత్థీ’’తి ఇదం సన్ధాయ ‘‘అనన్ధాబధిరా’’తి గహేతబ్బం. ఏవముపరిపి. తేనాపి సవనూపచారన్తోగధేన భవితబ్బన్తి దస్సేతుం ‘‘అన్తోద్వాదసహత్థట్ఠో’’తి వుత్తం.

౫౫౦. ‘‘అన్ధో అబధిరో అనాపత్తిం న కరోతీ’’తి ఇదం కాయసంసగ్గసఙ్ఘాదిసేసం సన్ధాయ వుత్తం. ‘‘బధిరో వాపి చక్ఖుమా, న కరోతి అనాపత్తి’’న్తి ఇదం పన దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసం సన్ధాయ వుత్తన్తి ఏవమేత్థ సన్ధాయ భాసితత్థో వేదితబ్బో.

పురిమానియతకథాయ అవుత్తవిసేసస్స దుతియానియతకథాయ వత్తుమిచ్ఛితత్తా అయమ్పి విసేసో ఇధ వత్తబ్బో. కోయం విసేసో, యో ఇధ వత్తబ్బోతి చే? తత్థ ‘‘పటిచ్ఛన్నే ఆసనే అలంకమ్మనియే’’తి (పారా. ౪౪౪) వుత్తం ఆసనఙ్గద్వయం ఇధ ‘‘న హేవ ఖో పన పటిచ్ఛన్నం ఆసనం హోతి నాలంకమ్మనియ’’న్తి (పారా. ౪౫౩) నిసేధేత్వా ‘‘అలఞ్చ ఖో హోతి మాతుగామం దుట్ఠుల్లాహి వాచాహి ఓభాసితు’’న్తి (పారా. ౪౫౩) ఇదం అపుబ్బఙ్గం వుత్తం. తత్ర మాతుగామోతి అన్తమసో తదహుజాతాపి దారికా గహితా, ఇధ ‘‘మాతుగామో నామ మనుస్సిత్థీ, న యక్ఖీ, న పేతీ, న తిరచ్ఛానగతా, విఞ్ఞూ పటిబలా సుభాసితదుబ్భాసితం దుట్ఠుల్లాదుట్ఠుల్లం ఆజానితు’’న్తి (పారా. ౪౫౪) విఞ్ఞూ పటిబలో మాతుగామోవ వుత్తో. తత్థ ‘‘పారాజికేన వా సఙ్ఘాదిసేసేన వా పాచిత్తియేన వా’’తి (పారా. ౪౪౪) తిస్సో ఆపత్తియో వుత్తా, ఇధ ‘‘నిసజ్జం భిక్ఖు పటిజానమానో ద్విన్నం ధమ్మానం అఞ్ఞతరేన కారేతబ్బో సఙ్ఘాదిసేసేన వా పాచిత్తియేన వా’’తి (పారా. ౪౫౩) ద్వేయేవ ఆపత్తియో వుత్తా. సఙ్ఘాదిసేసేసు చ తత్థ ‘‘సా చే ఏవం వదేయ్య ‘అయ్యో మయా దిట్ఠో నిసిన్నో మాతుగామేన సద్ధిం కాయసంసగ్గం సమాపజ్జన్తో’తి, సో చ తం పటిజానాతి, ఆపత్తియా కారేతబ్బో’’తి (పారా. ౪౪౮) కాయసంసగ్గసఙ్ఘాదిసేసోవ వుత్తో, ఇధ సో చ వుత్తో, ‘‘సా చే ఏవం వదేయ్య ‘అయ్యస్స మయా సుతం నిసిన్నస్స మాతుగామం దుట్ఠుల్లాహి వాచాహి ఓభాసేన్తస్సా’తి, సో చ తం పటిజానాతి, ఆపత్తియా కారేతబ్బో’’తి (పారా. ౪౫౫) దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసో చ వుత్తో. ఏత్తకో ఉభిన్నమనియతానం విసేసో.

అయం కస్మా న వుత్తోతి? అయం సమ్బోధవత్థువిసేసో వత్తుమిచ్ఛితో పన అట్ఠకథాగతవినిచ్ఛయవిసేసతోతి తస్మా న వుత్తోతి దట్ఠబ్బో. తిసముట్ఠానమేవిదం కాయచిత్తవాచాచిత్తకాయవాచాచిత్తవసేన తీణి సముట్ఠానాని ఏతస్సాతి కత్వా.

ఇమేహిపి ద్వీహి అనియతసిక్ఖాపదేహి సిక్ఖాపదన్తరేసు పఞ్ఞత్తాయేవ ఆపత్తియో, అనాపత్తియో చ దస్సితా, న కోచి ఆపత్తివిసేసో వుత్తో, తస్మా కిమేతేసం వచనేనాతి? వుచ్చతే – వినయవినిచ్ఛయలక్ఖణం ఠపేతుం భగవతా ఉప్పన్నే వత్థుమ్హి ద్వే అనియతా పఞ్ఞత్తా. కథం? ఏవరూపాయపి సద్ధేయ్యవచనాయ ఉపాసికాయ వుచ్చమానో పటిజానమానోవ ఆపత్తియా కారేతబ్బో, న అప్పటిజానమానో, తస్మా ‘‘యాయ కాయచి ఆపత్తియా యేన కేనచి చోదితే పటిఞ్ఞాతకరణంయేవఙ్గం కాతబ్బ’’న్తి ఇమేహి సిక్ఖాపదేహి వినిచ్ఛయలక్ఖణం ఠపితన్తి వేదితబ్బం. అథ కస్మా భిక్ఖునీనం అనియతం న వుత్తన్తి? ఇదమేవ లక్ఖణం సబ్బత్థ అనుగతన్తి న వుత్తం.

దుతియానియతకథావణ్ణనా.

ఇతి వినయత్థసారసన్దీపనియా

వినయవినిచ్ఛయవణ్ణనాయ

అనియతకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.