౪. విఞ్ఞత్తివినిచ్ఛయకథా

౨౧. విఞ్ఞత్తీతి యాచనా. తత్రాయం వినిచ్ఛయో (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౪౨) – మూలచ్ఛేజ్జాయ పురిసం యాచితుం న వట్టతి, ‘‘సహాయత్థాయ కమ్మకరణత్థాయ పురిసం దేథా’’తి యాచితుం వట్టతి, పురిసేన కత్తబ్బం హత్థకమ్మసఙ్ఖాతం పురిసత్తకరం యాచితుం వట్టతియేవ. హత్థకమ్మఞ్హి కిఞ్చి వత్థు న హోతి, తస్మా తం ఠపేత్వా మిగలుద్దకమచ్ఛబన్ధనకాదీనం సకకమ్మం అవసేసం సబ్బం కప్పియం. ‘‘కిం, భన్తే, ఆగతాత్థ కేన కమ్మేనా’’తి పుచ్ఛితే వా అపుచ్ఛితే వా యాచితుం వట్టతి, విఞ్ఞత్తిపచ్చయా దోసో నత్థి. మిగలుద్దకాదయో పన సకకమ్మం న యాచితబ్బా, ‘‘హత్థకమ్మం దేథా’’తి అనియమేత్వాపి న యాచితబ్బా. ఏవం యాచితా హి తే ‘‘సాధు, భన్తే’’తి భిక్ఖూ ఉయ్యోజేత్వా మిగేపి మారేత్వా ఆహరేయ్యుం. నియమేత్వా పన ‘‘విహారే కిఞ్చి కత్తబ్బం అత్థి, తత్థ హత్థకమ్మం దేథా’’తి యాచితబ్బా, ఫాలనఙ్గలాదీని ఉపకరణాని గహేత్వా కసితుం వా వపితుం వా లాయితుం వా గచ్ఛన్తం సకకిచ్చపసుతమ్పి కస్సకం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి హత్థకమ్మం యాచితుం వట్టతేవ. యో పన విఘాసాదో వా అఞ్ఞో వా కోచి నిక్కమ్మో నిరత్థకకథం కథేన్తో నిద్దాయన్తో వా విహరతి, ఏవరూపం అయాచిత్వాపి ‘‘ఏహి రే ఇదం వా ఇదం వా కరోహీ’’తి యదిచ్ఛకం కారాపేతుం వట్టతి.

హత్థకమ్మస్స పన సబ్బకప్పియభావదీపనత్థం ఇమం నయం కథేన్తి. సచే హి భిక్ఖు పాసాదం కారేతుకామో హోతి, థమ్భత్థాయ పాసాణకోట్టకానం ఘరం గన్త్వా వత్తబ్బం ‘‘హత్థకమ్మం లద్ధుం వట్టతి ఉపాసకా’’తి. ‘‘కిం కాతబ్బం, భన్తే’’తి? ‘‘పాసాణత్థమ్భా ఉద్ధరిత్వా దాతబ్బా’’తి. సచే తే ఉద్ధరిత్వా వా దేన్తి, ఉద్ధరిత్వా నిక్ఖిత్తే అత్తనో థమ్భే వా దేన్తి, వట్టతి. అథాపి వదన్తి ‘‘అమ్హాకం, భన్తే, హత్థకమ్మం కాతుం ఖణో నత్థి, అఞ్ఞం ఉద్ధరాపేథ, తస్స మూలం దస్సామా’’తి, ఉద్ధరాపేత్వా ‘‘పాసాణత్థమ్భే ఉద్ధటమనుస్సానం మూలం దేథా’’తి వత్తుం వట్టతి. ఏతేనేవ ఉపాయేన పాసాదదారూనం అత్థాయ వడ్ఢకీనం సన్తికం, ఇట్ఠకత్థాయ ఇట్ఠకవడ్ఢకీనం, ఛదనత్థాయ గేహచ్ఛాదకానం, చిత్తకమ్మత్థాయ చిత్తకారానన్తి యేన యేన అత్థో హోతి, తస్స తస్స అత్థాయ తేసం తేసం సిప్పకారకానం సన్తికం గన్త్వా హత్థకమ్మం యాచితుం వట్టతి, హత్థకమ్మయాచనవసేన చ మూలచ్ఛేజ్జాయ వా భత్తవేతనానుప్పదానేన వా లద్ధమ్పి సబ్బం గహేతుం వట్టతి. అరఞ్ఞతో ఆహరాపేన్తేన చ సబ్బం అనజ్ఝావుత్థకం ఆహరాపేతబ్బం.

౨౨. న కేవలఞ్చ పాసాదం కారేతుకామేన, మఞ్చపీఠపత్తపరిస్సావనధమకరణచీవరాదీని కారాపేతుకామేనపి దారులోహసుత్తాదీని లభిత్వా తే తే సిప్పకారకే ఉపసఙ్కమిత్వా వుత్తనయేనేవ హత్థకమ్మం యాచితబ్బం. హత్థకమ్మయాచనవసేన చ మూలచ్ఛేజ్జాయ వా భత్తవేతనానుప్పదానేన వా లద్ధమ్పి సబ్బం గహేతబ్బం. సచే పన కాతుం న ఇచ్ఛన్తి, భత్తవేతనం పచ్చాసీసన్తి, అకప్పియకహాపణాది న దాతబ్బం, భిక్ఖాచారవత్తేన తణ్డులాదీని పరియేసిత్వా దాతుం వట్టతి. హత్థకమ్మవసేన పత్తం కారేత్వా తథేవ పాచేత్వా నవపక్కస్స పత్తస్స పుఞ్ఛనతేలత్థాయ అన్తోగామం పవిట్ఠేన ‘‘భిక్ఖాయ ఆగతో’’తి సల్లక్ఖేత్వా యాగుయా వా భత్తే వా ఆనీతే హత్థేన పత్తో పిధాతబ్బో. సచే ఉపాసికా ‘‘కిం, భన్తే’’తి పుచ్ఛతి, ‘‘నవపక్కో పత్తో, పుఞ్ఛనతేలేన అత్థో’’తి వత్తబ్బం. సచే సా ‘‘దేహి, భన్తే’’తి పత్తం గహేత్వా తేలేన పుఞ్ఛిత్వా యాగుయా వా భత్తస్స వా పూరేత్వా దేతి, విఞ్ఞత్తి నామ న హోతి, గహేతుం వట్టతి.

౨౩. భిక్ఖూ పగేవ పిణ్డాయ చరిత్వా ఆసనసాలం గన్త్వా ఆసనం అపస్సన్తా తిట్ఠన్తి. తత్ర చే ఉపాసకా భిక్ఖూ ఠితే దిస్వా సయమేవ ఆసనాని ఆహరాపేన్తి, నిసీదిత్వా గచ్ఛన్తేహి ఆపుచ్ఛిత్వా గన్తబ్బం, అనాపుచ్ఛా గతానమ్పి నట్ఠం గీవా న హోతి, ఆపుచ్ఛిత్వా గమనం పన వత్తం. సచే భిక్ఖూహి ‘‘ఆసనాని ఆహరథా’’తి వుత్తేహి ఆహటాని హోన్తి, ఆపుచ్ఛిత్వావ గన్తబ్బం, అనాపుచ్ఛా గతానం వత్తభేదో చ నట్ఠఞ్చ గీవా. అత్థరణకోజవకాదీసుపి ఏసేవ నయో.

మక్ఖికా బహుకా హోన్తి, ‘‘మక్ఖికబీజనిం ఆహరథా’’తి వత్తబ్బం, పుచిమన్దసాఖాదీని ఆహరన్తి, కప్పియం కారాపేత్వా పటిగ్గహేతబ్బాని. ఆసనసాలాయం ఉదకభాజనం రిత్తం హోతి, ‘‘ధమకరణం గణ్హాహీ’’తి న వత్తబ్బం. ధమకరణఞ్హి రిత్తభాజనే పక్ఖిపన్తో భిన్దేయ్య, ‘‘నదిం వా తళాకం వా గన్త్వా ఉదకం ఆహరా’’తి పన వత్తుం వట్టతి, ‘‘గేహతో ఆహరా’’తి నేవ వత్తుం వట్టతి, న ఆహటం పరిభుఞ్జితుం. ఆసనసాలాయ వా అరఞ్ఞే వా భత్తకిచ్చం కరోన్తేహి తత్థ జాతకం అనజ్ఝావుత్థకం యం కిఞ్చి ఉత్తరిభఙ్గారహం పత్తం వా ఫలం వా సచే కిఞ్చి కమ్మం కరోన్తం ఆహరాపేతి, హత్థకమ్మవసేన ఆహరాపేత్వా పరిభుఞ్జితుం వట్టతి, అలజ్జీహి పన భిక్ఖూహి వా సామణేరేహి వా హత్థకమ్మం న కారేతబ్బం. అయం తావ పురిసత్తకరే నయో.

౨౪. గోణం పన అఞ్ఞాతకఅప్పవారితట్ఠానతో ఆహరాపేతుం న వట్టతి, ఆహరాపేన్తస్స దుక్కటం. ఞాతకపవారితట్ఠానతోపి మూలచ్ఛేజ్జాయ యాచితుం న వట్టతి, తావకాలికనయేన సబ్బత్థ వట్టతి. ఏవం ఆహరాపితఞ్చ గోణం రక్ఖిత్వా జగ్గిత్వా సామికా పటిచ్ఛాపేతబ్బా. సచస్స పాదో వా సిఙ్గం వా భిజ్జతి వా నస్సతి వా, సామికా చే సమ్పటిచ్ఛన్తి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే సమ్పటిచ్ఛన్తి, గీవా హోతి. సచే ‘‘తుమ్హాకంయేవ దేమా’’తి వదన్తి, న సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. ‘‘విహారస్స దేమా’’తి వుత్తే పన ‘‘ఆరామికానం ఆచిక్ఖథ జగ్గనత్థాయా’’తి వత్తబ్బా.

౨౫. ‘‘సకటం దేథా’’తిపి అఞ్ఞాతకఅప్పవారితే వత్తుం న వట్టతి, విఞ్ఞత్తి ఏవ హోతి, దుక్కటం ఆపజ్జతి. ఞాతకపవారితట్ఠానే పన వట్టతి, తావకాలికం వట్టతి, కమ్మం పన కత్వా పున దాతబ్బం. సచే నేమిఆదీని భిజ్జన్తి, పాకతికాని కత్వా దాతబ్బం, నట్ఠే గీవా హోతి. ‘‘తుమ్హాకమేవ దేమా’’తి వుత్తే దారుభణ్డం నామ సమ్పటిచ్ఛితుం వట్టతి. ఏస నయో వాసిఫరసుకుఠారీకుదాలనిఖాదనేసు వల్లిఆదీసు చ పరపరిగ్గహితేసు. గరుభణ్డప్పహోనకేసుయేవ వల్లిఆదీసు విఞ్ఞత్తి హోతి, న తతో ఓరం.

౨౬. అనజ్ఝావుత్థకం పన యం కిఞ్చి ఆహరాపేతుం వట్టతి. రక్ఖితగోపితట్ఠానేయేవ హి విఞ్ఞత్తి నామ వుచ్చతి. సా ద్వీసు పచ్చయేసు సబ్బేన సబ్బం న వట్టతి. సేనాసనపచ్చయే పన ‘‘ఆహర దేహీ’’తి విఞ్ఞత్తిమత్తమేవ న వట్టతి, పరికథోభాసనిమిత్తకమ్మాని వట్టన్తి. తత్థ ఉపోసథాగారం వా భోజనసాలం వా అఞ్ఞం వా కిఞ్చి సేనాసనం ఇచ్ఛతో ‘‘ఇమస్మిం వత ఓకాసే ఏవరూపం సేనాసనం కాతుం వట్టతీ’’తి వా ‘‘యుత్త’’న్తి వా ‘‘అనురూప’’న్తి వాతిఆదినా నయేన వచనం పరికథా నామ. ఉపాసకా తుమ్హే కుహిం వసథాతి. పాసాదే, భన్తేతి. ‘‘కిం భిక్ఖూనం పన ఉపాసకా పాసాదో న వట్టతీ’’తి ఏవమాదివచనం ఓభాసో నామ. మనుస్సే దిస్వా రజ్జుం పసారేతి, ఖీలే ఆకోటాపేతి, ‘‘కిం ఇదం, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘ఇధ ఆవాసం కరిస్సామా’’తి ఏవమాదికరణం పన నిమిత్తకమ్మం నామ. గిలానపచ్చయే పన విఞ్ఞత్తిపి వట్టతి, పగేవ పరికథాదీని.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

విఞ్ఞత్తివినిచ్ఛయకథా సమత్తా.