౩౧. చోదనాదివినిచ్ఛయకథా

౨౩౦. చోదనాదివినిచ్ఛయోతి ఏత్థ (పారా. అట్ఠ. ౨.౩౮౫-౬) పన చోదేతుం కో లభతి, కో న లభతి? దుబ్బలచోదకవచనం తావ గహేత్వా కోచి న లభతి. దుబ్బలచోదకో నామ సమ్బహులేసు కథాసల్లాపేన నిసిన్నేసు ఏకో ఏకం ఆరబ్భ అనోదిస్సకం కత్వా పారాజికవత్థుం కథేతి, అఞ్ఞో తం సుత్వా ఇతరస్స గన్త్వా ఆరోచేతి, సో తం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘త్వం కిర మం ఇదఞ్చిదఞ్చ వదసీ’’తి భణతి, సో ‘‘నాహం ఏవరూపం జానామి, కథాపవత్తియం పన మయా అనోదిస్సకం కత్వా వుత్తమత్థి. సచే అహం తవ ఇమం దుక్ఖుప్పత్తిం జానేయ్యం, ఏత్తకమ్పి న కథేయ్య’’న్తి. అయం దుబ్బలచోదకో. తస్సేతం కథాసల్లాపం గహేత్వా తం భిక్ఖుం కోచి చోదేతుం న లభతి, ఏతం పన అగ్గహేత్వా సీలసమ్పన్నో భిక్ఖు భిక్ఖుం వా భిక్ఖునిం వా, సీలసమ్పన్నా చ భిక్ఖునీ భిక్ఖునీమేవ చోదేతుం లభతీతి మహాపదుమత్థేరో ఆహ. మహాసుమత్థేరో పన ‘‘పఞ్చపి సహధమ్మికా లభన్తీ’’తి ఆహ. గోదత్తత్థేరో ‘‘న కోచి న లభతీ’’తి వత్వా ‘‘భిక్ఖుస్స సుత్వా చోదేతి, భిక్ఖునియా సుత్వా…పే… తిత్థియసావకానం సుత్వా చోదేతీ’’తి ఇదం సుత్తం ఆహరి. తిణ్ణమ్పి థేరానం వాదే చుదితకస్సేవ పటిఞ్ఞాయ కారేతబ్బో.

అయం పన చోదనా నామ దిట్ఠచోదనా సుతచోదనా పరిసఙ్కితచోదనాతి తివిధా హోతి. అపరాపి చతుబ్బిధా హోతి సీలవిపత్తిచోదనా ఆచారవిపత్తిచోదనా దిట్ఠివిపత్తిచోదనా ఆజీవవిపత్తిచోదనాతి. తత్థ గరుకానం ద్విన్నం ఆపత్తిక్ఖన్ధానం వసేన సీలవిపత్తిచోదనా వేదితబ్బా, అవసేసానం వసేన ఆచారవిపత్తిచోదనా, మిచ్ఛాదిట్ఠిఅన్తగ్గాహికదిట్ఠివసేన దిట్ఠివిపత్తిచోదనా, ఆజీవహేతు పఞ్ఞత్తానం ఛన్నం సిక్ఖాపదానం వసేన ఆజీవవిపత్తిచోదనా వేదితబ్బా.

అపరాపి చతుబ్బిధా హోతి వత్థుసన్దస్సనా ఆపత్తిసన్దస్సనా సంవాసపటిక్ఖేపో సామీచిపటిక్ఖేపోతి. తత్థ వత్థుసన్దస్సనా నామ ‘‘త్వం మేథునం ధమ్మం పటిసేవి, అదిన్నం ఆదియి, మనుస్సం ఘాతయిత్థ, అభూతం ఆరోచయిత్థా’’తి ఏవం పవత్తా. ఆపత్తిసన్దస్సనా నామ ‘‘త్వం మేథునధమ్మపారాజికాపత్తిం ఆపన్నో’’తిఏవమాదినయప్పవత్తా. సంవాసపటిక్ఖేపో నామ ‘‘నత్థి తయా సద్ధిం ఉపోసథో వా పవారణా వా సఙ్ఘకమ్మం వా’’తి ఏవం పవత్తో. సామీచిపటిక్ఖేపో నామ అభివాదనపచ్చుట్ఠానఅఞ్జలీకమ్మబీజనాదికమ్మానం అకరణం. తం పటిపాటియా వన్దనాదీని కరోన్తో ఏకస్స అకత్వా సేసానం కరణకాలే వేదితబ్బం. ఏత్తావతాపి చోదనా నామ హోతి. యాగుభత్తాదినా పన యం ఇచ్ఛతి, తం ఆపుచ్ఛతి, న తావతా చోదనా హోతి.

అపరా పాతిమోక్ఖట్ఠపనక్ఖన్ధకే (చూళవ. ౩౮౭) ‘‘ఏకం, భిక్ఖవే, అధమ్మికం పాతిమోక్ఖట్ఠపనం, ఏకం ధమ్మిక’’న్తిఆదిం కత్వా యావ దస అధమ్మికాని పాతిమోక్ఖట్ఠపనాని, దస ధమ్మికానీతి ఏవం అధమ్మికా పఞ్చపఞ్ఞాస, ధమ్మికా పఞ్చపఞ్ఞాసాతి దసుత్తరసతం చోదనా వుత్తా. తా దిట్ఠేన చోదేన్తస్స దసుత్తరసతం, సుతేన చోదేన్తస్స దసుత్తరసతం, పరిసఙ్కాయ చోదేన్తస్స దసుత్తరసతన్తి తింసాధికాని తీణి సతాని హోన్తి. తాని కాయేన చోదేన్తస్స, వాచాయ చోదేన్తస్స, కాయవాచాయ చోదేన్తస్సాతి తిగుణాని కతాని నవుతాధికాని నవ సతాని హోన్తి. తాని అత్తనా చోదేన్తస్సపి పరేన చోదాపేన్తస్సపి తత్తకానేవాతి వీసతిఊనాని ద్వే సహస్సాని హోన్తి. పున దిట్ఠాదిభేదే సమూలికామూలికవసేన అనేకసహస్సా చోదనా హోన్తీతి వేదితబ్బా.

౨౩౧. వుత్తప్పభేదాసు పన ఇమాసు చోదనాసు యాయ కాయచి చోదనాయ వసేన సఙ్ఘమజ్ఝే ఓసటే వత్థుస్మిం చుదితకచోదకా వత్తబ్బా ‘‘తుమ్హే అమ్హాకం వినిచ్ఛయేన తుట్ఠా భవిస్సథా’’తి. సచే ‘‘భవిస్సామా’’తి వదన్తి, సఙ్ఘేన తం అధికరణం సమ్పటిచ్ఛితబ్బం. అథ పన ‘‘వినిచ్ఛినథ తావ, భన్తే, సచే అమ్హాకం ఖమిస్సతి, గణ్హిస్సామా’’తి వదన్తి, ‘‘చేతియం తావ వన్దథా’’తిఆదీని వత్వా దీఘసుత్తం కత్వా విస్సజ్జితబ్బం. తే చే చిరరత్తం కిలన్తా పక్కన్తపరిసా ఉపచ్ఛిన్నపక్ఖా హుత్వా పున యాచన్తి, యావతతియం పటిక్ఖిపిత్వా యదా నిమ్మదా హోన్తి, తదా నేసం అధికరణం వినిచ్ఛినితబ్బం. వినిచ్ఛినన్తేహి చ సచే అలజ్జుస్సన్నా హోతి పరిసా, ఉబ్బాహికాయ తం అధికరణం వినిచ్ఛినితబ్బం. సచే బాలుస్సన్నా హోతి పరిసా, ‘‘తుమ్హాకం సభాగే వినయధరే పరియేసథా’’తి వినయధరే పరియేసాపేత్వా యేన ధమ్మేన యేన వినయేన యేన సత్థుసాసనేన తం అధికరణం వూపసమ్మతి, తథా తం అధికరణం వూపసమేతబ్బం.

తత్థ చ ధమ్మోతి భూతం వత్థు. వినయోతి చోదనా చేవ సారణా చ. సత్థుసాసనన్తి ఞత్తిసమ్పదా చ అనుస్సావనసమ్పదా చ. తస్మా చోదకేన వత్థుస్మిం ఆరోచితే చుదితకో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘సన్తమేతం, నో’’తి. ఏవం వత్థుం ఉపపరిక్ఖిత్వా భూతేన వత్థునా చోదేత్వా సారేత్వా ఞత్తిసమ్పదాయ చ అనుస్సావనసమ్పదాయ చ తం అధికరణం వూపసమేతబ్బం. తత్ర చే అలజ్జీ లజ్జిం చోదేతి, సో చ అలజ్జీ బాలో హోతి అబ్యత్తో, నాస్స నయో దాతబ్బో, ఏవం పన వత్తబ్బో ‘‘కిమ్హి నం చోదేసీ’’తి. అద్ధా సో వక్ఖతి ‘‘కిమిదం, భన్తే, కిమ్హి నం నామా’’తి. ‘‘త్వం కిమ్హి నమ్పి న జానాసి, న యుత్తం తయా ఏవరూపేన బాలేన పరం చోదేతు’’న్తి ఉయ్యోజేతబ్బో, నాస్స అనుయోగో దాతబ్బో. సచే పన సో అలజ్జీ పణ్డితో హోతి బ్యత్తో, దిట్ఠేన వా సుతేన వా అజ్ఝోత్థరిత్వా సమ్పాదేతుం సక్కోతి, ఏతస్స అనుయోగం దత్వా లజ్జిస్సేవ పటిఞ్ఞాయ కమ్మం కాతబ్బం.

సచే లజ్జీ అలజ్జిం చోదేతి, సో చ లజ్జీ బాలో హోతి అబ్యత్తో, న సక్కోతి అనుయోగం దాతుం, తస్స నయో దాతబ్బో ‘‘కిమ్హి నం చోదేసి సీలవిపత్తియా వా ఆచారవిపత్తిఆదీసు వా ఏకిస్సా’’తి. కస్మా పన ఇమస్సేవ ఏవం నయో దాతబ్బో, న ఇతరస్సాతి, నను న యుత్తం వినయధరానం అగతిగమనన్తి? న యుత్తమేవ. ఇదం పన అగతిగమనం న హోతి, ధమ్మానుగ్గహో నామ ఏసో. అలజ్జినిగ్గహత్థాయ హి లజ్జిపగ్గహత్థాయ చ సిక్ఖాపదం పఞ్ఞత్తం. తత్ర అలజ్జీ నయం లభిత్వా అజ్ఝోత్థరన్తో ఏహితి, లజ్జీ పన నయం లభిత్వా దిట్ఠే దిట్ఠసన్తానేన సుతే సుతసన్తానేన పతిట్ఠాయ కథేస్సతి, తస్మా తస్స ధమ్మానుగ్గహో వట్టతి. సచే పన సో లజ్జీ పణ్డితో హోతి బ్యత్తో, పతిట్ఠాయ కథేతి, అలజ్జీ చ ‘‘ఏతమ్పి నత్థి, ఏతమ్పి నత్థీ’’తి పటిఞ్ఞం న దేతి, అలజ్జిస్స పటిఞ్ఞాయ ఏవ కాతబ్బం.

తదత్థదీపనత్థఞ్చ ఇదం వత్థు వేదితబ్బం – తిపిటకచూళాభయత్థేరో కిర లోహపాసాదస్స హేట్ఠా భిక్ఖూనం వినయం కథేత్వా సాయన్హసమయే వుట్ఠాతి, తస్స వుట్ఠానసమయే ద్వే అత్తపచ్చత్థికా కథం పవత్తేసుం. ఏకో ‘‘ఏతమ్పి నత్థి, ఏతమ్పి నత్థీ’’తి పటిఞ్ఞం న దేతి, అథ అప్పావసేసే పఠమయామే థేరస్స తస్మిం పుగ్గలే ‘‘అయం పతిట్ఠాయ కథేతి, అయం పన పటిఞ్ఞం న దేతి, బహూని చ వత్థూని ఓసటాని, అద్ధా ఏతం కతం భవిస్సతీ’’తి అసుద్ధలద్ధి ఉప్పన్నా. తతో బీజనీదణ్డకేన పాదకథలికాయ సఞ్ఞం దత్వా ‘‘అహం, ఆవుసో, వినిచ్ఛినితుం అననుచ్ఛవికో, అఞ్ఞేన వినిచ్ఛినాపేహీ’’తి ఆహ. ‘‘కస్మా, భన్తే’’తి? థేరో తమత్థం ఆరోచేసి. చుదితకపుగ్గలస్స కాయే డాహో ఉట్ఠితో, తతో సో థేరం వన్దిత్వా ‘‘భన్తే, వినిచ్ఛినితుం అనురూపేన వినయధరేన నామ తుమ్హాదిసేనేవ భవితుం వట్టతి, చోదకేన చ ఈదిసేనేవ భవితుం వట్టతీ’’తి వత్వా సేతకాని నివాసేత్వా ‘‘చిరం కిలమితాత్థ మయా’’తి ఖమాపేత్వా పక్కామి.

ఏవం లజ్జినా చోదియమానో అలజ్జీ బహూసుపి వత్థూసు ఉప్పన్నేసు పటిఞ్ఞం న దేతి, సో నేవ ‘‘సుద్ధో’’తి వత్తబ్బో, న ‘‘అసుద్ధో’’తి, జీవమతకో నామ ఆమకపూతికో నామ చేస. సచే పనస్స అఞ్ఞమ్పి తాదిసం వత్థు ఉప్పజ్జతి, న వినిచ్ఛినితబ్బం, తథా నాసితకో భవిస్సతి. సచే పన అలజ్జీయేవ అలజ్జిం చోదేతి, సో వత్తబ్బో ‘‘ఆవుసో, తవ వచనేనాయం కిం సక్కా వత్తు’’న్తి. ఇతరమ్పి తథేవ వత్వా ‘‘ఉభోపి ఏకసమ్భోగపరిభోగా హుత్వా జీవథా’’తి ఉయ్యోజేతబ్బా. సీలత్థాయ నేసం వినిచ్ఛయో న కాతబ్బో, పత్తచీవరపరివేణాదిఅత్థాయ పన పతిరూపం సక్ఖిం లభిత్వా కాతబ్బోతి.

అథ లజ్జీ లజ్జిం చోదేతి, వివాదో చ నేసం కిస్మిఞ్చిదేవ అప్పమత్తకో హోతి, సఞ్ఞాపేత్వా ‘‘మా ఏవం కరోథా’’తి అచ్చయం దేసాపేత్వా ఉయ్యోజేతబ్బా. అథ పనేత్థ చుదితకేన సహసా విరద్ధం హోతి, ఆదితో పట్ఠాయ అలజ్జీ నామ నత్థి. సో చ పక్ఖానురక్ఖణత్థాయ పటిఞ్ఞం న దేతి, ‘‘మయం సద్దహామ, మయం సద్దహామా’’తి బహూ ఉట్ఠహన్తి, సో తేసం పటిఞ్ఞాయ ఏకవారం ద్వేవారం సుద్ధో హోతు, అథ పన విరద్ధకాలతో పట్ఠాయ ఠానే న తిట్ఠతి, వినిచ్ఛయో న దాతబ్బో.

౨౩౨. అదిన్నాదానవత్థుం వినిచ్ఛినన్తేన (పారా. అట్ఠ. ౧.౯౨) పన పఞ్చవీసతి అవహారా సాధుకం సల్లక్ఖేతబ్బా. తేసు చ కుసలేన వినయధరేన ఓతిణ్ణం వత్థుం సహసా అవినిచ్ఛినిత్వావ పఞ్చ ఠానాని ఓలోకేతబ్బాని, యాని సన్ధాయ పోరాణా ఆహు –

‘‘వత్థుం కాలఞ్చ దేసఞ్చ, అగ్ఘం పరిభోగపఞ్చమం;

తులయిత్వా పఞ్చ ఠానాని, ధారేయ్యత్థం విచక్ఖణో’’తి. (పారా. అట్ఠ. ౧.౯౨);

తత్థ వత్థున్తి భణ్డం. అవహారకేన హి ‘‘మయా ఇదం నామ అవహట’’న్తి వుత్తేపి ఆపత్తిం అనారోపేత్వావ తం భణ్డం ‘‘ససామికం వా అసామికం వా’’తి ఉపపరిక్ఖితబ్బం. ససామికేపి సామికానం సాలయభావో వా నిరాలయభావో వా ఉపపరిక్ఖితబ్బో. సచే తేసం సాలయకాలే అవహటం, భణ్డం అగ్ఘాపేత్వా ఆపత్తి కాతబ్బా. సచే నిరాలయకాలే, పారాజికేన న కాతబ్బా. భణ్డసామికేసు పన భణ్డం ఆహరాపేన్తేసు భణ్డం దాతబ్బం. అయమేత్థ సామీచి.

ఇమస్స పనత్థస్స దీపనత్థమిదం వత్థు – భాతియరాజకాలే కిర మహాచేతియపూజాయ దక్ఖిణదిసతో ఏకో భిక్ఖు సత్తహత్థం పణ్డుకాసావం అంసే కరిత్వా చేతియఙ్గణం పావిసి. తఙ్ఖణమేవ చ రాజాపి చేతియవన్దనత్థం ఆగతో. తతో ఉస్సారణాయ వత్తమానాయ మహాజనసమ్మద్దో అహోసి. అథ సో భిక్ఖు జనసమ్మద్దపీళితో అంసతో పతన్తం కాసావం అదిస్వావ నిక్ఖన్తో, నిక్ఖమిత్వా కాసావం అపస్సన్తో ‘‘కో ఈదిసే జనసమ్మద్దే కాసావం లచ్ఛతి, న దాని తం మయ్హ’’న్తి ధురనిక్ఖేపం కత్వా గతో. అథఞ్ఞో భిక్ఖు పచ్ఛా ఆగచ్ఛన్తో తం కాసావం దిస్వా థేయ్యచిత్తేన గహేత్వా పున విప్పటిసారీ హుత్వా ‘‘అస్సమణో దానిమ్హి, విబ్భమిస్సామీ’’తి చిత్తే ఉప్పన్నే ‘‘వినయధరే పుచ్ఛిత్వా ఞస్సామీ’’తి చిన్తేసి.

తేన సమయేన చూళసుమనత్థేరో నామ సబ్బపరియత్తిధరో వినయాచరియపామోక్ఖో మహావిహారే పటివసతి. సో భిక్ఖు థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా ఓకాసం కారేత్వా అత్తనో కుక్కుచ్చం పుచ్ఛి. థేరో తేన భట్ఠే జనకాయే పచ్ఛా ఆగన్త్వా గహితభావం ఞత్వా ‘‘అత్థి దాని ఏత్థ ఓకాసో’’తి చిన్తేత్వా ఆహ ‘‘సచే కాసావసామికం భిక్ఖుం ఆనేయ్యాసి, సక్కా భవేయ్య తవ పతిట్ఠా కాతు’’న్తి. కథాహం, భన్తే, తం దక్ఖిస్సామీతి. తహిం తహిం గన్త్వా ఓలోకేహీతి. సో పఞ్చపి మహావిహారే ఓలోకేత్వా నేవ అద్దక్ఖి. తతో నం థేరో పుచ్ఛి ‘‘కతరాయ దిసాయ బహూ భిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తీ’’తి? ‘‘దక్ఖిణదిసాయ, భన్తే’’తి. తేన హి కాసావం దీఘతో చ తిరియఞ్చ మినిత్వా ఠపేహి, ఠపేత్వా దక్ఖిణదిసాయ విహారపటిపాటియా విచినిత్వా తం భిక్ఖుం ఆనేహీతి. సో తథా కత్వా తం భిక్ఖుం దిస్వా థేరస్స సన్తికం ఆనేసి. థేరో పుచ్ఛి ‘‘తవేదం కాసావ’’న్తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. కుహిం తే పాతితన్తి? సో సబ్బం ఆచిక్ఖి. థేరో తేన కతం ధురనిక్ఖేపం సుత్వా ఇతరం పుచ్ఛి ‘‘తయా ఇదం కుహిం దిస్వా గహిత’’న్తి? సోపి సబ్బం ఆరోచేసి. తతో తం థేరో ఆహ ‘‘సచే తే సుద్ధచిత్తేన గహితం అభవిస్స, అనాపత్తియేవ తే అస్స, థేయ్యచిత్తేన పన గహితత్తా దుక్కటం ఆపన్నోసి, తం దేసేత్వా అనాపత్తికో హోతి, ఇదఞ్చ కాసావం అత్తనో సన్తకం కత్వా ఏతస్సేవ భిక్ఖునో దేహీ’’తి. సో భిక్ఖు అమతేనేవ అభిసిత్తో వరమస్సాసప్పత్తో అహోసి. ఏవం వత్థు ఓలోకేతబ్బం.

కాలోతి అవహారకాలో. తదేవ హి భణ్డం కదాచి అప్పగ్ఘం హోతి, కదాచి మహగ్ఘం. తస్మా తం భణ్డం యస్మిం కాలే అవహటం, తస్మింయేవ కాలే యో తస్స అగ్ఘో హోతి, తేన అగ్ఘేన ఆపత్తి కారేతబ్బా. ఏవం కాలో ఓలోకేతబ్బో.

దేసోతి అవహారదేసో. తఞ్హి భణ్డం యస్మిం దేసే అవహటం, తస్మింయేవ దేసే యో తస్స అగ్ఘో హోతి, తేన అగ్ఘేన ఆపత్తి కారేతబ్బా. భణ్డుట్ఠానదేసే హి భణ్డం అప్పగ్ఘం హోతి, అఞ్ఞత్థ మహగ్ఘం.

ఇమస్సపి చ అత్థస్స దీపనత్థమిదం వత్థు – అన్తరసముద్దే కిర ఏకో భిక్ఖు సుసణ్ఠానం నాళికేరం లభిత్వా భమం ఆరోపేత్వా సఙ్ఖథాలకసదిసం మనోరమం పానీయథాలకం కత్వా తత్థేవ ఠపేత్వా చేతియగిరిం అగమాసి. అఞ్ఞో భిక్ఖు అన్తరసముద్దం గన్త్వా తస్మిం విహారే పటివసన్తో తం థాలకం దిస్వా థేయ్యచిత్తేన గహేత్వా చేతియగిరిమేవ ఆగతో. తస్స తత్థ యాగుం పివన్తస్స తం థాలకం దిస్వా థాలకసామికో భిక్ఖు ఆహ ‘‘కుతో తే ఇదం లద్ధ’’న్తి. అన్తరసముద్దతో మే ఆనీతన్తి. సో తం ‘‘నేతం తవ సన్తకం, థేయ్యాయ తే గహిత’’న్తి సఙ్ఘమజ్ఝం ఆకడ్ఢి. తత్థ చ వినిచ్ఛయం అలభిత్వా మహావిహారం అగమింసు, తత్థ చ భేరిం పహరాపేత్వా మహాచేతియసమీపే సన్నిపాతం కత్వా వినిచ్ఛయం ఆరభింసు. వినయధరత్థేరా అవహారం సఞ్ఞాపేసుం.

తస్మిఞ్చ సన్నిపాతే ఆభిధమ్మికగోదత్తత్థేరో నామ వినయకుసలో హోతి, సో ఏవమాహ ‘‘ఇమినా ఇదం థాలకం కుహిం అవహట’’న్తి? ‘‘అన్తరసముద్దే అవహట’’న్తి. తత్థ తం కిం అగ్ఘతీతి. న కిఞ్చి అగ్ఘతి. తత్ర హి నాళికేరం భిన్దిత్వా మిఞ్జం ఖాదిత్వా కపాలం ఛడ్డేతి, దారుఅత్థం పన ఫరతీతి. ఇమస్స భిక్ఖునో ఏత్థ హత్థకమ్మం కిం అగ్ఘతీతి? మాసకం వా ఊనమాసకం వాతి. అత్థి పన కత్థచి సమ్మాసమ్బుద్ధేన మాసకే వా ఊనమాసకే వా పారాజికం పఞ్ఞత్తన్తి. ఏవం వుత్తే ‘‘సాధు సాధు, సుకథితం సువినిచ్ఛిత’’న్తి ఏకసాధుకారో అహోసి. తేన చ సమయేన భాతియరాజాపి చేతియవన్దనత్థం నగరతో నిక్ఖన్తో తం సద్దం సుత్వా ‘‘కిం ఇద’’న్తి పుచ్ఛిత్వా సబ్బం పటిపాటియా సుత్వా నగరే భేరిం చరాపేసి ‘‘మయి సన్తే భిక్ఖూనమ్పి భిక్ఖునీనమ్పి గిహీనమ్పి అధికరణం ఆభిధమ్మికగోదత్తత్థేరేన వినిచ్ఛితం సువినిచ్ఛితం, తస్స వినిచ్ఛయే అతిట్ఠమానం రాజాణాయ ఠపేమీ’’తి. ఏవం దేసో ఓలోకేతబ్బో.

అగ్ఘోతి భణ్డగ్ఘో. నవభణ్డస్స హి యో అగ్ఘో హోతి, సో పచ్ఛా పరిహాయతి. యథా నవధోతో పత్తో అట్ఠ వా దస వా అగ్ఘతి, సో పచ్ఛా భిన్నో వా ఛిద్దో వా ఆణిగణ్ఠికాహతో వా అప్పగ్ఘో హోతి, తస్మా న సబ్బదా భణ్డం పకతిఅగ్ఘేనేవ కాతబ్బన్తి. ఏవం అగ్ఘో ఓలోకేతబ్బో.

పరిభోగోతి భణ్డపరిభోగో. పరిభోగేనపి హి వాసిఆదిభణ్డస్స అగ్ఘో పరిహాయతి. తస్మా ఏవం ఉపపరిక్ఖితబ్బం – సచే కోచి కస్సచి పాదగ్ఘనకం వాసిం హరతి, తత్ర వాసిసామికో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘తయా అయం వాసి కిత్తకేన కీతా’’తి? ‘‘పాదేన, భన్తే’’తి. కిం పన తే కిణిత్వావ ఠపితా, ఉదాహు నం వళఞ్జేసీతి? సచే వదతి ‘‘ఏకదివసం మే దన్తకట్ఠం వా రజనఛల్లి వా పత్తపచనకదారు వా ఛిన్నం, ఘంసిత్వా వా నిసితా’’తి, అథస్స పోరాణకో అగ్ఘో భట్ఠోతి వేదితబ్బో. యథా చ వాసియా, ఏవం అఞ్జనియా వా అఞ్జనిసలాకాయ వా కుఞ్చికాయ వా పలాలేన వా థుసేహి వా ఇట్ఠకచుణ్ణేన వా ఏకవారం ఘంసిత్వా ధోవితమత్తేనపి అగ్ఘో భస్సతి. తిపుమణ్డలస్స మకరదన్తచ్ఛేదనేనపి పరిమజ్జనమత్తేనపి, ఉదకసాటకస్స సకిం నివాసనపారుపనేనపి పరిభోగసీసేన అంసే వా సీసే వా ఠపనమత్తేనపి, తణ్డులాదీనం పప్ఫోటనేనపి తతో ఏకం వా ద్వే వా అపనయనేనపి అన్తమసో ఏకం పాసాణసక్ఖరం ఉద్ధరిత్వా ఛడ్డితమత్తేనపి, సప్పితేలాదీనం భాజనన్తరపఅవత్తనేనపి అన్తమసో తతో మక్ఖికం వా కిపిల్లికం వా ఉద్ధరిత్వా ఛడ్డితమత్తేనపి, గుళపిణ్డకస్స మధురభావజాననత్థం నఖేన విజ్ఝిత్వా అణుమత్తం గహితమత్తేనపి అగ్ఘో భస్సతి. తస్మా యం కిఞ్చి పాదగ్ఘనకం వుత్తనయేనేవ సామికేహి పరిభోగేన ఊనం కతం హోతి, న తం అవహటో భిక్ఖు పారాజికేన కాతబ్బోతి. ఏవం అగ్ఘో ఓలోకేతబ్బో.

ఏవం ఇమాని తులయిత్వా పఞ్చ ఠానాని ధారేయ్య అత్థం విచక్ఖణో, ఆపత్తిం వా అనాపత్తిం వా గరుకం వా లహుకం వా ఆపత్తిం యథాఠానే ఠపేయ్యాతి. తేనాహు అట్ఠకథాచరియా –

‘‘సిక్ఖాపదం సమం తేన, అఞ్ఞం కిఞ్చి న విజ్జతి;

అనేకనయవోకిణ్ణం, గమ్భీరత్థవినిచ్ఛయం.

‘‘తస్మా వత్థుమ్హి ఓతిణ్ణే, భిక్ఖునా వినయఞ్ఞునా;

వినయానుగ్గహేనేత్థ, కరోన్తేన వినిచ్ఛయం.

‘‘పాళిం అట్ఠకథఞ్చేవ, సాధిప్పాయమసేసతో;

ఓగయ్హ అప్పమత్తేన, కరణీయో వినిచ్ఛయో.

‘‘ఆపత్తిదస్సనుస్సాహో, న కత్తబ్బో కుదాచనం;

పస్సిస్సామి అనాపత్తి-మితి కయిరాథ మానసం.

‘‘పస్సిత్వాపి చ ఆపత్తిం, అవత్వావ పునప్పునం;

వీమంసిత్వాథ విఞ్ఞూహి, సంసన్దిత్వా చ తం వదే.

‘‘కప్పియేపి చ వత్థుస్మిం, చిత్తస్స లహువత్తినో;

వసేన సామఞ్ఞగుణా, చవన్తీధ పుథుజ్జనా.

‘‘తస్మా పరపరిక్ఖారం, ఆసీవిసమివోరగం;

అగ్గిం వియ చ సమ్పస్సం, నామసేయ్య విచక్ఖణో’’తి. (పారా. అట్ఠ. ౧.౧౬౦-౧ తత్రాయం అనుసాసనీ);

౨౩౩. ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనం వినిచ్ఛినన్తేన (పారా. అట్ఠ. ౨.౧౯౭) పన ‘‘కిం తే అధిగతం. కిన్తి తే అధిగతం, కదా తే అధిగతం, కత్థ తే అధిగతం, కతమే తే కిలేసా పహీనా, కతమేసం త్వం ధమ్మానం లాభీ’’తి ఇమాని ఛ ఠానాని విసోధేతబ్బాని. సచే హి కోచి భిక్ఖు ఉత్తరిమనుస్సధమ్మాధిగమం బ్యాకరేయ్య, న సో ఏత్తావతా సక్కారో కాతబ్బో, ఇమేసం పన ఛన్నం ఠానానం సోధనత్థం ఏవం వత్తబ్బో ‘‘కిం తే అధిగతం, కిం ఝానం ఉదాహు విమోక్ఖాదీసు అఞ్ఞతర’’న్తి. యో హి యేన అధిగతో ధమ్మో, సో తస్స పాకటో హోతి. సచే ‘‘ఇదం నామ మే అధిగత’’న్తి వదతి, తతో ‘‘కిన్తి తే అధిగత’’న్తి పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘అనిచ్చలక్ఖణాదీసు కిం ధురం కత్వా అట్ఠతింసాయ వా ఆరమ్మణేసు రూపారూపఅజ్ఝత్తబహిద్ధాదిభేదేసు వా ధమ్మేసు కేన ముఖేన అభినివిసిత్వా’’తి. యో హి యస్సాభినివేసో, సో తస్స పాకటో హోతి. సచే ‘‘అయం నామ మే అభినివేసో, ఏవం మయా అధిగత’’న్తి వదతి, తతో ‘‘కదా తే అధిగత’’న్తి పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘కిం పుబ్బణ్హే, ఉదాహు మజ్ఝన్హికాదీసు అఞ్ఞతరస్మిం కాలే’’తి. సబ్బేసఞ్హి అత్తనా అధిగతకాలో పాకటో హోతి. సచే ‘‘అముకస్మిం నామ కాలే అధిగక’’న్తి వదతి, తతో ‘‘కత్థ తే అధిగత’’న్తి పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘కిం దివాట్ఠానే, ఉదాహు రత్తిట్ఠానాదీసు అఞ్ఞతరస్మిం ఓకాసే’’తి. సబ్బేసఞ్హి అత్తనా అధిగతోకాసో పాకటో హోతి. సచే ‘‘అముకస్మిం నామ మే ఓకాసే అధిగత’’న్తి వదతి, తతో ‘‘కతమే తే కిలేసా పహీనా’’తి పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘కిం పఠమమగ్గవజ్ఝా, ఉదాహు దుతియాదిమగ్గవజ్ఝా’’తి. సబ్బేసఞ్హి అత్తనా అధిగతమగ్గేన పహీనా కిలేసా పాకటా హోన్తి.

సచే ‘‘ఇమే నామ మే కిలేసా పహీనా’’తి వదతి, తతో ‘‘కతమేసం త్వం ధమ్మానం లాభీ’’తి పుచ్ఛితబ్బో, ‘‘కిం సోతాపత్తిమగ్గస్స, ఉదాహు సకదాగామిమగ్గాదీసు అఞ్ఞతరస్సా’’తి. సబ్బేసఞ్హి అత్తనా అధిగతధమ్మో పాకటో హోతి. సచే ‘‘ఇమేసం నామాహం ధమ్మానం లాభీ’’తి వదతి, ఏత్తావతాపిస్స వచనం న సద్ధాతబ్బం. బహుస్సుతా హి ఉగ్గహపరిపుచ్ఛాకుసలా భిక్ఖూ ఇమాని ఛ ఠానాని సోధేతుం సక్కోన్తి, ఇమస్స పన భిక్ఖునో ఆగమనపటిపదా సోధేతబ్బా. యది ఆగమనపటిపదా న సుజ్ఝతి, ‘‘ఇమాయ పటిపదాయ లోకుత్తరధమ్మో నామ న లబ్భతీ’’తి అపనేతబ్బో. యది పనస్స ఆగమనపటిపదా సుజ్ఝతి, దీఘరత్తం తీసు సిక్ఖాసు అప్పమత్తో జాగరియమనుయుత్తో చతూసు పచ్చయేసు అలగ్గో ఆకాసే పాణిసమేన చేతసా విహరతీతి పఞ్ఞాయతి, తస్స భిక్ఖునో బ్యాకరణం పటిపదాయ సద్ధిం సంసన్దతి. ‘‘సేయ్యథాపి నామ గఙ్గోదకం యమునోదకేన సంసన్దతి సమేతి, ఏవమేవ సుపఞ్ఞత్తా తేన భగవతా సావకానం నిబ్బానగామినీ పటిపదా, సంసన్దతి నిబ్బానఞ్చ పటిపదా చా’’తి (దీ. ని. ౨.౨౯౬) వుత్తసదిసం హోతి. అపిచ ఖో న ఏత్తకేనపి సక్కారో కాతబ్బో. కస్మా? ఏకచ్చస్స హి పుథుజ్జనస్సపి సతో ఖీణాసవస్స పటిపత్తిసదిసా పటిపత్తి హోతి, తస్మా సో భిక్ఖు తేహి తేహి ఉపాయేహి ఉత్తాసేతబ్బో. ఖీణాసవస్స నామ అసనియాపి మత్థకే పతమానాయ భయం వా ఛమ్భితత్తం వా లోమహంసో వా న హోతి, పుథుజ్జనస్స అప్పమత్తకేనపి హోతి.

తత్రిమాని వత్థూని (మ. ని. అట్ఠ. ౩.౧౦౨) – దీఘభాణకఅభయత్థేరో కిర ఏకం పిణ్డపాతికం పరిగ్గహేతుం అసక్కోన్తో దహరస్స సఞ్ఞం అదాసి. సో తం నహాయమానం కల్యాణీనదీముఖద్వారే నిముజ్జిత్వా పాదే అగ్గహేసి. పిణ్డపాతికో ‘‘కుమ్భీలో’’తి సఞ్ఞాయ మహాసద్దమకాసి, తదా నం ‘‘పుథుజ్జనో’’తి జానింసు.

చన్దముఖతిస్సరాజకాలే పన మహావిహారే సఙ్ఘత్థేరో ఖీణాసవో దుబ్బలచక్ఖుకో విహారేయేవ అచ్ఛతి. రాజా ‘‘థేరం పరిగ్గణ్హిస్సామీ’’తి భిక్ఖూసు భిక్ఖాచారం గతేసు అప్పసద్దో ఉపసఙ్కమిత్వా సప్పో వియ పాదే అగ్గహేసి. థేరో సిలాథమ్భో వియ నిచ్చలో హుత్వా ‘‘కో ఏత్థా’’తి ఆహ. ‘‘అహం, భన్తే, తిస్సో’’తి? ‘‘సుగన్ధం వాయసి నో తిస్సా’’తి. ఏవం ఖీణాసవస్స భయం నామ నత్థి.

ఏకచ్చో పన పుథుజ్జనోపి అతిసూరో హోతి నిబ్భయో. సో రజనీయేన ఆరమ్మణేన పరిగ్గణ్హితబ్బో. వసభరాజాపి ఏకం థేరం పరిగ్గణ్హమానో ఘరే నిసీదాపేత్వా తస్స సన్తికే బదరసాళవం మద్దమానో నిసీది. మహాథేరస్స ఖేళో చలితో, థేరస్స పుథుజ్జనభావో ఆవిభూతో. ఖీణాసవస్స హి రసతణ్హా నామ సుప్పహీనా, దిబ్బేసుపి రసేసు నికన్తి నామ న హోతి, తస్మా ఇమేహి ఉపాయేహి పరిగ్గహేత్వా సచస్స భయం వా ఛమ్భితత్తం వా రసతణ్హా వా ఉప్పజ్జతి, ‘‘న చ త్వం అరహా’’తి అపనేతబ్బో. సచే పన అభీరు అచ్ఛమ్భీ అనుత్రాసీ హుత్వా సీహో వియ నిసీదతి, దిబ్బారమ్మణేపి నికన్తిం న జనేతి, అయం భిక్ఖు సమ్పన్నవేయ్యాకరణో సమన్తా రాజరాజమహామత్తాదీహి పేసితం సక్కారం అరహతీతి వేదితబ్బో. ఏవం తావ ఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనం వినిచ్ఛినితబ్బం.

౨౩౪. సకలే పన వినయవినిచ్ఛయే (పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) కోసల్లం పత్థయన్తేన చతుబ్బిధో వినయో జానితబ్బో.

చతుబ్బిధఞ్హి వినయం, మహాథేరా మహిద్ధికా;

నీహరిత్వా పకాసేసుం, ధమ్మసఙ్గాహకా పురా.

కతమం చతుబ్బిధం? సుత్తం సుత్తానులోమం ఆచరియవాదం అత్తనోమతిన్తి. యం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఆహచ్చపదేన ఖో, మహారాజ, రసేన ఆచరియవంసేన అధిప్పాయా’’తి (మి. ప. ౪.౨.౩). ఏత్థ హి ఆహచ్చపదన్తి సుత్తం అధిప్పేతం. రసోతి సుత్తానులోమం. ఆచరియవంసోతి ఆచరియవాదో. అధిప్పాయోతి అత్తనోమతి.

తత్థ సుత్తం నామ సకలవినయపిటకే పాళి.

సుత్తానులోమం నామ చత్తారో మహాపదేసా. యే భగవతా ఏవం వుత్తా –

‘‘యం, భిక్ఖవే, మయా ‘ఇదం న కప్పతీ’తి అప్పటిక్ఖిత్తం, తఞ్చే అకప్పియం అనులోమేతి, కప్పియం పటిబాహతి, తం వో న కప్పతి. యం, భిక్ఖవే, మయా ‘ఇదం న కప్పతీ’తి అప్పటిక్ఖిత్తం, తఞ్చే కప్పియం అనులోమేతి, అకప్పియం పటిబాహతి, తం వో కప్పతి. యం, భిక్ఖవే, మయా ‘ఇదం కప్పతీ’తి అననుఞ్ఞాతం, తం చే అకప్పియం అనులోమేతి, కప్పియం పటిబాహతి, తం వో న కప్పతి. యం, భిక్ఖవే, మయా ‘ఇదం కప్పతీ’తి అననుఞ్ఞాతం, తఞ్చే కప్పియం అనులోమేతి, అకప్పియం పటిబాహతి, తం వో కప్పతీ’’తి (మహావ. ౩౦౫).

ఆచరియవాదో నామ ధమ్మసఙ్గాహకేహి పఞ్చహి అరహన్తసతేహి ఠపితా పాళివినిముత్తా ఓక్కన్తవినిచ్ఛయప్పవత్తా అట్ఠకథాతన్తి.

అత్తనోమతి నామ సుత్తసుత్తానులోమఆచరియవాదే ముఞ్చిత్వా అనుమానేన అత్తనో అనుబుద్ధియా నయగ్గాహేన ఉపట్ఠితాకారకథనం.

అపిచ సుత్తన్తాభిధమ్మవినయట్ఠకథాసు ఆగతో సబ్బోపి థేరవాదో అత్తనోమతి నామ. తం పన అత్తనోమతిం గహేత్వా కథేన్తేన న దళ్హగ్గాహం గహేత్వా వోహరితబ్బం, కారణం సల్లక్ఖేత్వా అత్థేన పాళిం, పాళియా చ అత్థం సంసన్దిత్వా కథేతబ్బం, అత్తనోమతి ఆచరియవాదే ఓతారేతబ్బా. సచే తత్థ ఓతరతి చేవ సమేతి చ, గహేతబ్బా. సచే నేవ ఓతరతి న సమేతి, న గహేతబ్బా. అయఞ్హి అత్తనోమతి నామ సబ్బదుబ్బలా, అత్తనోమతితో ఆచరియవాదో బలవతరో.

ఆచరియవాదోపి సుత్తానులోమే ఓతారేతబ్బో. తత్థ ఓతరన్తో సమేన్తో ఏవ గహేతబ్బో, ఇతరో న గహేతబ్బో. ఆచరియవాదతో హి సుత్తానులోమం బలవతరం.

సుత్తానులోమమ్పి సుత్తే ఓతారేతబ్బం. తత్థ ఓతరన్తం సమేన్తమేవ గహేతబ్బం, ఇతరం న గహేతబ్బం. సుత్తానులోమతో హి సుత్తమేవ బలవతరం. సుత్తఞ్హి అప్పటివత్తియం కారకసఙ్ఘసదిసం బుద్ధానం ఠితకాలసదిసం. తస్మా యదా ద్వే భిక్ఖూ సాకచ్ఛన్తి, సకవాదీ సుత్తం గహేత్వా కథేతి, పరవాదీ సుత్తానులోమం. తేహి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఖేపం వా గరహం వా అకత్వా సుత్తానులోమం సుత్తే ఓతారేతబ్బం. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బం, నో చే, న గహేతబ్బం, సుత్తస్మింయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం సుత్తం గహేత్వా కథేతి, పరో ఆచరియవాదం. తేహిపి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఖేపం వా గరహం వా అకత్వా ఆచరియవాదో సుత్తే ఓతారేతబ్బో. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బో. అనోతరన్తో అసమేన్తో చ గారయ్హాచరియవాదో న గహేతబ్బో, సుత్తస్మింయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం సుత్తం గహేత్వా కథేతి, పరో అత్తనోమతిం. తేహిపి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఖేపం వా గరహం వా అకత్వా అత్తనోమతి సుత్తే ఓతారేతబ్బా. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బా, నో చే, న గహేతబ్బా, సుత్తస్మింయేవ ఠాతబ్బం.

అథాయం సుత్తానులోమం గహేత్వా కథేతి, పరో సుత్తం, సుత్తానులోమే ఓతారేతబ్బం. సచే ఓతరతి సమేతి, తిస్సో సఙ్గీతియో ఆరుళ్హం పాళిఆగతం పఞ్ఞాయతి, గహేతబ్బం, నో చే తథా పఞ్ఞాయతి, న ఓతరతి న సమేతి, బాహిరకసుత్తం వా హోతి సిలోకో వా అఞ్ఞం వా గారయ్హసుత్తం గుళ్హవేస్సన్తరగుళ్హవినయవేదల్లాదీనం అఞ్ఞతరతో ఆభతం, న గహేతబ్బం, సుత్తానులోమస్మింయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం సుత్తానులోమం గహేత్వా కథేతి, పరో ఆచరియవాదం. ఆచరియవాదో సుత్తానులోమే ఓతారేతబ్బో. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బో. నో చే, న గహేతబ్బో, సుత్తానులోమేయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం సుత్తానులోమం గహేత్వా కథేతి, పరో అత్తనోమతిం. అత్తనోమతి సుత్తానులోమే ఓతారేతబ్బా. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బా. నో చే, న గహేతబ్బా, సుత్తానులోమేయేవ ఠాతబ్బం.

అథాయం ఆచరియవాదం గహేత్వా కథేతి, పరో సుత్తం. సుత్తం ఆచరియవాదే ఓతారేతబ్బం. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బం. ఇతరం గారయ్హసుత్తం న గహేతబ్బం, ఆచరియవాదేయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం ఆచరియవాదం గహేత్వా కథేతి, పరో సుత్తానులోమం. సుత్తానులోమం ఆచరియవాదే ఓతారేతబ్బం. ఓతరన్తం సమేన్తమేవ గహేతబ్బం, ఇతరం న గహేతబ్బం, ఆచరియవాదేయేవ ఠాతబ్బం. అథాయం ఆచరియవాదం గహేత్వా కథేతి, పరో అత్తనోమతిం. అత్తనోమతి ఆచరియవాదే ఓతారేతబ్బా. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బా. నో చే, న గహేతబ్బా, ఆచరియవాదేయేవ ఠాతబ్బం.

అథ పనాయం అత్తనోమతిం గహేత్వా కథేతి, పరో సుత్తం. సుత్తం అత్తనోమతియం ఓతారేతబ్బం. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బం. ఇతరం గారయ్హసుత్తం న గహేతబ్బం, అత్తనోమతియమేవ ఠాతబ్బం. అథాయం అత్తనోమతిం గహేత్వా కథేతి, పరో సుత్తానులోమం. సుత్తానులోమం అత్తనోమతియం ఓతారేతబ్బం. ఓతరన్తం సమేన్తమేవ గహేతబ్బం, ఇతరం న గహేతబ్బం, అత్తనోమతియమేవ ఠాతబ్బం. అథాయం అత్తనోమతిం గహేత్వా కథేతి, పరో ఆచరియవాదం. ఆచరియవాదో అత్తనోమతియం ఓతారేతబ్బో. సచే ఓతరతి సమేతి, గహేతబ్బో. ఇతరో గారయ్హాచరియవాదో న గహేతబ్బో, అత్తనోమతియమేవ ఠాతబ్బం, అత్తనో గహణమేవ బలియం కాతబ్బం. సబ్బట్ఠానేసు చ ఖేపో వా గరహా వా న కాతబ్బాతి.

అథ పనాయం కప్పియన్తి గహేత్వా కథేతి, పరో అకప్పియన్తి, సుత్తే చ సుత్తానులోమే చ ఓతారేతబ్బం. సచే కప్పియం హోతి, కప్పియే ఠాతబ్బం. సచే అకప్పియం, అకప్పియే ఠాతబ్బం. అథాయం తస్స కప్పియభావసాధకం సుత్తతో బహుం కారణఞ్చ వినిచ్ఛయఞ్చ దస్సేతి, పరో కారణం న విన్దతి, కప్పియేవ ఠాతబ్బం. అథ పరో తస్స అకప్పియభావసాధకం సుత్తతో బహుం కారణఞ్చ వినిచ్ఛయఞ్చ దస్సేతి, అనేన అత్తనో గహణన్తి కత్వా దళ్హం ఆదాయ న ఠాతబ్బం, ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛిత్వా అకప్పియే ఏవ ఠాతబ్బం. అథ ద్విన్నమ్పి కారణచ్ఛాయా దిస్సతి, పటిక్ఖిత్తభావోయేవ సాధు, అకప్పియే ఠాతబ్బం. వినయఞ్హి పత్వా కప్పియాకప్పియవిచారణం ఆగమ్మ రున్ధితబ్బం, గాళ్హం కత్తబ్బం, సోతం పచ్ఛిన్దితబ్బం, గరుకభావేయేవ ఠాతబ్బం.

అథ పనాయం అకప్పియన్తి గహేత్వా కథేతి, పరో కప్పియన్తి, సుత్తే చ సుత్తానులోమే చ ఓతారేతబ్బం. సచే కప్పియం హోతి, కప్పియే ఠాతబ్బం. సచే అకప్పియం, అకప్పియే ఠాతబ్బం. అథాయం బహూహి సుత్తవినిచ్ఛయకారణేహి అకప్పియభావం దస్సేతి, పరో కారణం న విన్దతి, అకప్పియే ఠాతబ్బం. అథ పరో బహూహి సుత్తవినిచ్ఛయకారణేహి కప్పియభావం దస్సేతి, అయం కారణం న విన్దతి, కప్పియే ఠాతబ్బం. అథ ద్విన్నమ్పి కారణచ్ఛాయా దిస్సతి, అత్తనో గహణం న విస్సజ్జేతబ్బం. యథా చాయం కప్పియాకప్పియే అకప్పియకప్పియే చ వినిచ్ఛయో వుత్తో, ఏవం అనాపత్తిఆపత్తివాదే ఆపత్తానాపత్తివాదే చ, లహుకగరుకాపత్తివాదే గరుకలహుకాపత్తివాదే చాపి వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. నామమత్తేయేవ హి ఏత్థ నానం, యోజనానయే నానం నత్థి, తస్మా న విత్థారితం.

ఏవం కప్పియాకప్పియాదివినిచ్ఛయే ఉప్పన్నే యో సుత్తసుత్తానులోమఆచరియవాదఅత్తనోమతీసు అతిరేకకారణం లభతి, తస్స వాదే ఠాతబ్బం, సబ్బసో పన కారణవినిచ్ఛయం అలభన్తేన సుత్తం న జహితబ్బం, సుత్తస్మింయేవ ఠాతబ్బన్తి. ఏవం సకలవినయవినిచ్ఛయే కోసల్లం పత్థయన్తేన అయం చతుబ్బిధో వినయో జానితబ్బో.

ఇమఞ్చ పన చతుబ్బిధం వినయం ఞత్వాపి వినయధరేన పుగ్గలేన తిలక్ఖణసమన్నాగతేన భవితబ్బం. తీణి హి వినయధరస్స లక్ఖణాని ఇచ్ఛితబ్బాని. కతమాని తీణి? సుత్తఞ్చస్స స్వాగతం హోతి సుప్పవత్తి సువినిచ్ఛితం సుత్తతో అనుబ్యఞ్జనసోతి ఇదమేకం లక్ఖణం. వినయే ఖో పన ఠితో హోతి అసంహీరోతి ఇదం దుతియం. ఆచరియపరమ్పరా ఖో పనస్స సుగ్గహితా హోతి సుమనసికతా సూపధారితాతి ఇదం తతియం.

తత్థ సుత్తం నామ సకలం వినయపిటకం. తదస్స స్వాగతం హోతీతి సుట్ఠు ఆగతం. సుప్పవత్తీతి సుట్ఠు పవత్తం పగుణం వాచుగ్గతం. సువినిచ్ఛితం సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసోతి పాళితో చ పరిపుచ్ఛతో చ అట్ఠకథాతో చ సువినిచ్ఛితం హోతి కఙ్ఖాఛేదనం కత్వా ఉగ్గహితం. వినయే ఖో పన ఠితో హోతీతి వినయే లజ్జిభావేన పతిట్ఠితో హోతి. అలజ్జీ హి బహుస్సుతోపి సమానో లాభగరుకతాయ తన్తిం విసంవాదేత్వా ఉద్ధమ్మం ఉబ్బినయం సత్థుసాసనం దీపేత్వా సాసనే మహన్తం ఉపద్దవం కరోతి, సఙ్ఘభేదమ్పి సఙ్ఘరాజిమ్పి ఉప్పాదేతి. లజ్జీ పన కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో జీవితహేతుపి తన్తిం అవిసంవాదేత్వా ధమ్మమేవ వినయమేవ దీపేతి, సత్థుసాసనం గరుకం కత్వా ఠపేతి. తథా హి పుబ్బే మహాథేరా తిక్ఖత్తుం వాచం నిచ్ఛారేసుం ‘‘అనాగతే లజ్జీ రక్ఖిస్సతి, లజ్జీ రక్ఖిస్సతి, లజ్జీ రక్ఖిస్సతీ’’తి (పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫). ఏవం యో లజ్జీ, సో వినయం అవిజహన్తో అవోక్కమన్తో లజ్జిభావేనేవ వినయే ఠితో హోతి సుప్పతిట్ఠితోతి.

అసంహీరోతి సంహీరో నామ యో పాళియం వా అట్ఠకథాయం వా హేట్ఠతో వా ఉపరితో వా పదపటిపాటియా వా పుచ్ఛియమానో విత్థునతి విప్ఫన్దతి సన్తిట్ఠితుం న సక్కోతి, యం యం పరేన వుచ్చతి, తం తం అనుజానాతి, సకవాదం ఛడ్డేత్వా పరవాదం గణ్హాతి. యో పన పాళియం వా అట్ఠకథాయం వా హేట్ఠుపరియేన వా పదపటిపాటియా వా పుచ్ఛియమానో న విత్థునతి న విప్ఫన్దతి, ఏకేకలోమం సణ్డాసేన గణ్హన్తో వియ ‘‘ఏవం మయం వదామ, ఏవం నో ఆచరియా వదన్తీ’’తి విస్సజ్జేతి, యమ్హి పాళి చ పాళివినిచ్ఛయో చ సువణ్ణభాజనే పక్ఖిత్తసీహవసా వియ పరిక్ఖయం పరియాదానం అగచ్ఛన్తో తిట్ఠతి, అయం వుచ్చతి ‘‘అసంహీరో’’తి.

ఆచరియపరమ్పరా ఖో పనస్స సుగ్గహితా హోతీతి థేరపరమ్పరా వంసపరమ్పరా అస్స సుట్ఠు గహితా హోతి. సుమనసికతాతి సుట్ఠు మనసికతా, ఆవజ్జితమత్తే ఉజ్జలితపదీపో వియ హోతి. సూపధారితాతి సుట్ఠు ఉపధారితా పుబ్బాపరానుసన్ధితో అత్థతో కారణతో చ ఉపధారితా. అత్తనోమతిం పహాయ ఆచరియసుద్ధియా వత్తా హోతి, ‘‘మయ్హం ఆచరియో అసుకాచరియస్స సన్తికే ఉగ్గణ్హి, సో అసుకస్సా’’తి ఏవం సబ్బం ఆచరియపరమ్పరం థేరవాదఙ్గం హరిత్వా యావ ఉపాలిత్థేరో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సన్తికే ఉగ్గణ్హీతి పాపేత్వా ఠపేతి, తతోపి ఆహరిత్వా ఉపాలిత్థేరో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స సన్తికే ఉగ్గణ్హి, దాసకత్థేరో అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స ఉపాలిత్థేరస్స, సోణత్థేరో అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స దాసకత్థేరస్స, సిగ్గవత్థేరో అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స సోణత్థేరస్స, మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరో అత్తనో ఉపజ్ఝాయస్స సిగ్గవత్థేరస్స చణ్డవజ్జిత్థేరస్స చాతి ఏవం సబ్బం ఆచరియపరమ్పరం థేరవాదఙ్గం ఆహరిత్వా అత్తనో ఆచరియం పాపేత్వా ఠపేతి. ఏవం ఉగ్గహితా హి ఆచరియపరమ్పరా సుగ్గహితా హోతి. ఏవం అసక్కోన్తేన పన అవస్సం ద్వే తయో పరివట్టా ఉగ్గహేతబ్బా. సబ్బపచ్ఛిమేన హి నయేన యథా ఆచరియో ఆచరియాచరియో చ పాళిఞ్చ పరిపుచ్ఛఞ్చ వదన్తి, తథా ఞాతుం వట్టతి.

ఇమేహి చ పన తీహి లక్ఖణేహి సమన్నాగతేన వినయధరేన వత్థువినిచ్ఛయత్థం సన్నిపతితే సఙ్ఘే ఓతిణ్ణే వత్థుస్మిం చోదకేన చ చుదితకేన చ వుత్తే వత్తబ్బే సహసా అవినిచ్ఛినిత్వావ ఛ ఠానాని ఓలోకేతబ్బాని. కతమాని ఛ? వత్థు ఓలోకేతబ్బం, మాతికా ఓలోకేతబ్బా, పదభాజనీయం ఓలోకేతబ్బం, తికపరిచ్ఛేదో ఓలోకేతబ్బో, అన్తరాపత్తి ఓలోకేతబ్బా, అనాపత్తి ఓలోకేతబ్బాతి.

వత్థుం ఓలోకేన్తోపి హి ‘‘తిణేన వా పణ్ణేన వా పటిచ్ఛాదేత్వా ఆగన్తబ్బం, న త్వేవ నగ్గేన ఆగన్తబ్బం, యో ఆగచ్ఛేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పారా. ౫౧౭) ఏవం ఏకచ్చం ఆపత్తిం పస్సతి, సో తం సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

మాతికం ఓలోకేన్తోపి ‘‘సమ్పజానముసావాదే పాచిత్తియ’’న్తిఆదినా (పాచి. ౩) నయేన పఞ్చన్నం ఆపత్తీనం అఞ్ఞతరం ఆపత్తిం పస్సతి, సో తం సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

పదభాజనీయం ఓలోకేన్తోపి ‘‘అక్ఖయితే సరీరే మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి, ఆపత్తి పారాజికస్స. యేభుయ్యేన ఖయితే సరీరే మేథునం ధమ్మం పటిసేవతి, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తిఆదినా (పారా. ౫౯ అత్థతో సమానం) నయేన సత్తన్నం ఆపత్తీనం అఞ్ఞతరం ఆపత్తిం పస్సతి, సో పదభాజనీయతో సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

తికపరిచ్ఛేదం ఓలోకేన్తోపి తికసఙ్ఘాదిసేసం వా తికపాచిత్తియం వా తికదుక్కటం వా అఞ్ఞతరం వా ఆపత్తిం తికపరిచ్ఛేదే పస్సతి, సో తతో సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

అన్తరాపత్తిం ఓలోకేన్తోపి ‘‘పటిలాతం ఉక్ఖిపతి, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (పాచి. ౩౫౫) ఏవం యా సిక్ఖాపదన్తరేసు అన్తరాపత్తి హోతి, తం పస్సతి, సో తం సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

అనాపత్తిం ఓలోకేన్తోపి ‘‘అనాపత్తి భిక్ఖు అసాదియన్తస్స, అథేయ్యచిత్తస్స, న మరణాధిప్పాయస్స, అనుల్లపనాధిప్పాయస్స, న మోచనాధిప్పాయస్స అసఞ్చిచ్చ అసతియా అజానన్తస్సా’’తి (పారా. ౭౨, ౧౩౬, ౧౮౦, ౨౨౫, ౨౬౩ థోకం థోకం విసదిసం) ఏవం తస్మిం తస్మిం సిక్ఖాపదే నిద్దిట్ఠం అనాపత్తిం పస్సతి, సో తం సుత్తం ఆనేత్వా తం అధికరణం వూపసమేస్సతి.

యో హి భిక్ఖు చతుబ్బిధవినయకోవిదో తిలక్ఖణసమ్పన్నో ఇమాని ఛ ఠానాని ఓలోకేత్వా అధికరణం వూపసమేస్సతి, తస్స వినిచ్ఛయో అప్పటివత్తియో బుద్ధేన సయం నిసీదిత్వా వినిచ్ఛితసదిసో హోతి. తం చే ఏవం వినిచ్ఛయకుసలం భిక్ఖుం కోచి కతసిక్ఖాపదవీతిక్కమో భిక్ఖు ఉపసఙ్కమిత్వా అత్తనో కుక్కుచ్చం పుచ్ఛేయ్య, తేన సాధుకం సల్లక్ఖేత్వా సచే అనాపత్తి హోతి, ‘‘అనాపత్తీ’’తి వత్తబ్బం. సచే పన ఆపత్తి హోతి, సా దేసనాగామినీ చే, ‘‘దేసనాగామినీ’’తి వత్తబ్బం. వుట్ఠానగామినీ చే, ‘‘వుట్ఠానగామినీ’’తి వత్తబ్బం. అథస్స పారాజికచ్ఛాయా దిస్సతి, ‘‘పారాజికాపత్తీ’’తి న వత్తబ్బం. కస్మా? మేథునధమ్మవీతిక్కమో హి ఉత్తరిమనుస్సధమ్మవీతిక్కమో చ ఓళారికో, అదిన్నాదానమనఉస్సవిగ్గహవీతిక్కమా పన సుఖుమా చిత్తలహుకా. తే సుఖుమేనేవ ఆపజ్జతి, సుఖుమేన రక్ఖతి, తస్మా విసేసేన తంవత్థుకం కుక్కుచ్చం పుచ్ఛియమానో ‘‘ఆపత్తీ’’తి అవత్వా సచస్స ఆచరియో ధరతి, తతో తేన సో భిక్ఖు ‘‘అమ్హాకం ఆచరియం పుచ్ఛా’’తి పేసేతబ్బో. సచే సో పున ఆగన్త్వా ‘‘తుమ్హాకం ఆచరియో సుత్తతో నయతో ఓలోకేత్వా ‘సతేకిచ్ఛో’తి మం ఆహా’’తి వదతి, తతో తేన సో ‘‘సాధు సుట్ఠు యం ఆచరియో భణతి, తం కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. అథ పనస్స ఆచరియో నత్థి, సద్ధిం ఉగ్గహితత్థేరో పన అత్థి, తస్స సన్తికం పేసేతబ్బో ‘‘అమ్హేహి సహ ఉగ్గహితత్థేరో గణపామోక్ఖో, తం గన్త్వా పుచ్ఛా’’తి. తేనపి ‘‘సతేకిచ్ఛో’’తి వినిచ్ఛితే ‘‘సాధు సుట్ఠు తస్స వచనం కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. అథ తస్స సద్ధిం ఉగ్గహితత్థేరోపి నత్థి, అన్తేవాసికో పణ్డితో అత్థి, తస్స సన్తికం పేసేతబ్బో ‘‘అసుకదహరం గన్త్వా పుచ్ఛా’’తి. తేనపి ‘‘సతేకిచ్ఛో’’తి వినిచ్ఛితే ‘‘సాధు సుట్ఠు తస్స వచనం కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. అథ దహరస్సపి పారాజికచ్ఛాయావ ఉపట్ఠాతి, తేనపి ‘‘పారాజికోసీ’’తి న వత్తబ్బో. దుల్లభో హి బుద్ధుప్పాదో, తతో దుల్లభతరా పబ్బజ్జా చ ఉపసమ్పదా చ. ఏవం పన వత్తబ్బో ‘‘వివిత్తం ఓకాసం సమ్మజ్జిత్వా దివావిహారం నిసీదిత్వా సీలాని విసోధేత్వా ద్వత్తింసాకారం తావ మనసికరోహీ’’తి. సచే తస్స అరోగం సీలం, కమ్మట్ఠానం ఘటయతి, సఙ్ఖారా పాకటా హుత్వా ఉపట్ఠహన్తి, ఉపచారప్పనాప్పత్తం వియ చిత్తం ఏకగ్గం హోతి, దివసం అతిక్కన్తమ్పి న జానాతి, సో దివసాతిక్కమే ఉపట్ఠానం ఆగతో ఏవం వత్తబ్బో ‘‘కీదిసా తే చిత్తప్పవత్తీ’’తి. ఆరోచితాయ చ చిత్తపవత్తియా వత్తబ్బో ‘‘పబ్బజ్జా నామ చిత్తవిసుద్ధత్థాయ, అప్పమత్తో సమణధమ్మం కరోహీ’’తి.

యస్స పన సీలం భిన్నం హోతి, తస్స కమ్మట్ఠానం న ఘటయతి, పతోదాభితున్నం వియ చిత్తం వికమ్పతి, విప్పటిసారగ్గినా డయ్హతి, తత్తపాసాణే నిసిన్నో వియ తఙ్ఖణేయేవ వుట్ఠాతి. సో ఆగతో ‘‘కా తే చిత్తపవత్తీ’’తి పుచ్ఛితబ్బో. ఆరోచితాయ చిత్తపవత్తియా ‘‘నత్థి లోకే రహో నామ పాపకమ్మం పకుబ్బతో. సబ్బపఠమఞ్హి పాపం కరోన్తో అత్తనా జానాతి. అథస్స ఆరక్ఖదేవతా పరచిత్తవిదూ సమణబ్రాహ్మణా అఞ్ఞా చ దేవతా జానన్తి, త్వంయేవ దాని తవ సోత్థిం పరియేసాహీ’’తి వత్తబ్బో. ఏవం కతవీతిక్కమేనేవ భిక్ఖునా సయమేవ ఆగన్త్వా ఆరోచితే పటిపజ్జితబ్బం.

౨౩౫. ఇదాని యా సా పుబ్బే వుత్తప్పభేదా చోదనా, తస్సాయేవ సమ్పత్తివిపత్తిజాననత్థం ఆదిమజ్ఝపరియోసానాదీనం వసేన వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో. సేయ్యథిదం, చోదనాయ కో ఆది, కిం మజ్ఝే, కిం పరియోసానం? చోదనాయ ‘‘అహం తం వత్తుకామో, కరోతు మే ఆయస్మా ఓకాస’’న్తి ఏవం ఓకాసకమ్మం ఆది. ఓతిణ్ణేన వత్థునా చోదేత్వా సారేత్వా వినిచ్ఛయో మజ్ఝే. ఆపత్తియం వా అనాపత్తియం వా పతిట్ఠాపనేన సమథో పరియోసానం.

చోదనాయ కతి మూలాని, కతి వత్థూని, కతి భూమియో? చోదనాయ ద్వే మూలాని సమూలికా వా అమూలికా వా. తీణి వత్థూని దిట్ఠం సుతం పరిసఙ్కితం. పఞ్చ భూమియో కాలేన వక్ఖామి, నో అకాలేన, భూతేన వక్ఖామి, నో అభూతేన, సణ్హేన వక్ఖామి, నో ఫరుసేన, అత్థసంహితేన వక్ఖామి, నో అనత్థసంహితేన, మేత్తచిత్తో వక్ఖామి, నో దోసన్తరోతి. ఇమాయ చ పన చోదనాయ చోదకేన పుగ్గలేన ‘‘పరిసుద్ధకాయసమాచారో ను ఖోమ్హీ’’తిఆదినా (పరి. ౪౩౬) నయేన ఉపాలిపఞ్చకేసు వుత్తేసు పన్నరససు ధమ్మేసు పతిట్ఠాతబ్బం. చుదితకేన ద్వీసు ధమ్మేసు పతిట్ఠాతబ్బం సచ్చే చ అకుప్పే చాతి.

అనువిజ్జకేన (పరి. ౩౬౦) చ చోదకో పుచ్ఛితబ్బో ‘‘యం ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం చోదేసి, కిమ్హి నం చోదేసి, సీలవిపత్తియా చోదేసి, ఆచారవిపత్తియా చోదేసి, దిట్ఠివిపత్తియా చోదేసీ’’తి. సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘సీలవిపత్తియా వా చోదేమి, ఆచారవిపత్తియా వా చోదేమి, దిట్ఠివిపత్తియా వా చోదేమీ’’తి. సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘జానాసి పనాయస్మా సీలవిపత్తిం, జానాసి ఆచారవిపత్తిం, జానాసి దిట్ఠివిపత్తి’’న్తి. సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘జానామి ఖో అహం, ఆవుసో, సీలవిపత్తిం, జానామి ఆచారవిపత్తిం, జానామి దిట్ఠివిపత్తి’’న్తి. సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘కతమా పనావుసో, సీలవిపత్తి, కతమా ఆచారవిపత్తి, కతమా దిట్ఠివిపత్తీ’’తి? సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘చత్తారి పారాజికాని తేరస సఙ్ఘాదిసేసా, అయం సీలవిపత్తి. థుల్లచ్చయం పాచిత్తియం పాటిదేసనీయం దుక్కటం దుబ్భాసితం, అయం ఆచారవిపత్తి. మిచ్ఛాదిట్ఠి అన్తగ్గాహికా దిట్ఠి, అయం దిట్ఠివిపత్తీ’’తి.

సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘యం ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం చోదేసి, దిట్ఠేన వా చోదేసి, సుతేన వా చోదేసి, పరిసఙ్కాయ వా చోదేసీ’’తి. సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘దిట్ఠేన వా చోదేమి, సుతేన వా చోదేమి, పరిసఙ్కాయ వా చోదేమీ’’తి. సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘యం ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం దిట్ఠేన చోదేసి, కిం తే దిట్ఠం, కిన్తి తే దిట్ఠం, కదా తే దిట్ఠం, కత్థ తే దిట్ఠం, పారాజికం అజ్ఝాపజ్జన్తో దిట్ఠో, సఙ్ఘాదిసేసం అజ్ఝాపజ్జన్తో దిట్ఠో, థుల్లచ్చయం పాచిత్తియం పాటిదేసనీయం దుక్కటం దుబ్భాసితం అజ్ఝాపజ్జన్తో దిట్ఠో, కత్థ చాయం భిక్ఖు అహోసి, కత్థ చ త్వం కరోసి, కిఞ్చ త్వం కరోసి, కిం అయం భిక్ఖు కరోతీ’’తి?

సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం దిట్ఠేన చోదేమి, అపిచ సుతేన చోదేమీ’’తి. సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘యం ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం సుతేన చోదేసి, కిం తే సుతం, కిన్తి తే సుతం, కదా తే సుతం, కత్థ తే సుతం, పారాజికం అజ్ఝాపన్నోతి సుతం, సఙ్ఘాదిసేసం అజ్ఝాపన్నోతి సుతం, థుల్లచ్చయం పాచిత్తియం పాటిదేసనీయం దుక్కటం దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నోతి సుతం, భిక్ఖుస్స సుతం, భిక్ఖునియా సుతం, సిక్ఖమానాయ సుతం, సామణేరస్స సుతం, సామణేరియా సుతం, ఉపాసకస్స సుతం, ఉపాసికాయ సుతం, రాజూనం సుతం, రాజమహామత్తానం సుతం, తిత్థియానం సుతం, తిత్థియసావకానం సుత’’న్తి.

సో చే ఏవం వదేయ్య ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం సుతేన చోదేమి, అపిచ పరిసఙ్కాయ చోదేమీ’’తి. సో ఏవమస్స వచనీయో ‘‘యం ఖో త్వం, ఆవుసో, ఇమం భిక్ఖుం పరిసఙ్కాయ చోదేసి, కిం పరిసఙ్కసి, కిన్తి పరిసఙ్కసి, కదా పరిసఙ్కసి, కత్థ పరిసఙ్కసి? పారాజికం ధమ్మం అజ్ఝాపన్నోతి పరిసఙ్కసి, సఙ్ఘాదిసేసం థుల్లచ్చయం పాచిత్తియం పాటిదేసనీయం దుక్కటం దుబ్భాసితం అజ్ఝాపన్నోతి పరిసఙ్కసి, భిక్ఖుస్స సుత్వా పరిసఙ్కసి, భిక్ఖునియా సుత్వా…పే… తిత్థియసావకానం సుత్వా పరిసఙ్కసీ’’తి.

దిట్ఠం దిట్ఠేన సమేతి, దిట్ఠేన సంసన్దతే దిట్ఠం;

దిట్ఠం పటిచ్చ న ఉపేతి, అసుద్ధపరిసఙ్కితో;

సో పుగ్గలో పటిఞ్ఞాయ, కాతబ్బో తేనుపోసథో.

సుతం సుతేన సమేతి, సుతేన సంసన్దతే సుతం;

సుతం పటిచ్చ న ఉపేతి, అసుద్ధపరిసఙ్కితో;

సో పుగ్గలో పటిఞ్ఞాయ, కాతబ్బో తేనుపోసథో.

ముతం ముతేన సమేతి, ముతేన సంసన్దతే ముతం;

ముతం పటిచ్చ న ఉపేతి, అసుద్ధపరిసఙ్కితో;

సో పుగ్గలో పటిఞ్ఞాయ, కాతబ్బో తేనుపోసథో.

పటిఞ్ఞా లజ్జీసు కతా, అలజ్జీసు ఏవం న విజ్జతి;

బహుమ్పి అలజ్జీ భాసేయ్య, వత్తానుసన్ధితేన కారయేతి. (పరి. ౩౫౯);

అపిచేత్థ సఙ్గామావచరేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమన్తేన నీచచిత్తేన సఙ్ఘో ఉపసఙ్కమితబ్బో రజోహరణసమేన చిత్తేన, ఆసనకుసలేన భవితబ్బం నిసజ్జకుసలేన, థేరే భిక్ఖూ అనుపఖజ్జన్తేన నవే భిక్ఖూ ఆసనేన అప్పటిబాహన్తేన యథాపతిరూపే ఆసనే నిసీదితబ్బం, అనానాకథికేన భవితబ్బం అతిరచ్ఛానకథికేన, సామం వా ధమ్మో భాసితబ్బో, పరో వా అజ్ఝేసితబ్బో, అరియో వా తుణ్హీభావో నాతిమఞ్ఞితబ్బో.

సఙ్ఘేన అనుమతేన పుగ్గలేన అనువిజ్జకేన అనువిజ్జితుకామేన న ఉపజ్ఝాయో పుచ్ఛితబ్బో, న ఆచరియో పుచ్ఛితబ్బో, న సద్ధివిహారికో పుచ్ఛితబ్బో, న అన్తేవాసికో పుచ్ఛితబ్బో, న సమానుపజ్ఝాయకో పుచ్ఛితబ్బో, న సమానాచరియకో పుచ్ఛితబ్బో, న జాతి పుచ్ఛితబ్బా, న నామం పుచ్ఛితబ్బం, న గోత్తం పుచ్ఛితబ్బం, న ఆగమో పుచ్ఛితబ్బో, న కులపదేసో పుచ్ఛితబ్బో, న జాతిభూమి పుచ్ఛితబ్బా. తం కింకారణా? అత్రస్స పేమం వా దోసో వా, పేమే వా సతి దోసే వా ఛన్దాపి గచ్ఛేయ్య దోసాపి గచ్ఛేయ్య మోహాపి గచ్ఛేయ్య భయాపి గచ్ఛేయ్యాతి.

సఙ్ఘేన అనుమతేన పుగ్గలేన అనువిజ్జకేన అనువిజ్జితుకామేన సఙ్ఘగరుకేన భవితబ్బం, నో పుగ్గలగరుకేన, సద్ధమ్మగరుకేన భవితబ్బం, నో ఆమిసగరుకేన, అత్థవసికేన భవితబ్బం, నో పరిసకప్పికేన, కాలేన అనువిజ్జితబ్బం, నో అకాలేన, భూతేన అనువిజ్జితబ్బం, నో అభూతేన, సణ్హేన అనువిజ్జితబ్బం, నో ఫరుసేన, అత్థసంహితేన అనువిజ్జితబ్బం, నో అనత్థసంహితేన, మేత్తచిత్తేన అనువిజ్జితబ్బం, నో దోసన్తరేన, న ఉపకణ్ణకజప్పినా భవితబ్బం, న జిమ్హం పేక్ఖితబ్బం, న అక్ఖి నిఖణితబ్బం, న భముకం ఉక్ఖిపితబ్బం, న సీసం ఉక్ఖిపితబ్బం, న హత్థవికారో కాతబ్బో, న హత్థముద్దా దస్సేతబ్బా.

ఆసనకుసలేన భవితబ్బం నిసజ్జకుసలేన, యుగమత్తం పేక్ఖన్తేన అత్థం అనువిధియన్తేన సకే ఆసనే నిసీదితబ్బం, న చ ఆసనా వుట్ఠాతబ్బం, న వీతిహాతబ్బం, న కుమ్మగ్గో సేవితబ్బో, న బాహావిక్ఖేపకం భణితబ్బం, అతురితేన భవితబ్బం అసాహసికేన, అచణ్డికతేన భవితబ్బం వచనక్ఖమేన, మేత్తచిత్తేన భవితబ్బం హితానుకమ్పినా, కారుణికేన భవితబ్బం హితపరిసక్కినా, అసమ్ఫప్పలాపినా భవితబ్బం పరియన్తభాణినా, అవేరవసికేన భవితబ్బం అనసురుత్తేన, అత్తా పరిగ్గహేతబ్బో, పరో పరిగ్గహేతబ్బో, చోదకో పరిగ్గహేతబ్బో, చుదితకో పరిగ్గహేతబ్బో, అధమ్మచోదకో పరిగ్గహేతబ్బో, అధమ్మచుదితకో పరిగ్గహేతబ్బో, ధమ్మచోదకో పరిగ్గహేతబ్బో, ధమ్మచుదితకో పరిగ్గహేతబ్బో, వుత్తం అహాపేన్తేన అవుత్తం అప్పకాసేన్తేన ఓతిణ్ణాని పదబ్యఞ్జనాని సాధుకం ఉగ్గహేత్వా పరో పరిపుచ్ఛిత్వా యథాపటిఞ్ఞాయ కారేతబ్బో, మన్దో హాసేతబ్బో, భీరు అస్సాసేతబ్బో, చణ్డో నిసేధేతబ్బో, అసుచి విభావేతబ్బో, ఉజుమద్దవేన న ఛన్దాగతి గన్తబ్బా, న దోసాగతి గన్తబ్బా, న మోహాగతి గన్తబ్బా, న భయాగతి గన్తబ్బా, మజ్ఝత్తేన భవితబ్బం ధమ్మేసు చ పుగ్గలేసు చ, ఏవఞ్చ పన అనువిజ్జకో అనువిజ్జమానో సత్థు చేవ సాసనకరో హోతి, విఞ్ఞూనఞ్చ సబ్రహ్మచారీనం పియో చ హోతి మనాపో చ గరు చ భావనీయో చాతి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

చోదనాదివినిచ్ఛయకథా సమత్తా.