౩. భేసజ్జాదికరణవినిచ్ఛయకథా

౧౫. భేసజ్జకరణపరిత్తపటిసన్థారేసు పన భేసజ్జకరణే తావ అయం వినిచ్ఛయో (పారా. అట్ఠ. ౨.౧౮౫-౭) – ఆగతాగతస్స పరజనస్స భేసజ్జం న కాతబ్బం, కరోన్తో దుక్కటం ఆపజ్జతి. పఞ్చన్నం పన సహధమ్మికానం కాతబ్బం భిక్ఖుస్స భిక్ఖునియా సిక్ఖమానాయ సామణేరస్స సామణేరియాతి. సమసీలసద్ధాపఞ్ఞానఞ్హి ఏతేసం తీసు సిక్ఖాసు యుత్తానం భేసజ్జం అకాతుం న లబ్భతి. కరోన్తేన చ సచే తేసం అత్థి, తేసం సన్తకం గహేత్వా యోజేత్వా దాతబ్బం, సచే నత్థి, అత్తనో సన్తకం కాతబ్బం. సచే అత్తనోపి నత్థి, భిక్ఖాచారవత్తేన వా ఞాతకపవారితట్ఠానతో వా పరియేసితబ్బం, అలభన్తేన గిలానస్స అత్థాయ అకతవిఞ్ఞత్తియాపి ఆహరిత్వా కాతబ్బం.

౧౬. అపరేసమ్పి పఞ్చన్నం కాతుం వట్టతి మాతు పితు తదుపట్ఠాకానం అత్తనో వేయ్యావచ్చకరస్స పణ్డుపలాసస్స చాతి. పణ్డుపలాసో నామ యో పబ్బజ్జాపేక్ఖో యావ పత్తచీవరం పటియాదియతి, తావ విహారే వసతి. తేసు సచే మాతాపితరో ఇస్సరా హోన్తి న పచ్చాసీసన్తి, అకాతుం వట్టతి. సచే పన రజ్జేపి ఠితా పచ్చాసీసన్తి, అకాతుం న వట్టతి. భేసజ్జం పచ్చాసీసన్తానం భేసజ్జం దాతబ్బం, యోజేతుం అజానన్తానం యోజేత్వా దాతబ్బం. సబ్బేసం అత్థాయ సహధమ్మికేసు వుత్తనయేనేవ పరియేసితబ్బం. సచే పన మాతరం విహారం ఆనేత్వా జగ్గతి, సబ్బం పరికమ్మం అనామసన్తేన కాతబ్బం, ఖాదనీయభోజనీయం సహత్థా దాతబ్బం. పితా పన యథా సామణేరో, ఏవం సహత్థేన న్హాపనసమ్బాహనాదీని కత్వా ఉపట్ఠాతబ్బో. యే చ మాతాపితరో ఉపట్ఠహన్తి పటిజగ్గన్తి, తేసమ్పి ఏవమేవ కాతబ్బం. వేయ్యావచ్చకరో నామ యో వేతనం గహేత్వా అరఞ్ఞే దారూని వా ఛిన్దతి, అఞ్ఞం వా కిఞ్చి కమ్మం కరోతి, తస్స రోగే ఉప్పన్నే యావ ఞాతకా న పస్సన్తి, తావ భేసజ్జం కాతబ్బం. యో పన భిక్ఖునిస్సితకోవ హుత్వా సబ్బకమ్మాని కరోతి, తస్స భేసజ్జం కాతబ్బమేవ. పణ్డుపలాసేపి సామణేరే వియ పటిపజ్జితబ్బం.

౧౭. అపరేసమ్పి దసన్నం కాతుం వట్టతి జేట్ఠభాతు కనిట్ఠభాతు జేట్ఠభగినియా కనిట్ఠభగినియా చూళమాతుయా మహామాతుయా చూళపితునో మహాపితునో పితుచ్ఛాయ మాతులస్సాతి. తేసం పన సబ్బేసమ్పి కరోన్తేన తేసంయేవ సన్తకం భేసజ్జం గహేత్వా కేవలం యోజేత్వా దాతబ్బం. సచే పన నప్పహోన్తి యాచన్తి చ ‘‘దేథ నో, భన్తే, తుమ్హాకం పటిదస్సామా’’తి, తావకాలికం దాతబ్బం. సచేపి న యాచన్తి, ‘‘అమ్హాకం భేసజ్జం అత్థి, తావకాలికం గణ్హథా’’తి వత్వా వా ‘‘యదా తేసం భవిస్సతి, తదా దస్సన్తీ’’తి ఆభోగం వా కత్వా దాతబ్బం. సచే పటిదేన్తి, గహేతబ్బం. నో చే దేన్తి, న చోదేతబ్బా. ఏతే దస ఞాతకే ఠపేత్వా అఞ్ఞేసం న కాతబ్బం.

ఏతేసం పుత్తపరమ్పరాయ పన యావ సత్తమా కులపరివట్టా, తావ చత్తారో పచ్చయే ఆహరాపేన్తస్స అకతవిఞ్ఞత్తి వా భేసజ్జం కరోన్తస్స వేజ్జకమ్మం వా కులదూసకాపత్తి వా న హోతి. సచే భాతు జాయా, భగినియా సామికో వా గిలానో హోతి, ఞాతకా చే, తేసమ్పి వట్టతి. అఞ్ఞాతకా చే, భాతు చ భగినియా చ కత్వా దాతబ్బం ‘‘తుమ్హాకం జగ్గనట్ఠానే దేథా’’తి. అథ వా తేసం పుత్తానం కత్వా దాతబ్బం ‘‘తుమ్హాకం మాతాపితూనం దేథా’’తి. ఏతేనుపాయేన సబ్బపదేసు వినిచ్ఛయో వేదితబ్బో.

తేసం అత్థాయ చ సామణేరేహి అరఞ్ఞతో భేసజ్జం ఆహరాపేన్తేన ఞాతిసామణేరేహి వా ఆహరాపేతబ్బం, అఞ్ఞాతకేహి అత్తనో అత్థాయ వా ఆహరాపేత్వా దాతబ్బం. తేహిపి ‘‘ఉపజ్ఝాయస్స ఆహరామా’’తి వత్తసీసేన ఆహరితబ్బం. ఉపజ్ఝాయస్స మాతాపితరో గిలానా విహారం ఆగచ్ఛన్తి, ఉపజ్ఝాయో చ దిసాపక్కన్తో హోతి, సద్ధివిహారికేన ఉపజ్ఝాయస్స సన్తకం భేసజ్జం దాతబ్బం. నో చే అత్థి, అత్తనో భేసజ్జం ఉపజ్ఝాయస్స పరిచ్చజిత్వా దాతబ్బం. అత్తనోపి అసన్తే వుత్తనయేనేవ పరియేసిత్వా ఉపజ్ఝాయస్స సన్తకం కత్వా దాతబ్బం. ఉపజ్ఝాయేనపి సద్ధివిహారికస్స మాతాపితూసు ఏవమేవ పటిపజ్జితబ్బం. ఏసేవ నయో ఆచరియన్తేవాసికేసుపి. అఞ్ఞోపి యో ఆగన్తుకో వా చోరో వా యుద్ధపరాజితో ఇస్సరో వా ఞాతకేహి పరిచ్చత్తో కపణో వా గమియమనుస్సో వా గిలానో హుత్వా విహారం పవిసతి, సబ్బేసం అపచ్చాసీసన్తేన భేసజ్జం కాతబ్బం.

౧౮. సద్ధం కులం హోతి చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠాయకం భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మాతాపితుట్ఠానియం, తత్ర చే కోచి గిలానో హోతి, తస్సత్థాయ విస్సాసేన ‘‘భేసజ్జం కత్వా భన్తే దేథా’’తి వదన్తి, నేవ దాతబ్బం న కాతబ్బం. అథ పన కప్పియం ఞత్వా ఏవం పుచ్ఛన్తి ‘‘భన్తే, అసుకస్స నామ రోగస్స కిం భేసజ్జం కరోన్తీ’’తి, ‘‘ఇదఞ్చిదఞ్చ గహేత్వా కరోన్తీ’’తి వత్తుం వట్టతి. ‘‘భన్తే, మయ్హం మాతా గిలానా, భేసజ్జం తావ ఆచిక్ఖథా’’తి ఏవం పుచ్ఛితే పన న ఆచిక్ఖితబ్బం, అఞ్ఞమఞ్ఞం పన కథా కాతబ్బా ‘‘ఆవుసో, అసుకస్స నామ భిక్ఖునో ఇమస్మిం రోగే కిం భేసజ్జం కరింసూ’’తి. ఇదఞ్చిదఞ్చ భేసజ్జం భన్తేతి. తం సుత్వా ఇతరో మాతు భేసజ్జం కరోతి, వట్టతి. మహాపదుమత్థేరో కిర వసభరఞ్ఞోపి దేవియా రోగే ఉప్పన్నే ఏకాయ ఇత్థియా ఆగన్త్వా పుచ్ఛితో ‘‘న జానామీ’’తి అవత్వా ఏవమేవ భిక్ఖూహి సద్ధిం సముల్లపేసి. తం సుత్వా తస్సా భేసజ్జమకంసు. వూపసన్తే చ రోగే తిచీవరేన తీహి చ కహాపణసతేహి సద్ధిం భేసజ్జచఙ్కోటకం పూరేత్వా ఆహరిత్వా థేరస్స పాదమూలే ఠపేత్వా ‘‘భన్తే, పుప్ఫపూజం కరోథా’’తి ఆహంసు. థేరో ‘‘ఆచరియభాగో నామ అయ’’న్తి కప్పియవసేన గాహాపేత్వా పుప్ఫపూజమకాసి. ఏవం తావ భేసజ్జే పటిపజ్జితబ్బం.

౧౯. పరిత్తే పన ‘‘గిలానస్స పరిత్తం కరోథ, భన్తే’’తి వుత్తే న కాతబ్బం, ‘‘పరిత్తం భణథా’’తి వుత్తే పన భణితబ్బం. సచేపిస్స ఏవం హోతి ‘‘మనుస్సా నామ న జానన్తి, అకరియమానే విప్పటిసారినో భవిస్సన్తీ’’తి, కాతబ్బం. ‘‘పరిత్తోదకం పరిత్తసుత్తం కత్వా దేథా’’తి వుత్తే పన తేసంయేవ ఉదకం హత్థేన చాలేత్వా సుత్తం పరిమజ్జిత్వా దాతబ్బం. సచే విహారతో ఉదకం అత్తనో సన్తకం వా సుత్తం దేతి, దుక్కటం. మనుస్సా ఉదకఞ్చ సుత్తఞ్చ గహేత్వా నిసీదిత్వా ‘‘పరిత్తం భణథా’’తి వదన్తి, కాతబ్బం. నో చే జానన్తి, ఆచిక్ఖితబ్బం. భిక్ఖూనం నిసిన్నానం పాదేసు ఉదకం ఆకిరిత్వా సుత్తఞ్చ ఠపేత్వా గచ్ఛన్తి ‘‘పరిత్తం కరోథ, పరిత్తం భణథా’’తి, న పాదా అపనేతబ్బా. మనుస్సా హి విప్పటిసారినో హోన్తి. అన్తోగామేపి గిలానస్స అత్థాయ విహారం పేసేన్తి ‘‘పరిత్తం భణన్తూ’’తి, భణితబ్బం. అన్తోగామే రాజగేహాదీసు రోగే వా ఉపద్దవే వా ఉప్పన్నే పక్కోసాపేత్వా భణాపేన్తి, ఆటానాటియసుత్తాదీని భణితబ్బాని. ‘‘ఆగన్త్వా గిలానస్స సిక్ఖాపదాని దేన్తు, ధమ్మం కథేన్తు, రాజన్తేపురే వా అమచ్చగేహే వా ఆగన్త్వా సిక్ఖాపదాని దేన్తు, ధమ్మం కథేన్తూ’’తి పేసితేపి గన్త్వా సిక్ఖాపదాని దాతబ్బాని, ధమ్మో కథేతబ్బో. ‘‘మతానం పరివారత్థం ఆగచ్ఛన్తూ’’తి పక్కోసన్తి, న గన్తబ్బం. ‘‘సీవథికదస్సనే అసుభదస్సనే చ మరణస్సతిం పటిలభిస్సామా’’తి కమ్మట్ఠానసీసేన గన్తుం వట్టతి. ‘‘పహారేదిన్నే మతేపి అమరణాధిప్పాయస్స అనాపత్తి వుత్తా’’తి న ఏత్తకేనేవ అమనుస్సగహితస్స పహారో దాతబ్బో, తాలపణ్ణం పన పరిత్తసుత్తం వా హత్థే వా పాదే వా బన్ధితబ్బం, రతనసుత్తాదీని పరిత్తాని భణితబ్బాని, ‘‘మా సీలవన్తం భిక్ఖుం విహేఠేహీ’’తి ధమ్మకథా కాతబ్బా, ఆటానాటియపరిత్తం వా భణితబ్బం.

ఇధ పన ఆటానాటియపరిత్తస్స పరికమ్మం వేదితబ్బం (దీ. ని. అట్ఠ. ౩.౨౮౨). పఠమమేవ హి ఆటానాటియసుత్తం న భణితబ్బం, మేత్తసుత్తం (ఖు. పా. ౯.౧ ఆదయో; సు. ని. ౧౪౩ ఆదయో) ధజగ్గసుత్తం (సం. ని. ౧.౨౪౯) రతనసుత్తన్తి (ఖు. పా. ౬.౧ ఆదయో; సు. ని. ౨౨౪ ఆదయో) ఇమాని సత్తాహం భణితబ్బాని. సచే ముఞ్చతి, సున్దరం. నో చే ముఞ్చతి, ఆటానాటియసుత్తం భణితబ్బం. తం భణన్తేన చ భిక్ఖునా పిట్ఠం వా మంసం వా న ఖాదితబ్బం, సుసానే న వసితబ్బం. కస్మా? అమనుస్సా ఓతారం లభన్తి. పరిత్తకరణట్ఠానం హరితూపలిత్తం కారేత్వా తత్థ పరిసుద్ధం ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా నిసీదితబ్బం. పరిత్తకారకో భిక్ఖు విహారతో ఘరం నేన్తేహి ఫలకావుధేహి పరివారేత్వా నేతబ్బో. అబ్భోకాసే నిసీదిత్వా న వత్తబ్బం, ద్వారవాతపానాని పిదహిత్వా నిసిన్నేన ఆవుధహత్థేహి సమ్పరివారితేన మేత్తచిత్తం పురేచారికం కత్వా వత్తబ్బం, పఠమం సిక్ఖాపదాని గాహాపేత్వా సీలే పతిట్ఠితస్స పరిత్తం కాతబ్బం. ఏవమ్పి మోచేతుం అసక్కోన్తేన విహారం నేత్వా చేతియఙ్గణే నిపజ్జాపేత్వా ఆసనపూజం కారేత్వా దీపే జాలాపేత్వా చేతియఙ్గణం సమ్మజ్జిత్వా మఙ్గలకథా వత్తబ్బా, సబ్బసన్నిపాతో ఘోసేతబ్బో, విహారస్స ఉపవనే జేట్ఠకరుక్ఖో నామ హోతి, తత్థ ‘‘భిక్ఖుసఙ్ఘో తుమ్హాకం ఆగమనం పతిమానేతీ’’తి పహిణితబ్బం. సబ్బసన్నిపాతట్ఠానే అనాగన్తుం నామ న లభతి, తతో అమనుస్సగహితకో ‘‘త్వం కోనామోసీ’’తి పుచ్ఛితబ్బో, నామే కథితే నామేనేవ ఆలపితబ్బో, ‘‘ఇత్థన్నామ తుయ్హం మాలాగన్ధాదీసు పత్తి, ఆసనపూజాయం పత్తి, పిణ్డపాతే పత్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘేన తుయ్హం పణ్ణాకారత్థాయ మహామఙ్గలకథా వుత్తా, భిక్ఖుసఙ్ఘే గారవేన ఏతం ముఞ్చాహీ’’తి మోచేతబ్బో. సచే న ముఞ్చతి, దేవతానం ఆరోచేతబ్బం ‘‘తుమ్హే జానాథ, అయం అమనుస్సో అమ్హాకం వచనం న కరోతి, మయం బుద్ధఆణం కరిస్సామా’’తి పరిత్తం కాతబ్బం. ఏతం తావ గిహీనం పరికమ్మం. సచే పన భిక్ఖు అమనుస్సేన గహితో హోతి, ఆసనాని ధోవిత్వా సబ్బసన్నిపాతం ఘోసాపేత్వా గన్ధమాలాదీసు పత్తిం దత్వా పరిత్తం భణితబ్బం, ఇదం భిక్ఖూనం పరికమ్మం. ఏవం పరిత్తే పటిపజ్జితబ్బం.

౨౦. పటిసన్థారే పన అయం వినిచ్ఛయో (పారా. అట్ఠ. ౨.౧౮౫-౭) – అనామట్ఠపిణ్డపాతో కస్స దాతబ్బో, కస్స న దాతబ్బో? మాతాపితూనం తావ దాతబ్బో. సచేపి కహాపణగ్ఘనకో హోతి, సద్ధాదేయ్యవినిపాతనం నత్థి. మాతాపితుఉపట్ఠాకానం వేయ్యావచ్చకరస్స పణ్డుపలాసస్స చాతి ఏతేసమ్పి దాతబ్బో. తత్థ పణ్డుపలాసస్స థాలకే పక్ఖిపిత్వాపి దాతుం వట్టతి, తం ఠపేత్వా అఞ్ఞేసం అగారికానం మాతాపితూనమ్పి న వట్టతి. పబ్బజితపరిభోగో హి అగారికానం చేతియట్ఠానియో. అపిచ అనామట్ఠపిణ్డపాథో నామేస సమ్పత్తస్స దామరికచోరస్సపి ఇస్సరియస్సపి దాతబ్బో. కస్మా? తే హి అదీయమానేపి ‘‘న దేన్తీ’’తి ఆమసిత్వా దీయమానేపి ‘‘ఉచ్ఛిట్ఠకం దేన్తీ’’తి కుజ్ఝన్తి, కుద్ధా జీవితాపి వోరోపేన్తి, సాసనస్సపి అన్తరాయం కరోన్తి. రజ్జం పత్థయమానస్స విచరతో చోరనాగస్స వత్థు చేత్థ కథేతబ్బం. ఏవం అనామట్ఠపిణ్డపాతే పటిపజ్జితబ్బం.

పటిసన్థారో చ నామాయం కస్స కాతబ్బో, కస్స న కాతబ్బో? పటిసన్థారో నామ విహారం సమ్పత్తస్స యస్స కస్సచి ఆగన్తుకస్స వా దలిద్దస్స వా చోరస్స వా ఇస్సరస్స వా కాతబ్బోయేవ. కథం? ఆగన్తుకం తావ ఖీణపరిబ్బయం విహారం సమ్పత్తం దిస్వా ‘‘పానీయం పివా’’తి దాతబ్బం, పాదమక్ఖనతేలం దాతబ్బం, కాలే ఆగతస్స యాగుభత్తం, వికాలే ఆగతస్స సచే తణ్డులా అత్థి, తణ్డులా దాతబ్బా. అవేలాయ సమ్పత్తోపి ‘‘గచ్ఛాహీ’’తి న వత్తబ్బో, సయనట్ఠానం దాతబ్బం. సబ్బం అపచ్చాసీయన్తేనేవ కాతబ్బం. ‘‘మనుస్సా నామ చతుపచ్చయదాయకా, ఏవం సఙ్గహే కరియమానే పునప్పునం పసీదిత్వా ఉపకారం కరిస్సన్తీ’’తి చిత్తం న ఉప్పాదేతబ్బం. చోరానం పన సఙ్ఘికమ్పి దాతబ్బం. పటిసన్థారానిసంసదీపనత్థఞ్చ చోరనాగవత్థు, భాతరా సద్ధిం జమ్బుదీపగతస్స మహానాగరఞ్ఞో వత్థు, పితురాజస్స రజ్జే చతున్నం అమచ్చానం వత్థు, అభయచోరవత్థూతి ఏవమాదీని బహూని వత్థూని మహాఅట్ఠకథాయం విత్థారతో వుత్తాని.

తత్రాయం ఏకవత్థుదీపనా – సీహళదీపే కిర అభయో నామ చోరో పఞ్చసతపరివారో ఏకస్మిం ఠానే ఖన్ధావారం బన్ధిత్వా సమన్తా తియోజనం ఉబ్బాసేత్వా వసతి. అనురాధపురవాసినో కదమ్బనదిం న ఉత్తరన్తి, చేతియగిరిమగ్గే జనసఞ్చారో ఉపచ్ఛిన్నో. అథేకదివసం చోరో ‘‘చేతియగిరిం విలుమ్పిస్సామీ’’తి అగమాసి. ఆరామికా దిస్వా దీఘభాణకఅభయత్థేరస్స ఆరోచేసుం. థేరో ‘‘సప్పిఫాణితాదీని అత్థీ’’తి పుచ్ఛి. ‘‘అత్థి, భన్తే’’తి. ‘‘చోరానం దేథ’’. ‘‘తణ్డులా అత్థీ’’తి. ‘‘అత్థి, భన్తే, సఙ్ఘస్సత్థాయ ఆహటా తణ్డులా చ పక్కసాకఞ్చ గోరసో చా’’తి. ‘‘భత్తం సమ్పాదేత్వా చోరానం దేథా’’తి. ఆరామికా తథా కరింసు. చోరా భత్తం భుఞ్జిత్వా ‘‘కేనాయం పటిసన్థారో కతో’’తి పుచ్ఛింసు. ‘‘అమ్హాకం అయ్యేన అభయత్థేరేనా’’తి. చోరా థేరస్స సన్తికం గన్త్వా వన్దిత్వా ఆహంసు ‘‘మయం ‘సఙ్ఘస్స చ చేతియస్స చ సన్తకం అచ్ఛిన్దిత్వా గహేస్సామా’తి ఆగతా, తుమ్హాకం పన ఇమినా పటిసన్థారేన మయం పసన్నా, అజ్జ పట్ఠాయ విహారే ధమ్మికారక్ఖా అమ్హాకం ఆయత్తా హోతు, నాగరా ఆగన్త్వా దానం దేన్తు, చేతియం వన్దన్తూ’’తి. తతో పట్ఠాయ చ నాగరే దానం దాతుం ఆగచ్ఛన్తే నదీతీరేయేవ పచ్చుగ్గన్త్వా రక్ఖన్తా విహారం నేన్తి, విహారేపి దానం దేన్తానం రక్ఖం కత్వా తిట్ఠన్తి. తేపి భిక్ఖూనం భుత్తావసేసం చోరానం దేన్తి. గమనకాలేపి తే చోరా నదీతీరం పాపేత్వా నివత్తన్తి.

అథేకదివసం భిక్ఖుసఙ్ఘే ఖీయనకకథా ఉప్పన్నా ‘‘థేరో ఇస్సరవతాయ సఙ్ఘసన్తకం చోరానం అదాసీ’’తి. థేరో సన్నిపాతం కారాపేత్వా ఆహ ‘‘చోరా ‘సఙ్ఘస్స పకతివట్టఞ్చ చేతియసన్తకఞ్చ అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హిస్సామా’తి ఆగమింసు, అథ తేసం మయా ‘ఏతం న హరిస్సన్తీ’తి ఏత్తకో నామ పటిసన్థారో కతో, తం సబ్బమ్పి ఏకతో సమ్పిణ్డేత్వా అగ్ఘాపేథ, తేన కారణేన అవిలుత్తం భణ్డం ఏకతో సమ్పిణ్డేత్వా అగ్ఘాపేథా’’తి. తతో సబ్బమ్పి థేరేన దిన్నకం చేతియఘరే ఏకం వరపోత్థకచిత్తత్థరణం న అగ్ఘతి. తతో ఆహంసు ‘‘థేరేన కతో పటిసన్థారో సుకతో, చోదేతుం వా సారేతుం వా న లబ్భతి, గీవా వా అవహారో వా నత్థీ’’తి. ఏవం మహానిసంసో పటిసన్థారోతి సల్లక్ఖేత్వా కత్తబ్బో పణ్డితేన భిక్ఖునాతి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

భేసజ్జాదికరణవినిచ్ఛయకథా సమత్తా.