౨౯. కథినత్థారవినిచ్ఛయకథా

౨౨౬. కథినన్తి ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౩౦౬) పన కథినం అత్థరితుం కే లభన్తి, కే న లభన్తి? గణనవసేన తావ పచ్ఛిమకోటియా పఞ్చ జనా లభన్తి, ఉద్ధం సతసహస్సమ్పి, పఞ్చన్నం హేట్ఠా న లభన్తి. వుట్ఠవస్సవసేన పురిమికాయ వస్సం ఉపగన్త్వా పఠమపవారణాయ పవారితా లభన్తి. ఛిన్నవస్సా వా పచ్ఛిమికాయ ఉపగతా వా న లభన్తి. ‘‘అఞ్ఞస్మిం విహారే వుట్ఠవస్సాపి న లభన్తీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. పురిమికాయ ఉపగతానం పన సబ్బే గణపూరకా హోన్తి, ఆనిసంసం న లభన్తి, ఆనిసంసో ఇతరేసంయేవ హోతి. సచే పురిమికాయ ఉపగతా చత్తారో వా హోన్తి తయో వా ద్వే వా ఏకో వా, ఇతరే గణపూరకే కత్వా కథినం అత్థరితబ్బం. అథ చత్తారో భిక్ఖూ ఉపగతా, ఏకో పరిపుణ్ణవస్సో సామణేరో, సో చే పచ్ఛిమికాయ ఉపసమ్పజ్జతి, గణపూరకో చేవ హోతి ఆనిసంసఞ్చ లభతి. తయో భిక్ఖూ ద్వే సామణేరా, ద్వే భిక్ఖూ తయో సామణేరా, ఏకో భిక్ఖు చత్తారో సామణేరాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. సచే పురిమికాయ ఉపగతా కథినత్థారకుసలా న హోన్తి, అత్థారకుసలా ఖన్ధకభాణకత్థేరా పరియేసిత్వా ఆనేతబ్బా. కమ్మవాచం సావేత్వా కథినం అత్థరాపేత్వా దానఞ్చ భుఞ్జిత్వా గమిస్సన్తి, ఆనిసంసో పన ఇతరేసంయేవ హోతి.

కథినం కేన దిన్నం వట్టతి? యేన కేనచి దేవేన వా మనుస్సేన వా పఞ్చన్నం వా సహధమ్మికానం అఞ్ఞతరేన దిన్నం వట్టతి. కథినదాయకస్స వత్తం అత్థి, సచే సో తం అజానన్తో పుచ్ఛతి – ‘‘భన్తే, కథం కథినం దాతబ్బ’’న్తి, తస్స ఏవం ఆచిక్ఖితబ్బం ‘‘తిణ్ణం చీవరానం అఞ్ఞతరప్పహోనకం సూరియుగ్గమనసమయే వత్థం ‘కథినచీవరం దేమా’తి దాతుం వట్టతి. తస్స పరికమ్మత్థం ఏత్తకా నామ సూచియో, ఏత్తకం సుత్తం, ఏత్తకం రజనం, పరికమ్మం కరోన్తానం ఏత్తకానం భిక్ఖూనం యాగుభత్తఞ్చ దాతుం వట్టతీ’’తి.

కథినత్థారకేనపి ధమ్మేన సమేన ఉప్పన్నం కథినం అత్థరన్తేన వత్తం జానితబ్బం. తన్తవాయగేహతో హి ఆభతసన్తానేనేవ ఖలిమక్ఖితసాటకో న వట్టతి, మలీనసాటకోపి న వట్టతి, తస్మా కథినత్థారసాటకం లభిత్వా సుట్ఠు ధోవిత్వా సూచిఆదీని చీవరకమ్మూపకరణాని సజ్జేత్వా బహూహి భిక్ఖూహి సద్ధిం తదహేవ సిబ్బిత్వా నిట్ఠితసూచికమ్మం రజిత్వా కప్పబిన్దుం దత్వా కథినం అత్థరితబ్బం. సచే తస్మిం అనత్థతేయేవ అఞ్ఞం కథినసాటకం ఆహరతి, అఞ్ఞాని చ బహూని కథినానిసంసవత్థాని దేతి, యో ఆనిసంసం బహుం దేతి, తస్స సన్తకేన అత్థరితబ్బం. ఇతరో తథా తథా ఓవదిత్వా సఞ్ఞాపేతబ్బో.

కథినం పన కేన అత్థరితబ్బం? యస్స సఙ్ఘో కథినచీవరం దేతి. సఙ్ఘేన పన కస్స దాతబ్బం? యో జిణ్ణచీవరో హోతి. సచే బహూ జిణ్ణచీవరా, వుడ్ఢస్స దాతబ్బం. వుడ్ఢేసుపి యో మహాపరిసో తదహేవ చీవరం కత్వా అత్థరితుం సక్కోతి, తస్స దాతబ్బం. సచే వుడ్ఢో న సక్కోతి, నవకతరో సక్కోతి, తస్స దాతబ్బం. అపిచ సఙ్ఘేన మహాథేరస్స సఙ్గహం కాతుం వట్టతి, తస్మా ‘‘తుమ్హే, భన్తే, గణ్హథ, మయం కత్వా దస్సామా’’తి వత్తబ్బం. తీసు చీవరేసు యం జిణ్ణం హోతి, తదత్థాయ దాతబ్బం. పకతియా దుపట్టచీవరస్స దుపట్టత్థాయేవ దాతబ్బం. సచేపిస్స ఏకపట్టచీవరం ఘనం హోతి, కథినసాటకా చ పేలవా, సారుప్పత్థాయ దుపట్టప్పహోనకమేవ దాతబ్బం, ‘‘అహం అలభన్తో ఏకపట్టం పారుపామీ’’తి వదన్తస్సపి దుపట్టం దాతుం వట్టతి. యో పన లోభపకతికో హోతి, తస్స న దాతబ్బం. తేనపి ‘‘కథినం అత్థరిత్వా పచ్ఛా విసిబ్బిత్వా ద్వే చీవరాని కరిస్సామీ’’తి న గహేతబ్బం. యస్స పన దీయతి, తస్స –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇదం సఙ్ఘస్స కథినదుస్సం ఉప్పన్నం, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇమం కథినదుస్సం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దదేయ్య కథినం అత్థరితుం, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, ఇదం సఙ్ఘస్స కథినదుస్సం ఉప్పన్నం, సఙ్ఘో ఇమం కథినదుస్సం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దేతి కథినం అత్థరితుం, యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇమస్స కథినదుస్సస్స ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో దానం కథినం అత్థరితుం, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దిన్నం ఇదం సఙ్ఘేన కథినదుస్సం ఇత్థన్నామస్స భిక్ఖునో కథినం అత్థరితుం, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (మహావ. ౩౦౭) –

ఏవం దుతియకమ్మవాచాయ దాతబ్బం.

ఏవం దిన్నే పన కథినే సచే తం కథినదుస్సం నిట్ఠితపరికమ్మమేవ హోతి, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే నిట్ఠితపరికమ్మం హోతి, ‘‘అహం థేరో’’తి వా ‘‘బహుస్సుతో’’తి వా ఏకేనపి అకాతుం న లబ్భతి, సబ్బేహేవ సన్నిపతిత్వా ధోవనసిబ్బనరజనాని నిట్ఠాపేతబ్బాని. ఇదఞ్హి కథినవత్తం నామ బుద్ధప్పసత్థం. అతీతే పదుముత్తరోపి భగవా కథినవత్తం అకాసి. తస్స కిర అగ్గసావకో సుజాతత్థేరో నామ కథినం గణ్హి. తం సత్థా అట్ఠసట్ఠియా భిక్ఖుసతసహస్సేహి సద్ధిం నిసీదిత్వా అకాసి.

కతపరియోసితం పన కథినం గహేత్వా అత్థారకేన భిక్ఖునా సచే సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణికా సఙ్ఘాటి పచ్చుద్ధరితబ్బా, నవా సఙ్ఘాటి అధిట్ఠాతబ్బా, ‘‘ఇమాయ సఙ్ఘాటియా కథినం అత్థరామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. సచే ఉత్తరాసఙ్గేన కథినం అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణకో ఉత్తరాసఙ్గో పచ్చుద్ధరితబ్బో, నవో ఉత్తరాసఙ్గో అధిట్ఠాతబ్బో, ‘‘ఇమినా ఉత్తరాసఙ్గేన కథినం అత్థరామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా. సచే అన్తరవాసకేన కథినం అత్థరితుకామో హోతి, పోరాణకో అన్తరవాసకో పచ్చుద్ధరితబ్బో, నవో అన్తరవాసకో అధిట్ఠాతబ్బో, ‘‘ఇమినా అన్తరవాసకేన కథినం అత్థరామీ’’తి వాచా భిన్దితబ్బా.

తేన (పరి. ౪౧౩) కథినత్థారకేన భిక్ఖునా సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదథా’’తి. తేహి అనుమోదకేహి భిక్ఖూహి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామా’’తి. తేన కథినత్థారకేన భిక్ఖునా సమ్బహులే భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, భన్తే, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదథా’’తి. తేహి అనుమోదకేహి భిక్ఖూహి ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామా’’తి. తేన కథినత్థారకేన భిక్ఖునా ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదాహీ’’తి. తేన అనుమోదకేన భిక్ఖునా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో ‘‘అత్థతం, ఆవుసో, సఙ్ఘస్స కథినం, ధమ్మికో కథినత్థారో, అనుమోదామీ’’తి. ఏవం సబ్బేసం అత్థతం హోతి కథినం. వుత్తఞ్హేతం పరివారే ‘‘ద్విన్నం పుగ్గలానం అత్థతం హోతి కథినం అత్థారకస్స చ అనుమోదకస్స చా’’తి (పరి. ౪౦౩). పునపి వుత్తం ‘‘న సఙ్ఘో కథినం అత్థరతి, న గణో కథినం అత్థరతి, పుగ్గలో కథినం అత్థరతి, సఙ్ఘస్స అనుమోదనాయ గణస్స అనుమోదనాయ పుగ్గలస్స అత్థరాయ సఙ్ఘస్స అత్థతం హోతి కథినం, గణస్స అత్థతం హోతి కథినం, పుగ్గలస్స అత్థతం హోతి కథిన’’న్తి (పరి. ౪౧౪).

ఏవం అత్థతే పన కథినే సచే కథినచీవరేన సద్ధిం ఆభతం ఆనిసంసం దాయకా ‘‘యేన అమ్హాకం కథినం గహితం, తస్సేవ దేమా’’తి దేన్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘో అనిస్సరో. అథ అవిచారేత్వావ దత్వా గచ్ఛన్తి, భిక్ఖుసఙ్ఘో ఇస్సరో. తస్మా సచే కథినత్థారకస్స సేసచీవరానిపి దుబ్బలాని హోన్తి, సఙ్ఘేన అపలోకేత్వా తేసమ్పి అత్థాయ వత్థాని దాతబ్బాని, కమ్మవాచా పన ఏకాయేవ వట్టతి. అవసేసకథినానిసంసే బలవవత్థాని వస్సావాసికఠితికాయ దాతబ్బాని, ఠితికాయ అభావే థేరాసనతో పట్ఠాయ దాతబ్బాని, గరుభణ్డం న భాజేతబ్బం. సచే పన ఏకసీమాయ బహూ విహారా హోన్తి, సబ్బేహి భిక్ఖూహి సన్నిపాతాపేత్వా ఏకత్థ కథినం అత్థరితబ్బం, విసుం విసుం అత్థరితుం న వట్టతి.

‘‘అత్థతకథినానం వో, భిక్ఖవే, పఞ్చ కప్పిస్సన్తి, అనామన్తచారో అసమాదానచారో గణభోజనం యావదత్థచీవరం యో చ తత్థ చీవరుప్పాదో. సో నేసం భవిస్సతీ’’తి (మహావ. ౩౦౬) వచనతో అత్థతకథినానం భిక్ఖూనం అనామన్తచారాదయో పన పఞ్చానిసంసా లబ్భన్తి. తత్థ అనామన్తచారోతి అనామన్తేత్వా చరణం, యావ కథినం న ఉద్ధరీయతి, తావ చారిత్తసిక్ఖాపదేన అనాపత్తీతి వుత్తం హోతి. అసమాదానచారోతి చీవరం అసమాదాయ చరణం, చీవరవిప్పవాసోతి అత్థో. గణభోజనన్తి గణభోజనసిక్ఖాపదేన అనాపత్తి వుత్తా. యావదత్థచీవరన్తి యావతా చీవరేన అత్థో, తావతకం అనధిట్ఠితం అవికప్పితం వట్టతీతి అత్థో. యో చ తత్థ చీవరుప్పాదోతి తత్థ కథినత్థతసీమాయ మతకచీవరం వా హోతు సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దిన్నం వా సఙ్ఘికేన తత్రుప్పాదేన ఆభతం వా, యేన కేనచి ఆకారేన యం సఙ్ఘికం చీవరం ఉప్పజ్జతి, తం తేసం భవిస్సతీతి అత్థో.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

కథినత్థారవినిచ్ఛయకథా సమత్తా.