౨౫. ఉపోసథపవారణావినిచ్ఛయకథా

౧౬౮. ఉపోసథపవారణాతి ఏత్థ (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా) దివసవసేన తయో ఉపోసథా చాతుద్దసికో పన్నరసికో సామగ్గీఉపోసథోతి. తత్థ హేమన్తగిమ్హవస్సానానం తిణ్ణం ఉతూనం తతియసత్తమపక్ఖేసు ద్వే ద్వే కత్వా ఛ చాతుద్దసికా, సేసా పన్నరసికాతి ఏవం ఏకసంవచ్ఛరే చతువీసతి ఉపోసథా. ఇదం తావ పకతిచారిత్తం. తథారూపపచ్చయే సతి అఞ్ఞస్మిమ్పి చాతుద్దసే ఉపోసథం కాతుం వట్టతి. పురిమవస్సంవుట్ఠానం పన పుబ్బకత్తికపుణ్ణమా, తేసంయేవ సచే భణ్డనకారకేహి ఉపద్దుతా పవారణం పచ్చుక్కడ్ఢన్తి, అథ కత్తికమాసస్స కాళపక్ఖచాతుద్దసో వా పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమా వా పచ్ఛిమవస్సంవుట్ఠానఞ్చ పచ్ఛిమకత్తికపుణ్ణమా ఏవ వాతి ఇమే తయో పవారణాదివసాపి హోన్తి. ఇదమ్పి పకతిచారిత్తమేవ. తథారూపపచ్చయే సతి ద్విన్నం కత్తికపుణ్ణమానం పురిమేసు చాతుద్దసేసుపి పవారణం కాతుం వట్టతి. యదా పన కోసమ్బకక్ఖన్ధకే (మహావ. ౪౫౧ ఆదయో) ఆగతనయేన భిన్నే భిక్ఖుసఙ్ఘే ఓసారితే తస్మిం భిక్ఖుస్మిం సఙ్ఘో తస్స వత్థుస్స వూపసమాయ సఙ్ఘసామగ్గిం కరోతి, తదా తావదేవ ఉపోసథో కాతబ్బో. ‘‘పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తి వచనతో ఠపేత్వా చాతుద్దసపన్నరసే అఞ్ఞోపి యో కోచి దివసో ఉపోసథదివసో నామ హోతి, వస్సంవుట్ఠానం పన కత్తికమాసబ్భన్తరే అయమేవ సామగ్గీపవారణాదివసో నామ హోతి. ఇతి ఇమేసు తీసు దివసేసు ఉపోసథో కాతబ్బో. కరోన్తేన పన సచే చాతుద్దసికో హోతి, ‘‘అజ్జుపోసథో చాతుద్దసో’’తి వత్తబ్బం. సచే సామగ్గీఉపోసథో హోతి, ‘‘అజ్జుపోసథో సామగ్గీ’’తి వత్తబ్బం. పన్నరసియం పన పాళియం ఆగతనయేనేవ ‘‘అజ్జుపోసథో పన్నరసో’’తి వత్తబ్బం.

౧౬౯. సఙ్ఘే ఉపోసథో (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా), గణే ఉపోసథో, పుగ్గలే ఉపోసథోతి ఏవం కారకవసేన అపరేపి తయో ఉపోసథా వుత్తా, కత్తబ్బాకారవసేన పన సుత్తుద్దేసో పారిసుద్ధిఉపోసథో అధిట్ఠానుపోసథోతి అపరేపి తయో ఉపోసథా. తత్థ సుత్తుద్దేసో నామ ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో’’తిఆదినా నయేన వుత్తో పాతిమోక్ఖుద్దేసో. యే పనితరే ద్వే ఉపోసథా, తేసు పారిసుద్ధిఉపోసథో తావ అఞ్ఞేసఞ్చ సన్తికే అఞ్ఞమఞ్ఞఞ్చ ఆరోచనవసేన దువిధో. తత్థ య్వాయం అఞ్ఞేసం సన్తికే కరీయతి, సోపి పవారితానఞ్చ అప్పవారితానఞ్చ సన్తికే కరణవసేన దువిధో. తత్థ మహాపవారణాయ పవారితానం సన్తికే పచ్ఛిమికాయ ఉపగతేన వా అనుపగతేన వా ఛిన్నవస్సేన వా చాతుమాసినియం పన పవారితానం సన్తికే అనుపగతేన వా ఛిన్నవస్సేన వా కాయసామగ్గిం దత్వా ‘‘పరిసుద్ధో అహం భన్తే, పరిసుద్ధోతి మం ధారేథా’’తి తిక్ఖత్తుం వత్వా కాతబ్బో. ఠపేత్వా పన పవారణాదివసం అఞ్ఞస్మిం కాలే ఆవాసికేహి ఉద్దిట్ఠమత్తే పాతిమోక్ఖే అవుట్ఠితాయ వా ఏకచ్చాయ వుట్ఠితాయ వా సబ్బాయ వా వుట్ఠితాయ పరిసాయ యే అఞ్ఞే సమసమా వా థోకతరా వా ఆగచ్ఛన్తి, తేహి తేసం సన్తికే వుత్తనయేనేవ పారిసుద్ధి ఆరోచేతబ్బా.

యో పనాయం అఞ్ఞమఞ్ఞం ఆరోచనవసేన కరీయతి, సో ఞత్తిం ఠపేత్వా కరణవసేన చ అట్ఠపేత్వా కరణవసేన చ దువిధో. తత్థ యస్మిం ఆవాసే తయో భిక్ఖూ విహరన్తి, తేసు ఉపోసథదివసే సన్నిపతితేసు ఏకేన భిక్ఖునా ‘‘సుణన్తు మే ఆయస్మన్తా, అజ్జుపోసథో చాతుద్దసో’’తి వా ‘‘పన్నరసో’’తి వా వత్వా ‘‘యదాయస్మన్తానం పత్తకల్లం, మయం అఞ్ఞమఞ్ఞం పారిసుద్ధిఉపోసథం కరేయ్యామా’’తి ఞత్తియా ఠపితాయ థేరేన భిక్ఖునా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘పరిసుద్ధో అహం, ఆవుసో, పరిసుద్ధోతి మం ధారేథా’’తి తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం. ఇతరేహి ‘‘భన్తే’’తి వత్వా ఏవమేవ వత్తబ్బం. ఏవం ఞత్తిం ఠపేత్వా కాతబ్బో. యత్ర పన ద్వే భిక్ఖూ విహరన్తి, తత్ర ఞత్తిం అట్ఠపేత్వా వుత్తనయేనేవ పారిసుద్ధి ఆరోచేతబ్బాతి అయం పారిసుద్ధిఉపోసథో.

సచే పన ఏకోవ భిక్ఖు హోతి, సబ్బం పుబ్బకరణీయం కత్వా అఞ్ఞేసం అనాగమనం ఞత్వా ‘‘అజ్జ మే ఉపోసథో చాతుద్దసో’’తి వా ‘‘పన్నరసో’’తి వా వత్వా ‘‘అధిట్ఠామీ’’తి వత్తబ్బం. అయం అధిట్ఠానుపోసథోతి ఏవం కత్తబ్బాకారవసేన తయో ఉపోసథా వేదితబ్బా. ఏత్తావతా నవ ఉపోసథా దీపితా హోన్తి. తేసు దివసవసేన పన్నరసికో, కారకవసేన సఙ్ఘుపోసథో, కత్తబ్బాకారవసేన సుత్తుద్దేసోతి ఏవం తిలక్ఖణసమ్పన్నే ఉపోసథే పవత్తమానే ఉపోసథం అకత్వా తదహుపోసథే అఞ్ఞం అభిక్ఖుకం నానాసంవాసకేహి వా సభిక్ఖుకం ఆవాసం వా అనావాసం వా వాసత్థాయ అఞ్ఞత్ర సఙ్ఘేన అఞ్ఞత్ర అన్తరాయా గచ్ఛన్తస్స దుక్కటం హోతి.

౧౭౦. ఉపోసథకరణత్థం సన్నిపతితే సఙ్ఘే బహి ఉపోసథం కత్వా ఆగతేన సన్నిపాతట్ఠానం గన్త్వా కాయసామగ్గిం అదేన్తేన ఛన్దో దాతబ్బో. యోపి గిలానో వా హోతి కిచ్చపసుతో వా, తేనపి పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దోపి దాతబ్బో. కథం? ఏకస్స భిక్ఖునో సన్తికే ‘‘ఛన్దం దమ్మి, ఛన్దం మే హర, ఛన్దం మే ఆరోచేహీ’’తి అయమత్థో కాయేన వా వాచాయ వా ఉభయేన వా విఞ్ఞాపేతబ్బో, ఏవం దిన్నో హోతి ఛన్దో. అకతుపోసథేన గిలానేన వా కిచ్చపసుతేన వా పారిసుద్ధి దాతబ్బా. కథం? ఏకస్స భిక్ఖునో సన్తికే ‘‘పారిసుద్ధిం దమ్మి, పారిసుద్ధిం మే హర, పారిసుద్ధిం మే ఆరోచేహీ’’తి అయమత్థో కాయేన వా వాచాయ వా ఉభయేన వా విఞ్ఞాపేతబ్బో, ఏవం దిన్నా హోతి పారిసుద్ధి. తం పన దేన్తేన ఛన్దోపి దాతబ్బో. వుత్తఞ్హేతం భగవతా ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తదహుపోసథే పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దమ్పి దాతుం, సన్తి సఙ్ఘస్స కరణీయ’’న్తి (మహావ. ౧౬౫). తత్థ పారిసుద్ధిదానం సఙ్ఘస్సపి అత్తనోపి ఉపోసథకరణం సమ్పాదేతి, న అవసేసం సఙ్ఘకిచ్చం, ఛన్దదానం సఙ్ఘస్సేవ ఉపోసథకరణఞ్చ సేసకిచ్చఞ్చ సమ్పాదేతి, అత్తనో పనస్స ఉపోసథో అకతోయేవ హోతి, తస్మా పారిసుద్ధిం దేన్తేన ఛన్దోపి దాతబ్బో. పుబ్బే వుత్తం పన సుద్ధికచ్ఛన్దం వా పారిసుద్ధిం వా ఇమం వా ఛన్దపారిసుద్ధిం ఏకేన బహూనమ్పి ఆహరితుం వట్టతి. సచే పన సో అన్తరామగ్గే అఞ్ఞం భిక్ఖుం పస్సిత్వా యేసం తేన ఛన్దో వా పారిసుద్ధి వా గహితా, తేసఞ్చ అత్తనో చ ఛన్దపారిసుద్ధిం దేతి, తస్సేవ ఆగచ్ఛతి. ఇతరా పన బిళాలసఙ్ఖలికా ఛన్దపారిసుద్ధి నామ హోతి, సా న ఆగచ్ఛతి, తస్మా సయమేవ సన్నిపాతట్ఠానం గన్త్వా ఆరోచేతబ్బం. సచే పన సఞ్చిచ్చ నారోచేతి, దుక్కటం ఆపజ్జతి, ఛన్దపారిసుద్ధి పన తస్మిం హత్థపాసం ఉపగతమత్తేయేవ ఆగతా హోతి.

౧౭౧. పారివాసియేన పన ఛన్దదానేన యం కిఞ్చి సఙ్ఘకమ్మం కాతుం న వట్టతి. తత్థ (పాచి. అట్ఠ. ౧౧౬౭) చతుబ్బిధం పారివాసియం పరిసపారివాసియం రత్తిపారివాసియం ఛన్దపారివాసియం అజ్ఝాసయపారివాసియన్తి. తేసు పరిసపారివాసియం నామ భిక్ఖూ కేనచిదేవ కరణీయేన సన్నిపతితా హోన్తి, అథ మేఘో వా ఉట్ఠేతి, ఉస్సారణా వా కరీయతి, మనుస్సా వా అజ్ఝోత్థరన్తా ఆగచ్ఛన్తి, భిక్ఖూ ‘‘అనోకాసా మయం, అఞ్ఞత్థ గచ్ఛామా’’తి ఛన్దం అవిస్సజ్జేత్వావ ఉట్ఠహన్తి. ఇదం పరిసపారివాసియం. కిఞ్చాపి పరిసపారివాసియం, ఛన్దస్స పన అవిస్సట్ఠత్తా కమ్మం కాతుం వట్టతి.

పున భిక్ఖూ ‘‘ఉపోసథాదీని కరిస్సామా’’తి రత్తిం సన్నిపతిత్వా ‘‘యావ సబ్బే సన్నిపతన్తి, తావ ధమ్మం సుణిస్సామా’’తి ఏకం అజ్ఝేసన్తి, తస్మిం ధమ్మకథం కథేన్తేయేవ అరుణో ఉగ్గచ్ఛతి. సచే ‘‘చాతుద్దసికం ఉపోసథం కరిస్సామా’’తి నిసిన్నా, పన్నరసోతి కాతుం వట్టతి. సచే పన్నరసికం కాతుం నిసిన్నా, పాటిపదే అనుపోసథే ఉపోసథం కాతుం న వట్టతి, అఞ్ఞం పన సఙ్ఘకిచ్చం కాతుం వట్టతి. ఇదం రత్తిపారివాసియం నామ.

పున భిక్ఖూ ‘‘కిఞ్చిదేవ అబ్భానాదిసఙ్ఘకమ్మం కరిస్సామా’’తి నిసిన్నా హోన్తి, తత్రేకో నక్ఖత్తపాఠకో భిక్ఖు ఏవం వదతి ‘‘అజ్జ నక్ఖత్తం దారుణం, మా ఇమం కరోథా’’తి. తే తస్స వచనేన ఛన్దం విస్సజ్జేత్వా తత్థేవ నిసిన్నా హోన్తి. అథఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘నక్ఖత్తం పతిమానేన్తం, అత్థో బాలం ఉపచ్చగా’’తి (జా. ౧.౧.౪౯) వత్వా ‘‘కిం నక్ఖత్తేన, కరోథా’’తి వదతి. ఇదం ఛన్దపారివాసియఞ్చేవ అజ్ఝాసయపారివాసియఞ్చ. ఏతస్మిం పారివాసియే పున ఛన్దపారిసుద్ధిం అనానేత్వా కమ్మం కాతుం న వట్టతి.

౧౭౨. సచే కోచి భిక్ఖు గిలానో న సక్కోతి ఛన్దపారిసుద్ధిం దాతుం, సో మఞ్చేన వా పీఠేన వా సఙ్ఘమజ్ఝం ఆనేతబ్బో. సచే గిలానుపట్ఠాకానం భిక్ఖూనం ఏవం హోతి ‘‘సచే ఖో మయం గిలానం ఠానా చావేస్సామ, ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలకిరియా వా భవిస్సతీ’’తి, న సో భిక్ఖు ఠానా చావేతబ్బో, సఙ్ఘేన తత్థ గన్త్వా ఉపోసథో కాతబ్బో. సచే బహూ తాదిసా గిలానా హోన్తి, సఙ్ఘేన పటిపాటియా ఠత్వా సబ్బే హత్థపాసే కాతబ్బా. సచే దూరే హోన్తి, సఙ్ఘో నప్పహోతి, తం దివసం ఉపోసథో న కాతబ్బో. న త్వేవ వగ్గేన సఙ్ఘేన ఉపోసథో కాతబ్బో, కరేయ్య చే, దుక్కటం.

సచే (మహావ. అట్ఠ. ౧౪౯) ఏకస్మిం విహారే చతూసు భిక్ఖూసు వసన్తేసు ఏకస్స ఛన్దపారిసుద్ధిం ఆహరిత్వా తయో పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, తీసు వా వసన్తేసు ఏకస్స ఛన్దపారిసుద్ధిం ఆహరిత్వా ద్వే పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి, అధమ్మేన వగ్గం ఉపోసథకమ్మం హోతి. సచే పన చత్తారోపి సన్నిపతిత్వా పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, తయో వా ద్వే వా పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి, అధమ్మేన సమగ్గం నామ హోతి. సచే చతూసు జనేసు ఏకస్స పారిసుద్ధిం ఆహరిత్వా తయో పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి, తీసు వా జనేసు ఏకస్స పారిసుద్ధిం ఆహరిత్వా ద్వే పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, ధమ్మేన వగ్గం నామ హోతి. సచే పన చత్తారో ఏకత్థ వసన్తా సబ్బే సన్నిపతిత్వా పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసన్తి, తయో పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, ద్వే అఞ్ఞమఞ్ఞం పారిసుద్ధిఉపోసథం కరోన్తి, ధమ్మేన సమగ్గం నామ హోతి.

౧౭౩. పవారణాకమ్మేసు (మహావ. అట్ఠ. ౨౧౨) పన సచే ఏకస్మిం విహారే పఞ్చసు భిక్ఖూసు వసన్తేసు ఏకస్స పవారణం ఆహరిత్వా చత్తారో గణఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, చతూసు వా తీసు వా వసన్తేసు ఏకస్స పవారణం ఆహరిత్వా తయో వా ద్వే వా సఙ్ఘఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, సబ్బమేతం అధమ్మేన వగ్గం పవారణాకమ్మం. సచే పన సబ్బేపి పఞ్చ జనా ఏకతో సన్నిపతిత్వా గణఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, చత్తారో వా తయో వా ద్వే వా వసన్తా ఏకతో సన్నిపతిత్వా సఙ్ఘఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, సబ్బమేతం అధమ్మేన సమగ్గం పవారణాకమ్మం. సచే పఞ్చసు జనేసు ఏకస్స పవారణం ఆహరిత్వా చత్తారో సఙ్ఘఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, చతూసు వా తీసు వా ఏకస్స పవారణం ఆహరిత్వా తయో వా ద్వే వా గణఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, సబ్బమేతం ధమ్మేన వగ్గం పవారణాకమ్మం. సచే పన సబ్బేపి పఞ్చ జనా ఏకతో సన్నిపతిత్వా సఙ్ఘఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, చత్తారో వా తయో వా ఏకతో సన్నిపతిత్వా గణఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేన్తి, ద్వే అఞ్ఞమఞ్ఞం పవారేన్తి, ఏకకో వసన్తో అధిట్ఠానపవారణం కరోతి, సబ్బమేతం ధమ్మేన సమగ్గం నామ పవారణాకమ్మన్తి.

ఏత్థ సచే చాతుద్దసికా హోతి, ‘‘అజ్జ మే పవారణా చాతుద్దసీ’’తి, సచే పన్నరసికా, ‘‘అజ్జ మే పవారణా పన్నరసీ’’తి ఏవం అధిట్ఠాతబ్బం. పవారణం దేన్తేన పన ‘‘పవారణం దమ్మి, పవారణం మే హర, మమత్థాయ పవారేహీ’’తి కాయేన వా వాచాయ వా కాయవాచాహి వా అయమత్థో విఞ్ఞాపేతబ్బో. ఏవం దిన్నాయ (మహావ. అట్ఠ. ౨౧౩) పవారణాయ పవారణాహారకేన సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం పవారేతబ్బం ‘‘తిస్సో, భన్తే, భిక్ఖు సఙ్ఘం పవారేతి దిట్ఠేన వా సుతేన వా పరిసఙ్కాయ వా, వదతు తం, భన్తే, సఙ్ఘో అనుకమ్పం ఉపాదాయ, పస్సన్తో పటికరిస్సతి. దుతియమ్పి, భన్తే…పే… తతియమ్పి, భన్తే, తిస్సో భిక్ఖు సఙ్ఘం పవారేతి…పే… పటికరిస్సతీ’’తి. సచే పన వుడ్ఢతరో హోతి, ‘‘ఆయస్మా, భన్తే, తిస్సో’’తి వత్తబ్బం. ఏవఞ్హి తేన తస్సత్థాయ పవారితం హోతి. పవారణం దేన్తేన పన ఛన్దోపి దాతబ్బో, ఛన్దదానం హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. ఇధాపి ఛన్దదానం అవసేసకమ్మత్థాయ. తస్మా సచే పవారణం దేన్తో ఛన్దం దేతి, వుత్తనయేన ఆహటాయ పవారణాయ తేన చ భిక్ఖునా సఙ్ఘేన చ పవారితమేవ హోతి. అథ పవారణమేవ దేతి, న ఛన్దం, తస్స చ పవారణాయ ఆరోచితాయ సఙ్ఘేన చ పవారితే సబ్బేసం సుప్పవారితం హోతి, అఞ్ఞం పన కమ్మం కుప్పతి. సచే ఛన్దమేవ దేతి, న పవారణం, సఙ్ఘస్స పవారణా చ సేసకమ్మాని చ న కుప్పన్తి, తేన పన భిక్ఖునా అప్పవారితం హోతి, పవారణాదివసే పన బహిసీమాయ పవారణం అధిట్ఠహిత్వా ఆగతేనపి ఛన్దో దాతబ్బో తేన సఙ్ఘస్స పవారణాకమ్మం న కుప్పతి.

సచే పురిమికాయ పఞ్చ భిక్ఖూ వస్సం ఉపగతా, పచ్ఛిమికాయపి పఞ్చ, పురిమేహి ఞత్తిం ఠపేత్వా పవారితే పచ్ఛిమేహి తేసం సన్తికే పారిసుద్ధిఉపోసథో కాతబ్బో, న ఏకస్మిం ఉపోసథగ్గే ద్వే ఞత్తియో ఠపేతబ్బా. సచేపి పచ్ఛిమికాయ ఉపగతా చత్తారో తయో ద్వే ఏకో వా హోతి, ఏసేవ నయో. అథ పురిమికాయ చత్తారో, పచ్ఛిమికాయపి చత్తారో తయో ద్వే ఏకో వా, ఏసేవ నయో. అథాపి పురిమికాయ తయో, పచ్ఛిమికాయపి తయో ద్వే ఏకో వా, ఏసేవ నయో. ఇదఞ్హేత్థ లక్ఖణం.

సచే పురిమికాయ ఉపగతేహి పచ్ఛిమికాయ ఉపగతా థోకతరా చేవ హోన్తి సమసమా చ, సఙ్ఘపవారణాయ చ గణం పూరేన్తి, సఙ్ఘపవారణావసేన ఞత్తి ఠపేతబ్బా. సచే పన పచ్ఛిమికాయ ఏకో హోతి, తేన సద్ధిం తే చత్తారో హోన్తి, చతున్నం సఙ్ఘఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేతుం న వట్టతి. గణఞత్తియా పన సో గణపూరకో హోతి, తస్మా గణవసేన ఞత్తిం ఠపేత్వా పురిమేహి పవారేతబ్బం, ఇతరేన తేసం సన్తికే పారిసుద్ధిఉపోసథో కాతబ్బోతి. పురిమికాయ ద్వే, పచ్ఛిమికాయ ద్వే వా ఏకో వా ఏసేవ నయో. పురిమికాయ ఏకో పచ్ఛిమికాయ ఏకోతి ఏకేన ఏకస్స సన్తికే పవారేతబ్బం, ఏకేన పారిసుద్ధిఉపోసథో కాతబ్బో. సచే పురిమేహి వస్సూపగతేహి పచ్ఛా వస్సూపగతా ఏకేనపి అధికతరా హోన్తి, పఠమం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసిత్వా పచ్ఛా థోకతరేహి తేసం సన్తికే పవారేతబ్బం.

కత్తికాయ చాతుమాసినిపవారణాయ పన సచే పఠమవస్సూపగతేహి మహాపవారణాయ పవారితేహి పచ్ఛా ఉపగతా అధికతరా వా సమసమా వా హోన్తి, పవారణాఞత్తిం ఠపేత్వా పవారేతబ్బం. తేహి పవారితే పచ్ఛా ఇతరేహి పారిసుద్ధిఉపోసథో కాతబ్బో. అథ మహాపవారణాయం పవారితా బహూ హోన్తి, పచ్ఛా వస్సూపగతా థోకా వా ఏకో వా, పాతిమోక్ఖే ఉద్దిట్ఠే పచ్ఛా తేసం సన్తికే తేన పవారేతబ్బం. కిం పనేతం పాతిమోక్ఖం సకలమేవ ఉద్దిసితబ్బం, ఉదాహు ఏకదేసమ్పీతి? ఏకదేసమ్పి ఉద్దిసితుం వట్టతి. వుత్తఞ్హేతం భగవతా –

‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, పాతిమోక్ఖుద్దేసా, నిదానం ఉద్దిసిత్వా అవసేసం సుతేన సావేతబ్బం, అయం పఠమో పాతిమోక్ఖుద్దేసో. నిదానం ఉద్దిసిత్వా చత్తారి పారాజికాని ఉద్దిసిత్వా అవసేసం సుతేన సావేతబ్బం, అయం దుతియో పాతిమోక్ఖుద్దేసో. నిదానం ఉద్దిసిత్వా చత్తారి పారాజికాని ఉద్దిసిత్వా తేరస సఙ్ఘాదిసేసే ఉద్దిసిత్వా అవసేసం సుతేన సావేతబ్బం, అయం తతియో పాతిమోక్ఖుద్దేసో. నిదానం ఉద్దిసిత్వా చత్తారి పారాజికాని ఉద్దిసిత్వా తేరస సఙ్ఘాదిసేసే ఉద్దిసిత్వా ద్వే అనియతే ఉద్దిసిత్వా అవసేసం భుతేన సావేతబ్బం, అయం చతుత్థో పాతిమోక్ఖుద్దేసో. విత్థారేనేవ పఞ్చమో’’తి (మాహావ. ౧౫౦).

తత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౧౫౦) నిదానం ఉద్దిసిత్వా అవసేసం సుతేన సావేతబ్బన్తి ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో…పే… ఆవికతా హిస్స ఫాసు హోతీ’’తి ఇమం నిదానం ఉద్దిసిత్వా ‘‘ఉద్దిట్ఠం ఖో ఆయస్మన్తో నిదానం, తత్థాయస్మన్తే పుచ్ఛామి కచ్చిత్థ పరిసుద్ధా. దుతియమ్పి పుచ్ఛామి…పే… ఏవమేతం ధారయామి. సుతా ఖో పనాయస్మన్తేహి చత్తారో పారాజికా ధమ్మా …పే… అవివదమానేహి సిక్ఖితబ్బ’’న్తి ఏవం అవసేసం సుతేన సావేతబ్బం. ఏతేన నయేన సేసాపి చత్తారో పాతిమోక్ఖుద్దేసా వేదితబ్బా.

౧౭౪. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, సతి అన్తరాయే సంఖిత్తేన పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితుం. న, భిక్ఖవే, అసతి అన్తరాయే సంఖిత్తేన పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బం, యో ఉద్దిసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౫౦) వచనతో పన వినా అన్తరాయా సంఖిత్తేన పాతిమోక్ఖం న ఉద్దిసితబ్బం. తత్రిమే అన్తరాయా – రాజన్తరాయో చోరన్తరాయో అగ్యన్తరాయో ఉదకన్తరాయో మనుస్సన్తరాయో అమనుస్సన్తరాయో వాళన్తరాయో సరీసపన్తరాయో జీవితన్తరాయో బ్రహ్మచరియన్తరాయోతి.

తత్థ సచే భిక్ఖూసు ఉపోసథం కరిస్సామాతి నిసిన్నేసు రాజా ఆగచ్ఛతి, అయం రాజన్తరాయో. చోరా ఆగచ్ఛన్తి, అయం చోరన్తరాయో. దవడాహో ఆగచ్ఛతి, ఆవాసే వా అగ్గి ఉట్ఠాతి, అయం అగ్యన్తరాయో. మేఘో వా ఉట్ఠేతి, ఓఘో వా ఆగచ్ఛతి, అయం ఉదకన్తరాయో. బహూ మనుస్సా ఆగచ్ఛన్తి, అయం మనుస్సన్తరాయో. భిక్ఖుం యక్ఖో గణ్హాతి, అయం అమనుస్సన్తరాయో. బ్యగ్ఘాదయో చణ్డమిగా ఆగచ్ఛన్తి, అయం వాళన్తరాయో. భిక్ఖుం సప్పాదయో డంసన్తి, అయం సరీసపన్తరాయో. భిక్ఖు గిలానో వా హోతి, కాలం వా కరోతి, వేరినో వా తం మారేతుకామా గణ్హన్తి, అయం జీవితన్తరాయో. మనుస్సా ఏకం వా బహూ వా భిక్ఖూ బ్రహ్మచరియా చావేతుకామా గణ్హన్తి, అయం బ్రహ్మచరియన్తరాయో. ఏవరూపేసు అన్తరాయేసు సంఖిత్తేన పాతిమోక్ఖో ఉద్దిసితబ్బో, పఠమో వా ఉద్దేసో ఉద్దిసితబ్బో. ఆదిమ్హి ద్వే తయో చత్తారో వా. ఏత్థ దుతియాదీసు ఉద్దేసేసు యస్మిం అపరియోసితే అన్తరాయో హోతి, సోపి సుతేనేవ సావేతబ్బో. నిదానుద్దేసే పన అనిట్ఠితే సుతేన సావేతబ్బం నామ నత్థి.

పవారణాకమ్మేపి సతి అన్తరాయే ద్వేవాచికం ఏకవాచికం సమానవస్సికం వా పవారేతుం వట్టతి. ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౨౩౪) ఞత్తిం ఠపేన్తేనపి ‘‘యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ద్వేవాచికం పవారేయ్యా’’తి వత్తబ్బం. ఏకవాచికే ‘‘ఏకవాచికం పవారేయ్యా’’తి, సమానవస్సికేపి ‘‘సమానవస్సికం పవారేయ్యా’’తి వత్తబ్బం. ఏత్థ చ బహూపి సమానవస్సా ఏకతో పవారేతుం లభన్తి. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అజ్జ పవారణా పన్నరసీ, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో పవారేయ్యా’’తి ఇమాయ పన సబ్బసఙ్గాహికాయ ఞత్తియా ఠపితాయ తేవాచికం ద్వేవాచికం ఏకవాచికఞ్చ పవారేతుం వట్టతి, సమానవస్సికం న వట్టతి. ‘‘తేవాచికం పవారేయ్యా’’తి వుత్తే పన తేవాచికమేవ వట్టతి, అఞ్ఞం న వట్టతి. ‘‘ద్వేవాచికం పవారేయ్యా’’తి వుత్తే ద్వేవాచికం తేవాచికఞ్చ వట్టతి, ఏకవాచికఞ్చ సమానవస్సికఞ్చ న వట్టతి. ‘‘ఏకవాచికం పవారేయ్యా’’తి వుత్తే పన ఏకవాచికద్వేవాచికతేవాచికాని వట్టన్తి, సమానవస్సికమేవ న వట్టతి. ‘‘సమానవస్సిక’’న్తి వుత్తే సబ్బం వట్టతి.

౧౭౫. కేన పన పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బన్తి? ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థేరాధికం పాతిమోక్ఖ’’న్తి (మహావ. ౧౫౪) వచనతో థేరేన వా పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బం, ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యో తత్థ భిక్ఖు బ్యత్తో పటిబలో, తస్సాధేయ్యం పాతిమోక్ఖ’’న్తి (మహావ. ౧౫౫) వచనతో నవకతరేన వా. ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౧౫౫) చ కిఞ్చాపి నవకతరస్సపి బ్యత్తస్స పాతిమోక్ఖం అనుఞ్ఞాతం, అథ ఖో ఏత్థ అయం అధిప్పాయో – సచే థేరస్స పఞ్చ వా చత్తారో వా తయో వా పాతిమోక్ఖుద్దేసా నాగచ్ఛన్తి, ద్వే పన అఖణ్డా సువిసదా వాచుగ్గతా హోన్తి, థేరాయత్తంవ పాతిమోక్ఖం. సచే పన ఏత్తకమ్పి విసదం కాతుం న సక్కోతి, బ్యత్తస్స భిక్ఖునో ఆయత్థం హోతి, తస్మా సయం వా ఉద్దిసితబ్బం, అఞ్ఞో వా అజ్ఝేసితబ్బో. ‘‘న, భిక్ఖవే, సఙ్ఘమజ్ఝే అనజ్ఝిట్ఠేన పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బం, యో ఉద్దిసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౫౪) వచనతో అనజ్ఝిట్ఠేన పాతిమోక్ఖం న ఉద్దిసితబ్బం. న కేవలం పాతిమోక్ఖంయేవ, ధమ్మోపి న భాసితబ్బో ‘‘న, భిక్ఖవే, సఙ్ఘమజ్ఝే అనజ్ఝిట్ఠేన ధమ్మో భాసితబ్బో, యో భాసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౫౦) వచనతో.

అజ్ఝేసనా చేత్థ సఙ్ఘేన సమ్మతధమ్మజ్ఝేసకాయత్తా వా సఙ్ఘత్థే రాయత్తా వా, తస్మా ధమ్మజ్ఝేసకే అసతి సఙ్ఘత్థేరం ఆపుచ్ఛిత్వా వా తేన యాచితో వా భాసితుం లభతి. సఙ్ఘత్థేరేనపి సచే విహారే బహూ ధమ్మకథికా హోన్తి, వారపటిపాటియా వత్తబ్బో. ‘‘త్వం ధమ్మం భణ, ధమ్మదానం దేహీ’’తి వా వుత్తేన తీహిపి విధీహి ధమ్మో భాసితబ్బో, ‘‘ఓసారేహీ’’తి వుత్తో పన ఓసారేతుమేవ లభతి, ‘‘కథేహీ’’తి వుత్తో కథేతుమేవ, ‘‘సరభఞ్ఞం భణాహీ’’తి వుత్తో సరభఞ్ఞమేవ. సఙ్ఘత్థేరోపి చ ఉచ్చతరే ఆసనే నిసిన్నో యాచితుం న లభతి. సచే ఉపజ్ఝాయో చేవ సద్ధివిహారికో చ హోతి, ఉపజ్ఝాయో చ నం ఉచ్చాసనే నిసిన్నో ‘‘భణా’’తి వదతి, సజ్ఝాయం అధిట్ఠహిత్వా భణితబ్బం. సచే పనేత్థ దహరభిక్ఖూ హోన్తి, ‘‘తేసం భణామీ’’తి భణితబ్బం. సచే విహారే సఙ్ఘత్థేరో అత్తనోయేవ నిస్సితకే భణాపేతి, అఞ్ఞే మధురభాణకేపి నాజ్ఝేసతి, సో అఞ్ఞేహి వత్తబ్బో – ‘‘భన్తే, అసుకం నామ భణాపేమా’’తి. సచే ‘‘భణాపేథా’’తి వదతి, తుణ్హీ వా హోతి, భణాపేతుం వట్టతి. సచే పన పటిబాహతి, న భణాపేతబ్బం. యది పన అనాగతేయేవ సఙ్ఘత్థేరే ధమ్మస్సవనం ఆరద్ధం, పున ఆగతే ఠపేత్వా ఆపుచ్ఛనకిచ్చం నత్థి. ఓసారేత్వా పన కథేన్తేన ఆపుచ్ఛిత్వా అట్ఠపేత్వాయేవ వా కథేతబ్బం. కథేన్తస్స పున ఆగతేపి ఏసేవ నయో.

ఉపనిసిన్నకథాయమ్పి సఙ్ఘత్థేరోవ సామీ, తస్మా తేన సయం వా కథేతబ్బం, అఞ్ఞో వా భిక్ఖు ‘‘కథేహీ’’తి వత్తబ్బో, నో చ ఖో ఉచ్చతరే ఆసన్నే నిసిన్నేన, మనుస్సానం పన ‘‘భణాహీ’’తి వత్తుం వట్టతి. మనుస్సా అత్తనో జాననకం భిక్ఖుం పుచ్ఛన్తి, తేన థేరం ఆపుచ్ఛిత్వాపి కథేతబ్బం. సచే సఙ్ఘత్థేరో ‘‘భన్తే, ఇమే పఞ్హం పుచ్ఛన్తీ’’తి పుట్ఠో ‘‘కథేహీ’’తి వా భణతి, తుణ్హీ వా హోతి, కథేతుం వట్టతి. అన్తరఘరే అనుమోదనాదీసుపి ఏసేవ నయో. సచే సఙ్ఘత్థేరో ‘‘విహారే వా అన్తరఘరే వా మం అనాపుచ్ఛిత్వాపి కథేయ్యాసీ’’తి అనుజానాతి, లద్ధకప్పియం హోతి, సబ్బత్థ వత్తుం వట్టతి. సజ్ఝాయం కరోన్తేనాపి థేరో ఆపుచ్ఛితబ్బోయేవ. ఏకం ఆపుచ్ఛిత్వా సజ్ఝాయన్తస్స అపరో ఆగచ్ఛతి, పున ఆపుచ్ఛనకిచ్చం నత్థి. సచేపి ‘‘విస్సమిస్సామీ’’తి ఠపితస్స ఆగచ్ఛతి, పున ఆరభన్తేన ఆపుచ్ఛితబ్బం. సఙ్ఘత్థేరే అనాగతేయేవ ఆరద్ధం సజ్ఝాయన్తస్సాపి ఏసేవ నయో. ఏకేన సఙ్ఘత్థేరేన ‘‘మం అనాపుచ్ఛాపి యథాసుఖం సజ్ఝాయాహీ’’తి అనుఞ్ఞాతే యథాసుఖం సజ్ఝాయితుం వట్టతి, అఞ్ఞస్మిం పన ఆగతే తం ఆపుచ్ఛిత్వావ సజ్ఝాయితబ్బం.

యస్మిం పన విహారే సబ్బేవ భిక్ఖూ బాలా హోన్తి అబ్యత్తా న జానన్తి పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితుం, తత్థ కిం కాతబ్బన్తి? తేహి భిక్ఖూహి ఏకో భిక్ఖు సామన్తా ఆవాసా సజ్జుకం పాహేతబ్బో ‘‘గచ్ఛావుసో, సంఖిత్తేన వా విత్థారేన వా పాతిమోక్ఖం పరియాపుణిత్వా ఆగచ్ఛాహీ’’తి. ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, తేహి భిక్ఖూహి సబ్బేహేవ యత్థ తాదిసా భిక్ఖూ హోన్తి, సో ఆవాసో ఉపోసథకరణత్థాయ అన్వడ్ఢమాసం గన్తబ్బో, అగచ్ఛన్తానం దుక్కటం. ఇదఞ్చ ఉతువస్సేయేవ, వస్సానే పన పురిమికాయ పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వినా న వస్సం ఉపగచ్ఛితబ్బం. సచే సో వస్సూపగతానం పక్కమతి వా విబ్భమతి వా కాలం వా కరోతి, అఞ్ఞస్మిం సతియేవ పచ్ఛిమికాయ వసితుం వట్టతి, అసతి అఞ్ఞత్థ గన్తబ్బం, అగచ్ఛన్తానం దుక్కటం. సచే పన పచ్ఛిమికాయ పక్కమతి వా విబ్భమతి వా కాలం వా కరోతి, మాసద్వయం వసితబ్బం.

యత్థ పన తే బాలా భిక్ఖూ విహరన్తి అబ్యత్తా, సచే తత్థ కోచి భిక్ఖు ఆగచ్ఛతి బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో, తేహి భిక్ఖూహి సో భిక్ఖు సఙ్గహేతబ్బో అనుగ్గహేతబ్బో ఉపలాపేతబ్బో, ఉపట్ఠాపేతబ్బో చుణ్ణేన మత్తికాయ దన్తకట్ఠేన ముఖోదకేన. నో చే సఙ్గహేయ్యుం అనుగ్గహేయ్యుం ఉపలాపేయ్యుం, ఉపట్ఠాపేయ్యుం చుణ్ణేన మత్తికాయ దన్తకట్ఠేన ముఖోదకేన, సబ్బేసం దుక్కటం. ఇధ నేవ థేరా, న దహరా ముచ్చన్తి, సబ్బేహి వారేన ఉపట్ఠాపేతబ్బో. అత్తనో వారే అనుపట్ఠహన్తస్స ఆపత్తి. తేన పన మహాథేరానం పరివేణసమ్మజ్జనదన్తకట్ఠదానాదీని న సాదితబ్బాని, ఏవమ్పి సతి మహాథేరేహి సాయంపాతం ఉపట్ఠానం ఆగన్తబ్బం, తేన పన తేసం ఆగమనం ఞత్వా పఠమతరం మహాథేరానం ఉపట్ఠానం గన్తబ్బం. సచస్స సద్ధిఞ్చరా భిక్ఖూ ఉపట్ఠాకా అత్థి, ‘‘మయ్హం ఉపట్ఠాకా అత్థి, తుమ్హే అప్పోస్సుక్కా విహరథా’’తి వత్తబ్బం. అథాపిస్స సద్ధిఞ్చరా నత్థి, తస్మింయేవ విహారే ఏకో వా ద్వే వా వత్తసమ్పన్నా వదన్తి ‘‘మయం థేరస్స కత్తబ్బం కరిస్సామ, అవసేసా ఫాసు విహరన్తూ’’తి, సబ్బేసం అనాపత్తి.

౧౭౬. ‘‘యస్స సియా ఆపత్తి, సో ఆవికరేయ్యా’’తి(మహావ. ౧౩౪) ఆదివచనతో న సాపత్తికేన ఉపోసథో కాతబ్బో, తస్మా తదహుపోసథే ఆపత్తిం సరన్తేన దేసేతబ్బా. దేసేన్తేన చ ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవం వత్తబ్బో ‘‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో, తం పటిదేసేమీ’’తి. సచే నవకతరో హోతి, ‘‘అహం, భన్తే’’తి వత్తబ్బం. ‘‘తం పటిదేసేమీ’’తి ఇదం పన అత్తనో అత్తనో అనురూపవసేన ‘‘తం తుయ్హమూలే, తం తుమ్హమూలే పటిదేసేమీ’’తి వుత్తేపి సువుత్తమేవ హోతి. పటిగ్గాహకేనపి అత్తనో అత్తనో అనురూపవసేన ‘‘పస్సథ, భన్తే, తం ఆపత్తిం, పస్ససి, ఆవుసో, తం ఆపత్తి’’న్తి వా వత్తబ్బం, పున దేసకేన ‘‘ఆమ, ఆవుసో, పస్సామి, ఆమ, భన్తే, పస్సామీ’’తి వా వత్తబ్బం. పున పటిగ్గాహకేన ‘‘ఆయతిం, భన్తే, సంవరేయ్యాథ, ఆయతిం, ఆవుసో, సంవరేయ్యాసీ’’తి వా వత్తబ్బం. ఏవం వుత్తే దేసకేన ‘‘సాధు సుట్ఠు ఆవుసో సంవరిస్సామి, సాధు సుట్ఠు, భన్తే, సంవరిస్సామీ’’తి వా వత్తబ్బం. సచే ఆపత్తియా వేమతికో హోతి, ఏకం భిక్ఖుం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవం వత్తబ్బో ‘‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామాయ ఆపత్తియా వేమతికో, యదా నిబ్బేమతికో భవిస్సామి, తదా తం ఆపత్తిం పటికరిస్సామీ’’తి వత్వా ఉపోసథో కాతబ్బో, పాతిమోక్ఖం సోతబ్బం, న త్వేవ తప్పచ్చయా ఉపోసథస్స అన్తరాయో కాతబ్బో. ‘‘న, భిక్ఖవే, సభాగా ఆపత్తి దేసేతబ్బా, యో దేసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. న, భిక్ఖవే, సభాగా ఆపత్తి పటిగ్గహేతబ్బా, యో పటిగ్గణ్హేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౬౯) వచనతో యం ద్వేపి జనా వికాలభోజనాదినా సభాగవత్థునా ఆపత్తిం ఆపజ్జన్తి, ఏవరూపా వత్థుసభాగా ఆపత్తి నేవ దేసేతబ్బా, న చ పటిగ్గహేతబ్బా. వికాలభోజనపచ్చయా ఆపన్నం పన ఆపత్తిసభాగం అనతిరిత్తభోజనపచ్చయా ఆపన్నస్స సన్తికే దేసేతుం వట్టతి.

సచే పన సబ్బో సఙ్ఘో వికాలభోజనాదినా సభాగవత్థునా లహుకాపత్తిం ఆపజ్జతి, తత్థ కిం కాతబ్బన్తి? తేహి భిక్ఖూహి ఏకో భిక్ఖు సామన్తా ఆవాసా సజ్జుకం పాహేతబ్బో ‘‘గచ్ఛావుసో, తం ఆపత్తిం పటికరిత్వా ఆగచ్ఛ, మయం తే సన్తికే ఆపత్తిం పటికరిస్సామా’’తి. ఏవఞ్చేతం లభేథ, ఇచ్చేతం కుసలం. నో చే లభేథ, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో – ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం సబ్బో సఙ్ఘో సభాగం ఆపత్తిం ఆపన్నో, యదా అఞ్ఞం భిక్ఖుం సుద్ధం అనాపత్తికం పస్సిస్సతి, తదా తస్స సన్తికే తం ఆపత్తిం పటికరిస్సతీ’’తి (మహావ. ౧౭౧) వత్వా ఉపోసథో కాతబ్బో. సచే పన వేమతికో హోతి, ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, అయం సబ్బో సఙ్ఘో సభాగాయ ఆపత్తియా వేమతికో, యదా నిబ్బేమతికో భవిస్సతి, తదా తం ఆపత్తిం పటికరిస్సతీ’’తి (మహావ. ౧౭౧) వత్వా ఉపోసథో కాతబ్బో. సచే పనేత్థ కోచి ‘‘తం సభాగం ఆపత్తిం దేసేతుం వట్టతీ’’తి మఞ్ఞమానో ఏకస్స సన్తికే దేసేతి, దేసితా సుదేసితావ. అఞ్ఞం పన దేసనాపచ్చయా దేసకో పటిగ్గహణపచ్చయా పటిగ్గాహకో చాతి ఉభోపి దుక్కటం ఆపజ్జన్తి, తం నానావత్థుకం హోతి, తస్మా అఞ్ఞమఞ్ఞం దేసేతబ్బం. ఏత్తావతా తే నిరాపత్తికా హోన్తి, తేసం సన్తికే సేసేహి సభాగాపత్తియో దేసేతబ్బా వా ఆరోచేతబ్బా వా. సచే తే ఏవం అకత్వా ఉపోసథం కరోన్తి, ‘‘పారిసుద్ధిం ఆయస్మన్తో ఆరోచేథా’’తిఆదినా నయేన సాపత్తికస్స ఉపోసథకరణే పఞ్ఞత్తం దుక్కటం ఆపజ్జన్తి.

సచే కోచి భిక్ఖు పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఆపత్తిం సరతి, తేన భిక్ఖునా సామన్తో భిక్ఖు ఏవం వత్తబ్బో ‘‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామం ఆపత్తిం ఆపన్నో, ఇతో వుట్ఠహిత్వా తం ఆపత్తిం పటికరిస్సామీ’’తి. సామన్తో చ భిక్ఖు సభాగోయేవ వత్తబ్బో. విసభాగస్స హి వుచ్చమానే భణ్డనకలహసఙ్ఘభేదాదీనిపి హోన్తి, తస్మా తస్స అవత్వా ‘‘ఇతో వుట్ఠహిత్వా పటికరిస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా ఉపోసథో కాతబ్బో. సచే పన కోచి పాతిమోక్ఖే ఉద్దిస్సమానే ఆపత్తియా వేమతికో హోతి, తేనపి సభాగోయేవ సామన్తో భిక్ఖు ఏవం వత్తబ్బో ‘‘అహం, ఆవుసో, ఇత్థన్నామాయ ఆపత్తియా వేమతికో, యదా నిబ్బేమతికో భవిస్సామి, తదా తం ఆపత్తిం పటికరిస్సామీ’’తి. ఏవఞ్చ వత్వా ఉపోసథో కాతబ్బో, పాతిమోక్ఖం సోతబ్బం, న త్వేవ తప్పచ్చయా ఉపోసథస్స అన్తరాయో కాతబ్బో.

౧౭౭. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉపోసథాగారం సమ్మజ్జితు’’న్తి(మహావ. ౧౫౯) ఆదివచనతో –

‘‘సమ్మజ్జనీ పదీపో చ, ఉదకం ఆసనేన చ;

ఉపోసథస్స ఏతాని, పుబ్బకరణన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౮) –

ఏవం వుత్తం చతుబ్బిధం పుబ్బకరణం కత్వావ ఉపోసథో కాతబ్బో. కేన పన తం కాతబ్బన్తి? ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, థేరేన భిక్ఖునా నవం భిక్ఖుం ఆణాపేతుం, న, భిక్ఖవే, థేరేన ఆణత్తేన అగిలానేన న సమ్మజ్జితబ్బం, యో న సమ్మజ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తిఆదివచనతో యో థేరేన ఆణత్తో, తేన కాతబ్బం. ఆణాపేన్తేన చ కిఞ్చి కమ్మం కరోన్తో వా సదాకాలమేవ ఏకో వా భారనిత్థరణకో వా సరభాణకధమ్మకథికాదీసు అఞ్ఞతరో వా న ఉపోసథాగారసమ్మజ్జనత్థం ఆణాపేతబ్బో, అవసేసా పన వారేన ఆణాపేతబ్బా. సచే ఆణత్తో సమ్ముఞ్జనిం తావకాలికమ్పి న లభతి, సాఖాభఙ్గం కప్పియం కారేత్వా సమ్మజ్జితబ్బం, తమ్పి అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి.

ఆసనపఞ్ఞాపనత్థం ఆణత్తేన చ సచే ఉపోసథాగారే ఆసనాని నత్థి, సఙ్ఘికావాసతో ఆహరిత్వా పఞ్ఞపేత్వా పున ఆహరితబ్బాని, ఆసనేసు అసతి కటసారకేపి తట్టికాయోపి పఞ్ఞాపేతుం వట్టతి, తట్టికాసుపి అసతి సాఖాభఙ్గాని కప్పియం కారేత్వా పఞ్ఞపేతబ్బాని, కప్పియకారకం అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి.

పదీపకరణత్థం ఆణాపేన్తేన పన ‘‘అసుకస్మిం నామ ఓకాసే తేలం వా వట్టి వా కపల్లికా వా అత్థి, తం గహేత్వా కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. సచే తేలాదీని నత్థి, పరియేసితబ్బాని, పరియేసిత్వా అలభన్తస్స లద్ధకప్పియం హోతి. అపిచ కపాలే అగ్గిపి జాలేతబ్బో.

‘‘ఛన్దపారిసుద్ధిఉతుక్ఖానం, భిక్ఖుగణనాచ ఓవాదో;

ఉపోసథస్స ఏతాని, పుబ్బకిచ్చన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. ౧౬౮) –

ఏవం వుత్తం పన చతుబ్బిధమ్పి పుబ్బకిచ్చం పుబ్బకరణతో పచ్ఛా కాతబ్బం. తమ్పి హి అకత్వా ఉపోసథో న కాతబ్బో.

౧౭౮. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఉపోసథం కరేయ్యా’’తి (మహావ. ౧౪౩) వచనతో యదా సఙ్ఘస్స ఉపోసథకమ్మం పత్తకల్లం హోతి, తదా తం కాతబ్బం, పత్తకల్లఞ్చ నామేతం చతూహి అఙ్గేహి సఙ్గహితం. తేనాహు అట్ఠకథాచరియా –

‘‘ఉపోసథో యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తా,

సభాగాపత్తియో చ న విజ్జన్తి;

వజ్జనీయా చ పుగ్గలా తస్మిం న హోన్తి,

పత్తకల్లన్తి వుచ్చతీ’’తి. (మహావ. అట్ఠ. ౧౬౮);

తత్థ ఉపోసథోతి తీసు ఉపోసథదివసేసు అఞ్ఞతరదివసో. తస్మిఞ్హి సతి ఇదం సఙ్ఘస్స ఉపోసథకమ్మం పత్తకల్లం నామ హోతి, నాసతి. యథాహ ‘‘న చ, భిక్ఖవే, అనుపోసథే ఉపోసథో కాతబ్బో’’తి (మహావ. ౧౮౩).

యావతికా చ భిక్ఖూ కమ్మప్పత్తాతి యత్తకా భిక్ఖూ తస్స ఉపోసథకమ్మస్స పత్తా యుత్తా అనురూపా సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన చత్తారో పకతత్తా, తే చ ఖో హత్థపాసం అవిజహిత్వా ఏకసీమాయం ఠితా. తేసు హి చతూసు భిక్ఖూసు ఏకసీమాయం హత్థపాసం అవిజహిత్వా ఠితేస్వేవ తం సఙ్ఘస్స ఉపోసథకమ్మం పత్తకల్లం నామ హోతి, న ఇతరథా. యథాహ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చతున్నం పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితు’’న్తి (మహావ. ౧౬౮).

సభాగాపత్తియో చ న విజ్జన్తీతి ఏత్థ యం సబ్బో సఙ్ఘో వికాలభోజనాదినా సభాగవత్థునా లహుకాపత్తిం ఆపజ్జతి, ఏవరూపా వత్థుసభాగా సభాగాతి వుచ్చతి. ఏతాసు అవిజ్జమానాసుపి సభాగాసు విజ్జమానాసుపి పత్తకల్లం హోతియేవ.

వజ్జనీయా చ పుగ్గలా తస్మిం న హోన్తీతి ‘‘న, భిక్ఖవే, సగహట్ఠాయ పరిసాయ పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తి (మహావ. ౧౫౪) వచనతో గహట్ఠో చ, ‘‘న, భిక్ఖవే, భిక్ఖునియా నిసిన్నపరిసాయ పాతిమోక్ఖం ఉద్దిసితబ్బ’’న్తిఆదినా (మహావ. ౧౮౩) నయేన వుత్తా భిక్ఖునీ, సిక్ఖమానా, సామణేరో, సామణేరీ, సిక్ఖాపచ్చక్ఖాతకో, అన్తిమవత్థుఅజ్ఝాపన్నకో, ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖిత్తకో, ఆపత్తియా అప్పటికమ్మే ఉక్ఖిత్తకో, పాపికాయ దిట్ఠియా అప్పటినిస్సగ్గే ఉక్ఖిత్తకో, పణ్డకో, థేయ్యసంవాసకో, తిత్థియపక్కన్తకో, తిరచ్ఛానగతో, మాతుఘాతకో, పితుఘాతకో, అరహన్తఘాతకో, భిక్ఖునీదూసకో, సఙ్ఘభేదకో, లోహితుప్పాదకో, ఉభతోబ్యఞ్జనకోతి ఇమే వీసతి చాతి ఏకవీసతి పుగ్గలా వజ్జనీయా నామ. తే హత్థపాసతో బహికరణవసేన వజ్జేతబ్బా. ఏతేసు హి తివిధే ఉక్ఖిత్తకే సతి ఉపోసథం కరోన్తో సఙ్ఘో పాచిత్తియం ఆపజ్జతి, సేసేసు దుక్కటం, ఏత్థ చ తిరచ్ఛానగతోతి యస్స ఉపసమ్పదా పటిక్ఖిత్తా. తిత్థియా గహట్ఠేనేవ సఙ్గహితా. ఏతేపి హి వజ్జనీయా. ఏవం పత్తకల్లం ఇమేహి చతూహి అఙ్గేహి సఙ్గహితన్తి వేదితబ్బం. ఇదఞ్చ సబ్బం పవారణాకమ్మేపి యోజేత్వా దస్సేతబ్బం. ‘‘న, భిక్ఖవే, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన సఞ్చిచ్చ న సావేతబ్బం, యో న సావేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన వాయమితుం ‘కథం సావేయ్య’న్తి, వాయమన్తస్స అనాపత్తీ’’తి (మహావ. ౧౫౪) వచనతో పాతిమోక్ఖుద్దేసకేన పరిసం సావేతుం వాయమితబ్బన్తి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

ఉపోసథపవారణావినిచ్ఛయకథా సమత్తా.