౨౪. సీమావినిచ్ఛయకథా

౧౫౬. సీమాతి ఏత్థ (కఙ్ఖా. అట్ఠ. నిదానవణ్ణనా) సీమా నామేసా బద్ధసీమా అబద్ధసీమాతి దువిధా హోతి. తత్థ ఏకాదస విపత్తిసీమాయో అతిక్కమిత్వా తివిధసమ్పత్తియుత్తా నిమిత్తేన నిమిత్తం బన్ధిత్వా సమ్మతా సీమా బద్ధసీమా నామ. అతిఖుద్దకా, అతిమహతీ, ఖణ్డనిమిత్తా, ఛాయానిమిత్తా, అనిమిత్తా, బహిసీమే ఠితసమ్మతా, నదియా సమ్మతా, సముద్దే సమ్మతా, జాతస్సరే సమ్మతా, సీమాయ సీమం సమ్భిన్దన్తేన సమ్మతా, సీమాయ సీమం అజ్ఝోత్థరన్తేన సమ్మతాతి ఇమేహి ఏకాదసహి ఆకారేహి సీమతో కమ్మాని విపజ్జన్తీతి వచనతో ఏతా విపత్తిసీమాయో నామ.

తత్థ అతిఖుద్దకా నామ యత్థ ఏకవీసతి భిక్ఖూ నిసీదితుం న సక్కోన్తి. అతిమహతీ నామ యా కేసగ్గమత్తేనపి తియోజనం అతిక్కమిత్వా సమ్మతా. ఖణ్డనిమిత్తా నామ అఘటితనిమిత్తా వుచ్చతి. పురత్థిమాయ దిసాయ నిమిత్తం కిత్తేత్వా అనుక్కమేన దక్ఖిణాయ దిసాయ పచ్ఛిమాయ ఉత్తరాయ దిసాయ కిత్తేత్వా పున పురత్థిమాయ దిసాయ పుబ్బకిత్తితం పటికిత్తేత్వా ఠపేతుం వట్టతి, ఏవం అఖణ్డనిమిత్తా హోతి. సచే పన అనుక్కమేన ఆహరిత్వా ఉత్తరాయ దిసాయ నిమిత్తం కిత్తేత్వా తత్థేవ ఠపేతి, ఖణ్డనిమిత్తా హోతి. అపరాపి ఖణ్డనిమిత్తా నామ యా అనిమిత్తుపగం తచసారరుక్ఖం వా ఖాణుకం వా పంసుపుఞ్జం వా వాలుకపుఞ్జం వా అఞ్ఞతరం అన్తరా ఏకనిమిత్తం కత్వా సమ్మతా. ఛాయానిమిత్తా నామ పబ్బతఛాయాదీనం యం కిఞ్చి ఛాయం నిమిత్తం కత్వా సమ్మతా. అనిమిత్తా నామ సబ్బేన సబ్బం నిమిత్తాని అకిత్తేత్వా సమ్మతా. బహిసీమే ఠితసమ్మతా నామ నిమిత్తాని కిత్తేత్వా నిమిత్తానం బహి ఠితేన సమ్మతా. నదియా, సముద్దే, జాతస్సరే సమ్మతా నామ ఏతేసు నదిఆదీసు సమ్మతా. సా హి ఏవం సమ్మతాపి ‘‘సబ్బా, భిక్ఖవే, నదీ అసీమా, సబ్బో సముద్దో అసీమో, సబ్బో జాతస్సరో అసీమో’’తి (మహావ. ౧౪౭) వచనతో అసమ్మతావ హోతి. సీమాయ సీమం సమ్భిన్దన్తేన సమ్మతా (మహావ. అట్ఠ. ౧౪౮) నామ అత్తనో సీమాయ పరేసం సీమం సమ్భిన్దన్తేన సమ్మతా. సచే హి పోరాణకస్స విహారస్స పురత్థిమాయ దిసాయ అమ్బో చేవ జమ్బు చాతి ద్వే రుక్ఖా అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసట్ఠవిటపా హోన్తి, తేసు అమ్బస్స పచ్ఛిమదిసాభాగే జమ్బు, విహారసీమా చ జమ్బుం అన్తోకత్వా అమ్బం కిత్తేత్వా బద్ధా హోతి. అథ పచ్ఛా తస్స విహారస్స పురత్థిమాయ దిసాయ విహారే కతే సీమం బన్ధన్తా భిక్ఖూ తం అమ్బం అన్తోకత్వా జమ్బుం కిత్తేత్వా బన్ధన్తి, సీమాయ సీమం సమ్భిన్నా హోతి. తస్మా సచే పఠమతరం కతస్స విహారస్స సీమా అసమ్మతా హోతి, సీమాయ ఉపచారో ఠపేతబ్బో. సచే సమ్మతా హోతి, పచ్ఛిమకోటియా హత్థమత్తా సీమన్తరికా ఠపేతబ్బా. కురున్దియం ‘‘విదత్థిమత్తమ్పి’’, మహాపచ్చరియం ‘‘చతురఙ్గులమత్తమ్పి వట్టతీ’’తి వుత్తం. ఏకరుక్ఖోపి చ ద్విన్నం సీమానం నిమిత్తం హోతి. సో పన వడ్ఢన్తో సీమసఙ్కరం కరోతి, తస్మా న కాతబ్బో. సీమాయ సీమం అజ్ఝోత్థరన్తేన సమ్మతా నామ అత్తనో సీమాయ పరేసం సీమం అజ్ఝోత్థరన్తేన సమ్మతా. సచే హి పరేసం బద్ధసీమం సకలం వా తస్సా పదేసం వా అన్తోకత్వా అత్తనో సీమం సమ్మన్నన్తి, సీమాయ సీమం అజ్ఝోత్థరితా నామ హోతి. భిక్ఖునీనం పన సీమం అజ్ఝోత్థరిత్వా అన్తోపి భిక్ఖూనం సీమం సమ్మన్నితుం వట్టతి. భిక్ఖునీనమ్పి భిక్ఖూనం సీమాయ ఏసేవ నయో. న హి తే అఞ్ఞమఞ్ఞస్స కమ్మే గణపూరకా హోన్తి, న కమ్మవాచం వగ్గం కరోన్తి. ఇతి ఇమా ఏకాదస విపత్తిసీమాయో అతిక్కమిత్వా సీమా సమ్మన్నితబ్బా.

౧౫౭. తివిధసమ్పత్తియుత్తా నామ నిమిత్తసమ్పత్తియా పరిససమ్పత్తియా కమ్మవాచాసమ్పత్తియా చ యుత్తా. తత్థ నిమిత్తసమ్పత్తియా యుత్తా నామ పబ్బతనిమిత్తం పాసాణనిమిత్తం వననిమిత్తం రుక్ఖనిమిత్తం మగ్గనిమిత్తం వమ్మికనిమిత్తం నదీనిమిత్తం ఉదకనిమిత్తన్తి ఏవం వుత్తేసు అట్ఠసు నిమిత్తేసు తస్మిం తస్మిం దిసాభాగే యథాలద్ధాని నిమిత్తుపగాని నిమిత్తాని ‘‘పురత్థిమాయ దిసాయ కిం నిమిత్తం. పబ్బతో, భన్తే. ఏసో పబ్బతో నిమిత్త’’న్తిఆదినా నయేన సమ్మా కిత్తేత్వా సమ్మతా.

తత్రాయం వినిచ్ఛయో (మహావ. అట్ఠ. ౧౩౮) – వినయధరేన పుచ్ఛితబ్బం ‘‘పురత్థిమాయ దిసాయ కిం నిమిత్త’’న్తి? ‘‘పబ్బతో, భన్తే’’తి. ఇదం పన ఉపసమ్పన్నో వా ఆచిక్ఖతు అనుపసమ్పన్నో వా, వట్టతియేవ. పున వినయధరేన ‘‘ఏసో పబ్బతో నిమిత్త’’న్తి ఏవం నిమిత్తం కిత్తేతబ్బం, ‘‘ఏతం పబ్బతం నిమిత్తం కరోమ, కరిస్సామ, నిమిత్తం కతో, నిమిత్తం హోతు, హోతి, భవిస్సతీ’’తి ఏవం పన కిత్తేతుం న వట్టతి. పాసాణాదీసుపి ఏసేవ నయో. పురత్థిమాయ దిసాయ, పురత్థిమాయ అనుదిసాయ, దక్ఖిణాయ దిసాయ, దక్ఖిణాయ అనుదిసాయ, పచ్ఛిమాయ దిసాయ, పచ్ఛిమాయ అనుదిసాయ, ఉత్తరాయ దిసాయ, ఉత్తరాయ అనుదిసాయ కిం నిమిత్తం? ఉదకం, భన్తే. ఏతం ఉదకం నిమిత్తన్తి కిత్తేతబ్బం. ఏత్థ పన అట్ఠపేత్వా పున ‘‘పురత్థిమాయ దిసాయ కిం నిమిత్తం? పబ్బతో, భన్తే. ఏసో పబ్బతో నిమిత్త’’న్తి ఏవం పఠమం కిత్తితనిమిత్తం కిత్తేత్వావ ఠపేతబ్బం. ఏవఞ్హి నిమిత్తేన నిమిత్తం ఘటితం హోతి, నిమిత్తాని సకిం కిత్తితానిపి కిత్తితానేవ హోన్తి. అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘‘తిక్ఖత్తుం సీమమణ్డలం బన్ధన్తేన నిమిత్తం కిత్తేతబ్బ’’న్తి వుత్తం.

౧౫౮. ఇదాని నిమిత్తుపగాని పబ్బతాదీని వేదితబ్బాని – తివిధో పబ్బతో సుద్ధపంసుపబ్బతో సుద్ధపాసాణపబ్బతో ఉభయమిస్సకోతి. సో తివిధోపి వట్టతి, వాలికరాసి పన న వట్టతి. ఇతరోపి హత్థిప్పమాణతో ఓమకతరో న వట్టతి, హత్థిప్పమాణతో పట్ఠాయ సినేరుప్పమాణోపి వట్టతి. సచే చతూసు దిసాసు చత్తారో తీసు వా తయో పబ్బతా హోన్తి, చతూహి వా తీహి వా పబ్బతనిమిత్తేహి సమ్మన్నితుమ్పి వట్టతి, ద్వీహి పన నిమిత్తేహి ఏకేన వా సమ్మన్నితుం న వట్టతి. ఇతో పరేసు పాసాణనిమిత్తాదీసుపి ఏసేవ నయో. తస్మా పబ్బతనిమిత్తం కరోన్తేన పుచ్ఛితబ్బం ‘‘ఏకాబద్ధో, న ఏకాబద్ధో’’తి. సచే ఏకాబద్ధో హోతి, న కాతబ్బో. తఞ్హి చతూసు వా అట్ఠసు వా దిసాసు కిత్తేన్తేనపి ఏకమేవ నిమిత్తం కిత్తితం హోతి, తస్మా యో ఏవం చక్కసణ్ఠానేన విహారమ్పి పరిక్ఖిపిత్వా ఠితో పబ్బతో, తం ఏకదిసాయ కిత్తేత్వా అఞ్ఞాసు దిసాసు తం బహిద్ధా కత్వా అన్తో అఞ్ఞాని నిమిత్తాని కిత్తేతబ్బాని. సచే పబ్బతస్స తతియభాగం వా ఉపడ్ఢం వా అన్తోసీమాయ కత్తుకామా హోన్తి, పబ్బతం అకిత్తేత్వా యత్తకం పదేసం అన్తో కత్తుకామా, తస్స పరతో తస్మింయేవ పబ్బతే జాతరుక్ఖవమ్మికాదీసు అఞ్ఞతరం నిమిత్తం కిత్తేతబ్బం. సచే ఏకయోజనద్వియోజనప్పమాణం సబ్బం పబ్బతం అన్తో కత్తుకామా హోన్తి, పబ్బతస్స పరతో భూమియం జాతరుక్ఖవమ్మికాదీని నిమిత్తాని కిత్తేతబ్బాని.

పాసాణనిమిత్తే అయగుళోపి పాసాణసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి, తస్మా యో కోచి పాసాణో వట్టతి. పమాణతో పన హత్థిప్పమాణో పబ్బతసఙ్ఖ్యం గతో, తస్మా సో న వట్టతి, మహాగోణమహామహింసప్పమాణో పన వట్టతి. హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన ద్వత్తింసపలగుళపిణ్డప్పమాణో వట్టతి, తతో ఖుద్దకతరో ఇట్ఠకా వా మహన్తీపి న వట్టతి, అనిమిత్తుపగపాసాణానం రాసిపి న వట్టతి, పగేవ పంసువాలుకరాసి. భూమిసమో ఖలమణ్డలసదిసో పిట్ఠిపాసాణో వా భూమితో ఖాణుకో వియ ఉట్ఠితపాసాణో వా హోతి, సోపి పమాణుపగో చే, వట్టతి. పిట్ఠిపాసాణో అతిమహన్తోపి పాసాణసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి, తస్మా సచే మహతో పిట్ఠిపాసాణస్స ఏకప్పదేసం అన్తోసీమాయ కత్తుకామా హోన్తి, తం అకిత్తేత్వా తస్సుపరి అఞ్ఞో పాసాణో కిత్తేతబ్బో. సచే పిట్ఠిపాసాణుపరి విహారం కరోన్తి, విహారమజ్ఝేన వా పిట్ఠిపాసాణో వినివిజ్ఝిత్వా గచ్ఛతి, ఏవరూపో పిట్ఠిపాసాణో న వట్టతి. సచే హి తం కిత్తేన్తి, నిమిత్తస్స ఉపరి విహారో హోతి, నిమిత్తఞ్చ నామ బహిసీమాయ హోతి, విహారోపి బహిసీమాయం ఆపజ్జతి. విహారం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితపిట్ఠిపాసాణో ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ న కిత్తేతబ్బో.

వననిమిత్తే తిణవనం వా తచసారతాలనాళికేరాదిరుక్ఖవనం వా న వట్టతి, అన్తోసారానం పన సాకసాలాదీనం అన్తోసారమిస్సకానం వా రుక్ఖానం వనం వట్టతి, తఞ్చ ఖో హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన చతుపఞ్చరుక్ఖమత్తమ్పి, తతో ఓరం న వట్టతి, పరం యోజనసతికమ్పి వట్టతి. సచే పన వనమజ్ఝే విహారం కరోన్తి, వనం న కిత్తేతబ్బం. ఏకదేసం అన్తోసీమాయ కాతుకామేహిపి వనం అకిత్తేత్వా తత్థ రుక్ఖపాసాణాదయో కిత్తేతబ్బా. విహారం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితవనం ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ న కిత్తేతబ్బం.

రుక్ఖనిమిత్తే తచసారో తాలనాళికేరాదిరుక్ఖో న వట్టతి, అన్తోసారో జీవమానకో అన్తమసో ఉబ్బేధతో అట్ఠఙ్గులో పరిణాహతో సూచిదణ్డకప్పమాణోపి వట్టతి. తతో ఓరం న వట్టతి, పరం ద్వాదసయోజనో సుప్పతిట్ఠితనిగ్రోధోపి వట్టతి. వంసనళకసరావాదీసు బీజం రోపేత్వా వడ్ఢాపితో పమాణుపగోపి న వట్టతి, తతో అపనేత్వా పన తం ఖణమ్పి భూమియం రోపేత్వా కోట్ఠకం కత్వా ఉదకం ఆసిఞ్చిత్వా కిత్తేతుం వట్టతి. నవమూలసాఖానిగ్గమనం అకారణం, ఖన్ధం ఛిన్దిత్వా రోపితే పన ఏతం యుజ్జతి. కిత్తేన్తేన చ ‘‘రుక్ఖో’’తిపి వత్తుం వట్టతి ‘‘సాకరుక్ఖో’’తిపి ‘‘సాలరుక్ఖో’’తిపి. ఏకాబద్ధం పన సుప్పతిట్ఠితనిగ్రోధసదిసం ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ కిత్తేతుం న వట్టతి.

మగ్గనిమిత్తే అరఞ్ఞఖేత్తనదీతళాకమగ్గాదయో న వట్టన్తి, జఙ్ఘమగ్గో వా సకటమగ్గో వా వట్టతి. యో నిబ్బిజ్ఝిత్వా ద్వే తీణి గామన్తరాని గచ్ఛతి, యో పన జఙ్ఘమగ్గసకటమగ్గతో ఓక్కమిత్వా పున సకటమగ్గమేవ ఓతరతి, యే వా జఙ్ఘమగ్గసకటమగ్గా అవళఞ్జా, తే న వట్టన్తి, జఙ్ఘసత్థసకటసత్థేహి వళఞ్జియమానాయేవ వట్టన్తి. సచే ద్వే మగ్గా నిక్ఖమిత్వా పచ్ఛా సకటధురమివ ఏకీభవన్తి, ద్వేధా భిన్నట్ఠానే వా సమ్బన్ధట్ఠానే వా సకిం కిత్తేత్వా పున న కిత్తేతబ్బా. ఏకాబద్ధనిమిత్తఞ్హేతం హోతి. సచే విహారం పరిక్ఖిపిత్వా చత్తారో మగ్గా చతూసు దిసాసు గచ్ఛన్తి, మజ్ఝే ఏకం కిత్తేత్వా అపరం కిత్తేతుం న వట్టతి. ఏకాబద్ధనిమిత్తఞ్హేతం. కోణం నిబ్బిజ్ఝిత్వా గతం పన పరభాగే కిత్తేతుం వట్టతి. విహారమజ్ఝేన నిబ్బిజ్ఝిత్వా గతమగ్గో పన న కిత్తేతబ్బో, కిత్తితే నిమిత్తస్స ఉపరి విహారో హోతి. సచే సకటమగ్గస్స అన్తిమచక్కమగ్గం నిమిత్తం కరోన్తి, మగ్గో బహిసీమాయ హోతి, సచే బాహిరచక్కమగ్గం నిమిత్తం కరోన్తి, బాహిరచక్కమగ్గో బహిసీమాయ హోతి, సేసం అన్తోసీమం భజతి. మగ్గం కిత్తేన్తేన ‘‘మగ్గో పన్థో పథో పజ్జో’’తిఆదీసు దససు యేన కేనచి నామేన చ కిత్తేతుం వట్టతి, పరిఖాసణ్ఠానేన విహారం పరిక్ఖిపిత్వా గతమగ్గో ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ కిత్తేతుం న వట్టతి.

వమ్మికనిమిత్తే హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన తం దివసం జాతో అట్ఠఙ్గులుబ్బేధో గోవిసాణప్పమాణోపి వమ్మికో వట్టతి, తతో ఓరం న వట్టతి. పరం హిమవన్తపబ్బతసదిసోపి వట్టతి, విహారం పరిక్ఖిపిత్వా ఠితం పన ఏకాబద్ధం ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ కిత్తేతుం న వట్టతి.

నదీనిమిత్తే యస్సా ధమ్మికానం రాజూనం కాలే అన్వడ్ఢమాసం అనుదసాహం అనుపఞ్చాహన్తి ఏవం దేవే వస్సన్తే వలాహకేసు విగతమత్తేసు సోతం పచ్ఛిజ్జతి, అయం నదీసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి. యస్సా పన ఈదిసే సువుట్ఠికాలే వస్సానస్స చాతుమాసే సోతం న పచ్ఛిజ్జతి, యత్థ తిత్థేన వా అతిత్థేన వా సిక్ఖాకరణీయే ఆగతలక్ఖణేన తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేత్వా అన్తరవాసకం అనుక్ఖిపిత్వా ఉత్తరన్తియా భిక్ఖునియా ఏకఙ్గులద్వఙ్గులమత్తమ్పి అన్తరవాసకో తేమియతి, అయం నదీ సీమం బన్ధన్తానం నిమిత్తం హోతి. భిక్ఖునియా నదీపారగమనేపి ఉపోసథాదిసఙ్ఘకమ్మకరణేపి నదీపారసీమాసమ్మన్ననేపి అయమేవ నదీ. యా పన మగ్గో వియ సకటధురసణ్ఠానేన వా పరిఖాసణ్ఠానేన వా విహారం పరిక్ఖిపిత్వా గతా, తం ఏకత్థ కిత్తేత్వా అఞ్ఞత్థ కిత్తేతుం న వట్టతి. విహారస్స చతూసు దిసాసు అఞ్ఞమఞ్ఞం వినిబ్బిజ్ఝిత్వా గతే నదీచతుక్కేపి ఏసేవ నయో. అసమ్మిస్సా నదియో పన చతస్సోపి కిత్తేతుం వట్టతి. సచే వతిం కరోన్తో వియ రుక్ఖపాదే నిఖణిత్వా వల్లిపలాలాదీహి నదీసోతం రున్ధన్తి, ఉదకం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఆవరణం పవత్తతియేవ, నిమిత్తం కాతుం వట్టతి. యథా పన ఉదకం న పవత్తతి, ఏవం సేతుమ్హి కతే అపవత్తమానా నదీనిమిత్తం కాతుం న వట్టతి, పవత్తనట్ఠానే నదీనిమిత్తం, అప్పవత్తనట్ఠానే ఉదకనిమిత్తం కాతుం వట్టతి. యా పన దుబ్బుట్ఠికాలే వా గిమ్హే వా నిరుదకభావేన న పవత్తతి, సా వట్టతి. మహానదితో ఉదకమాతికం నీహరన్తి, సా కున్నదీసదిసా హుత్వా తీణి సస్సాని సమ్పాదేన్తీ నిచ్చం పవత్తతి, కిఞ్చాపి పవత్తతి, నిమిత్తం కాతుం న వట్టతి. యా పన మూలే మహానదితో నీహతాపి కాలన్తరేన తేనేవ నీహతమగ్గేన నదిం భిన్దిత్వా సయం గచ్ఛతి, గచ్ఛన్తీ పరతో సుసుమారాదిసమాకిణ్ణా నావాదీహి సఞ్చరితబ్బా నదీ హోతి, తం నిమిత్తం కాతుం వట్టతి.

ఉదకనిమిత్తే నిరుదకట్ఠానే నావాయ వా చాటిఆదీసు వా ఉదకం పూరేత్వా ఉదకనిమిత్తం కిత్తేతుం న వట్టతి, భూమిగతమేవ వట్టతి. తఞ్చ ఖో అప్పవత్తనఉదకం ఆవాటపోక్ఖరణీతళఆకజాతస్సరలోణిసముద్దాదీసు ఠితం, అట్ఠితం పన ఓఘనదీఉదకవాహకమాతికాదీసు ఉదకం న వట్టతి. అన్ధకట్ఠకథాయం పన ‘‘గమ్భీరేసు ఆవాటాదీసు ఉక్ఖేపిమం ఉదకం నిమిత్తం న కాతబ్బ’’న్తి వుత్తం, తం దువుత్తం, అత్తనోమతిమత్తమేవ. ఠితం పన అన్తమసో సూకరఖతాయపి గామదారకానం కీళనవాపియమ్పి తం ఖణఞ్ఞేవ పథవియం ఆవాటం కత్వా కుటేహి ఆహరిత్వా పూరితఉదకమ్పి సచే యావ కమ్మవాచాపరియోసానా తిట్ఠతి, అప్పం వా హోతు బహుం వా, వట్టతి. తస్మిం పన ఠానే నిమిత్తసఞ్ఞాకరణత్థం పాసాణవాలికాపంసుఆదిరాసి వా పాసాణత్థమ్భో వా దారుత్థమ్భో వా కాతబ్బో. తం కాతుం కారేతుఞ్చ భిక్ఖుస్స వట్టతి, లాభసీమాయం పన న వట్టతి. సమానసంవాసకసీమా కస్సచి పీళనం న కరోతి, కేవలం భిక్ఖూనం వినయకమ్మమేవ సాధేతి, తస్మా ఏత్థ వట్టతి.

ఇమేహి చ అట్ఠహి నిమిత్తేహి అసమ్మిస్సేహిపి అఞ్ఞమఞ్ఞం సమ్మిస్సేహిపి సీమా సమ్మన్నితుం వట్టతియేవ. సా ఏవం సమ్మన్నిత్వా బజ్ఝమానా ఏకేన ద్వీహి వా నిమిత్తేహి అబద్ధా హోతి, తీణి పన ఆదిం కత్వా వుత్తప్పకారానం నిమిత్తానం సతేనపి బద్ధా హోతి. సా తీహి సిఙ్ఘాటకసణ్ఠానా హోతి, చతూహి చతురస్సా వా సిఙ్ఘాటకఅడ్ఢచన్దముదిఙ్గాదిసణ్ఠానా వా, తతో అధికేహి నానాసణ్ఠానా. ఏవం వుత్తనయేన నిమిత్తాని కిత్తేత్వా సమ్మతా ‘‘నిమిత్తసమ్పత్తియుత్తా’’తి వేదితబ్బా.

౧౫౯. పరిససమ్పత్తియుత్తా నామ సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన చతూహి భిక్ఖూహి సన్నిపతిత్వా యావతికా తస్మిం గామఖేత్తే బద్ధసీమం వా నదీసముద్దజాతస్సరే వా అనోక్కమిత్వా ఠితా భిక్ఖూ, తే సబ్బే హత్థపాసే వా కత్వా ఛన్దం వా ఆహరిత్వా సమ్మతా.

౧౬౦. కమ్మవాచాసమ్పత్తియుత్తా నామ –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యావతా సమన్తా నిమిత్తా కిత్తితా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఏతేహి నిమిత్తేహి సీమం సమ్మన్నేయ్య సమానసంవాసం ఏకూపోసథం, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యావతా సమన్తా నిమిత్తా కిత్తితా, సఙ్ఘో ఏతేహి నిమిత్తేహి సీమం సమ్మన్నతి సమానసంవాసం ఏకూపోసథం, యస్సాయస్మతో ఖమతి ఏతేహి నిమిత్తేహి సీమాయ సమ్ముతి సమానసంవాసాయ ఏకూపోసథాయ, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతా సీమా సఙ్ఘేన ఏతేహి నిమిత్తేహి సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (మహావ. ౧౩౯) –

ఏవం వుత్తాయ పరిసుద్ధాయ ఞత్తిదుతియకమ్మవాచాయ సమ్మతా. కమ్మవాచాపరియోసానే నిమిత్తానం అన్తో సీమా హోతి, నిమిత్తాని సీమతో బహి హోన్తి.

౧౬౧. ఏవం బద్ధాయ చ సీమాయ తిచీవరేన విప్పవాససుఖత్థం దళ్హీకమ్మత్థఞ్చ అవిప్పవాససమ్ముతి కాతబ్బా. సా పన ఏవం కత్తబ్బా –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యా సా సఙ్ఘేన సీమా సమ్మతా సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం సీమం తిచీవరేన అవిప్పవాసం సమ్మన్నేయ్య ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యా సా సఙ్ఘేన సీమా సమ్మతా సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, సఙ్ఘో తం సీమం తిచీవరేన అవిప్పవాసం సమ్మన్నతి ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ, యస్సాయస్మతో ఖమతి ఏతిస్సా సీమాయ తిచీవరేన అవిప్పవాసాయ సమ్ముతి ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమ్మతా సా సీమా సఙ్ఘేన తిచీవరేన అవిప్పవాసా ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (మహావ. ౧౪౩).

ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౧౪౪) చ నిగమనగరానమ్పి గామేనేవ సఙ్గహో వేదితబ్బో. గామూపచారోతి పరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపో, అపరిక్ఖిత్తస్స పరిక్ఖేపోకాసో. ఇమేసు పన గామగామూపచారేసు అధిట్ఠితతేచీవరికో భిక్ఖు పరిహారం న లభతి. అయఞ్హి అవిప్పవాససీమా ‘‘ఠపేత్వా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చా’’తి వుత్తత్తా గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ న ఓత్థరతి, సమానసంవాసకసీమావ ఓత్థరతి. సమానసంవాసకసీమా చేత్థ అత్తనో ధమ్మతాయ గచ్ఛతి, అవిప్పవాససీమా పన యత్థ సమానసంవాసకసీమా, తత్థేవ గచ్ఛతి. న హి తస్సా విసుం నిమిత్తకిత్తనం అత్థి, తత్థ సచే అవిప్పవాసాయ సమ్ముతికాలే గామో అత్థి, తం సా న ఓత్థరతి. సచే పన సమ్మతాయ సీమాయ పచ్ఛా గామో నివిసతి, సోపి సీమసఙ్ఖ్యంయేవ గచ్ఛతి. యథా చ పచ్ఛా నివిట్ఠో, ఏవం పఠమం నివిట్ఠస్స పచ్ఛా వడ్ఢితప్పదేసోపి సీమసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. సచే సీమాసమ్ముతికాలే గేహాని కతాని, ‘‘పవిసిస్సామా’’తి ఆలయోపి అత్థి, మనుస్సా పన అప్పవిట్ఠా, పోరాణకగామం వా సచే గేహమేవ ఛడ్డేత్వా అఞ్ఞత్థ గతా, అగామోయేవ ఏస, సీమా ఓత్థరతి. సచే పన ఏకమ్పి కులం పవిట్ఠం వా అగతం వా అత్థి, గామోయేవ, సీమా న ఓత్థరతి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో.

౧౬౨. అయం పన విత్థారో (మహావ. అట్ఠ. ౧౩౮) సీమం బన్ధితుకామేన హి సామన్తవిహారేసు భిక్ఖూ తస్స తస్స విహారస్స సీమాపరిచ్ఛేదం పుచ్ఛిత్వా బద్ధసీమవిహారానం సీమాయ సీమన్తరికం, అబద్ధసీమవిహారానం సీమాయ ఉపచారం ఠపేత్వా దిసాచారికభిక్ఖూనం నిస్సఞ్చారసమయే సచే ఏకస్మిం గామఖేత్తే సీమం బన్ధితుకామా, యే తత్థ బద్ధసీమవిహారా, తేసు భిక్ఖూనం ‘‘మయం అజ్జ సీమం బన్ధిస్సామ, తుమ్హే సకసీమాయ పరిచ్ఛేదతో మా నిక్ఖమిత్థా’’తి పేసేతబ్బం. యే అబద్ధసీమవిహారా, తేసు భిక్ఖూ ఏకజ్ఝం సన్నిపాతేతబ్బా, ఛన్దారహానం ఛన్దో ఆహరాపేతబ్బో. ‘‘సచే అఞ్ఞానిపి గామఖేత్తాని అన్తోకాతుకామా, తేసు గామేసు యే భిక్ఖూ వసన్తి, తేహిపి ఆగన్తబ్బం, అనాగచ్ఛన్తానం ఛన్దో ఆహరితబ్బో’’తి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘నానాగామఖేత్తాని నామ పాటియేక్కం బద్ధసీమసదిసాని, న తతో ఛన్దపారిసుద్ధి ఆగచ్ఛతి, అన్తోనిమిత్తగతేహి పన భిక్ఖూహి ఆగన్తబ్బ’’న్తి వత్వా పున ఆహ ‘‘సమానసంవాసకసీమాసమ్మన్ననకాలే ఆగమనమ్పి అనాగమనమ్పి వట్టతి, అవిప్పవాససీమాసమ్మన్ననకాలే పన అన్తోనిమిత్తగతేహి ఆగన్తబ్బం, అనాగచ్ఛన్తానం ఛన్దో ఆహరితబ్బో’’తి.

ఏవం సన్నిపతితేసు భిక్ఖూసు ఛన్దారహానం ఛన్దే ఆహటే తేసు తేసు మగ్గేసు నదీతిత్థగామద్వారాదీసు చ ఆగన్తుకభిక్ఖూనం సీఘం సీఘం హత్థపాసనయనత్థఞ్చేవ బహిసీమకరణత్థఞ్చ ఆరామికే చేవ సమణుద్దేసే చ ఠపేత్వా భేరిసఞ్ఞం వా సఙ్ఖసఞ్ఞం వా కత్వా నిమిత్తకిత్తనానన్తరం వుత్తాయ ‘‘సుణాతు మే భన్తే సఙ్ఘో’’తిఆదికాయ కమ్మవాచాయ సీమా బన్ధితబ్బా. కమ్మవాచాపరియోసానేయేవ నిమిత్తాని బహికత్వా హేట్ఠా పథవీసన్ధారకం ఉదకపరియన్తం కత్వా సీమా గతా హోతి.

౧౬౩. ఇమం పన సమానసంవాసకసీమం సమ్మన్నన్తేహి పబ్బజ్జూపసమ్పదాదీనం సఙ్ఘకమ్మానం సుఖకరణత్థం పఠమం ఖణ్డసీమా బన్ధితబ్బా. తం పన బన్ధన్తేహి వత్తం జానితబ్బం. సచే హి బోధిచేతియభత్తసాలాదీని సబ్బవత్థూని పతిట్ఠాపేత్వా కతవిహారే బన్ధన్తి, విహారమజ్ఝే బహూనం సమోసరణట్ఠానే అబన్ధిత్వా విహారపచ్చన్తే వివిత్తోకాసే బన్ధితబ్బా. అకతవిహారే బన్ధన్తేహి బోధిచేతియాదీనం సబ్బవత్థూనం ఠానం సల్లక్ఖేత్వా యథా పతిట్ఠితేసు వత్థూసు విహారపచ్చన్తే వివిత్తోకాసే హోతి, ఏవం బన్ధితబ్బా. సా హేట్ఠిమపరిచ్ఛేదేన సచే ఏకవీసతి భిక్ఖూ గణ్హాతి, వట్టతి, తతో ఓరం న వట్టతి, పరం భిక్ఖుసహస్సం గణ్హన్తీపి వట్టతి. తం బన్ధన్తేహి సీమమాళకస్స సమన్తా నిమిత్తుపగా పాసాణా ఠపేతబ్బా, న ఖణ్డసీమాయ ఠితేహి మహాసీమా బన్ధితబ్బా, న మహాసీమాయ ఠితేహి ఖణ్డసీమా, ఖణ్డసీమాయమేవ పన ఠత్వా ఖణ్డసీమా బన్ధితబ్బా.

తత్రాయం బన్ధనవిధి – సమన్తా ‘‘ఏసో పాసాణో నిమిత్త’’న్తి ఏవం నిమిత్తాని కిత్తేత్వా కమ్మవాచాయ సీమా సమ్మన్నితబ్బా. అథ తస్సా ఏవ దళ్హీకమ్మత్థం అవిప్పవాసకమ్మవాచా కాతబ్బా. ఏవఞ్హి ‘‘సీమం సమూహనిస్సామా’’తి ఆగతా సమూహనితుం న సక్ఖిస్సన్తి. సీమం సమ్మన్నిత్వా బహి సీమన్తరికపాసాణా ఠపేతబ్బా. సీమన్తరికా పచ్ఛిమకోటియా ఏకరతనప్పమాణా వట్టతి. ‘‘విదత్థిప్పమాణాపి వట్టతీ’’తి కురున్దియం, ‘‘చతురఙ్గులప్పమాణాపి వట్టతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. సచే పన విహారో మహా హోతి, ద్వేపి తిస్సోపి తతుత్తరిమ్పి ఖణ్డసీమాయో బన్ధితబ్బా.

ఏవం ఖణ్డసీమం సమ్మన్నిత్వా మహాసీమసమ్ముతికాలే ఖణ్డసీమతో నిక్ఖమిత్వా మహాసీమాయం ఠత్వా సమన్తా అనుపరియాయన్తేహి సీమన్తరికపాసాణా కిత్తేతబ్బా, తతో అవసేసనిమిత్తాని కిత్తేత్వా హత్థపాసం అవిజహన్తేహి కమ్మవాచాయ సమానసంవాసకసీమం సమ్మన్నిత్వా తస్సా దళ్హీకమ్మత్థం అవిప్పవాసకమ్మవాచాపి కాతబ్బా. ఏవఞ్హి ‘‘సీమం సమూహనిస్సామా’’తి ఆగతా సమూహనితుం న సక్ఖిస్సన్తి. సచే పన ఖణ్డసీమాయ నిమిత్తాని కిత్తేత్వా తతో సీమన్తరికాయ నిమిత్తాని కిత్తేత్వా మహాసీమాయ నిమిత్తాని కిత్తేన్తి, ఏవం తీసు ఠానేసు నిమిత్తాని కిత్తేత్వా యం సీమం ఇచ్ఛన్తి, తం పఠమం బన్ధితుం వట్టతి. ఏవం సన్తేపి యథావుత్తనయేన ఖణ్డసీమతోవ పట్ఠాయ బన్ధితబ్బా. ఏవం బద్ధాసు పన సీమాసు ఖణ్డసీమాయ ఠితా భిక్ఖూ మహాసీమాయ కమ్మం కరోన్తానం న కోపేన్తి, మహాసీమాయ వా ఠితా ఖణ్డసీమాయ కరోన్తానం, సీమన్తరికాయ పన ఠితా ఉభిన్నమ్పి న కోపేన్తి. గామఖేత్తే ఠత్వా కమ్మం కరోన్తానం పన సీమన్తరికాయ ఠితా కోపేన్తి. సీమన్తరికా హి గామఖేత్తం భజతి.

సీమా చ నామేసా న కేవలా పథవీతలేయేవ బద్ధా బద్ధా నామ హోతి, అథ ఖో పిట్ఠిపాసాణేపి కుటిగేహేపి లేణేపి పాసాదేపి పబ్బతమత్థకేపి బద్ధా బద్ధాయేవ హోతి. తత్థ పిట్ఠిపాసాణే బన్ధన్తేహి పాసాణపిట్ఠియం రాజిం వా కోట్టేత్వా ఉదుక్ఖలం వా ఖణిత్వా నిమిత్తం న కాతబ్బం, నిమిత్తుపగపాసాణే ఠపేత్వా నిమిత్తాని కిత్తేతబ్బాని. కమ్మవాచాపరియోసానే సీమా పథవీసన్ధారకం ఉదకపరియన్తం కత్వా ఓతరతి. నిమిత్తపాసాణా యథాఠానే న తిట్ఠన్తి, తస్మా సమన్తతో రాజి వా ఉపట్ఠాపేతబ్బా, చతూసు వా కోణేసు పాసాణా విజ్ఝితబ్బా, ‘‘అయం సీమాపరిచ్ఛేదో’’తి వత్వా అక్ఖరాని వా ఛిన్దితబ్బాని. కేచి ఉసూయకా ‘‘సీమం ఝాపేస్సామా’’తి అగ్గిం దేన్తి, పాసాణావ ఝాయన్తి, న సీమా.

కుటిగేహేపి భిత్తిం అకిత్తేత్వా ఏకవీసతియా భిక్ఖూనం ఓకాసట్ఠానం అన్తోకరిత్వా పాసాణనిమిత్తాని ఠపేత్వా సీమా సమ్మన్నితబ్బా, అన్తోకుట్టమేవ సీమా హోతి. సచే అన్తోకుట్టే ఏకవీసతియా భిక్ఖూనం ఓకాసో నత్థి, పముఖే నిమిత్తపాసాణే ఠపేత్వా సమ్మన్నితబ్బా. సచే ఏవమ్పి నప్పహోతి, బహి నిబ్బోదకపతనట్ఠానేపి నిమిత్తాని ఠపేత్వా సమ్మన్నితబ్బా. ఏవం సమ్మతాయ పన సబ్బం కుటిగేహం సీమట్ఠమేవ హోతి.

చతుభిత్తియలేణేపి బన్ధన్తేహి కుట్టం అకిత్తేత్వా పాసాణావ కిత్తేతబ్బా, అన్తో ఓకాసే అసతి పముఖేపి నిమిత్తాని ఠపేతబ్బాని, ఏవం లేణస్స అన్తో చ బహి చ సీమా హోతి.

ఉపరిపాసాదేపి భిత్తిం అకిత్తేత్వా అన్తోపాసాణే ఠపేత్వా సీమా సమ్మన్నితబ్బా. సచే నప్పహోతి, పముఖేపి పాసాణే ఠపేత్వా సమ్మన్నితబ్బా. ఏవం సమ్మతా ఉపరిపాసాదేయేవ హోతి, హేట్ఠా న ఓతరతి. సచే పన బహూసు థమ్భేసు తులానం ఉపరి కతపాసాదస్స హేట్ఠిమతలే కుట్టో యథా నిమిత్తానం అన్తో హోతి, ఏవం ఉట్ఠహిత్వా తులారుక్ఖేహి ఏకసమ్బన్ధో ఠితో, హేట్ఠాపి ఓతరతి, ఏకథమ్భపాసాదస్స పన ఉపరితలే బద్ధా సీమా. సచే థమ్భమత్థకే ఏకవీసతియా భిక్ఖూనం ఓకాసో హోతి, హేట్ఠా ఓతరతి. సచే పాసాదభిత్తితో నిగ్గతేసు నియ్యూహకాదీసు పాసాణే ఠపేత్వా సీమం బన్ధన్తి, పాసాదభిత్తి అన్తోసీమాయ హోతి. హేట్ఠా పనస్సా ఓతరణానోతరణం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

హేట్ఠాపాసాదే కిత్తేన్తేహిపి భిత్తి చ రుక్ఖత్థమ్భా చ న కిత్తేతబ్బా, భిత్తిలగ్గే పన పాసాణత్థమ్భే కిత్తేతుం వట్టతి. ఏవం కిత్తితా సీమా హేట్ఠాపాసాదస్స పరియన్తథమ్భానం అన్తోయేవ హోతి. సచే పన హేట్ఠాపాసాదస్స కుట్టో ఉపరిమతలేన సమ్బద్ధో హోతి, ఉపరిపాసాదమ్పి అభిరుహతి. సచే పాసాదస్స బహి నిబ్బోదకపతనట్ఠానే నిమిత్తాని కరోన్తి, సబ్బో పాసాదో సీమట్ఠో హోతి.

పబ్బతమత్థకే తలం హోతి ఏకవీసతియా భిక్ఖూనం ఓకాసారహం, తత్థ పిట్ఠిపాసాణే వియ సీమం బన్ధన్తి, హేట్ఠాపబ్బతేపి తేనేవ పరిచ్ఛేదేన సీమా ఓతరతి. తాలమూలకపబ్బతేపి ఉపరి సీమా బద్ధా హేట్ఠా ఓతరతేవ. యో పన వితానసణ్ఠానో హోతి, ఉపరి ఏకవీసతియా భిక్ఖూనం ఓకాసో అత్థి, హేట్ఠా నత్థి, తస్సుపరి బద్ధా సీమా హేట్ఠా న ఓతరతి. ఏవం ముదిఙ్గసణ్ఠానో వా హోతు పణవసణ్ఠానో వా, యస్స హేట్ఠా వా మజ్ఝే వా సీమప్పమాణం నత్థి, తస్స ఉపరి బద్ధా సీమా హేట్ఠా న ఓతరతి. యస్స పన ద్వే కూటాని ఆసన్నే ఠితాని, ఏకస్సపి ఉపరి సీమప్పమాణం నప్పహోతి, తస్స కూటన్తరం చినిత్వా వా పూరేత్వా వా ఏకాబద్ధం కత్వా ఉపరి సీమా సమ్మన్నితబ్బా. ఏకో సప్పఫణసదిసో పబ్బతో, తస్స ఉపరి సీమప్పమాణస్స అత్థితాయ సీమం బన్ధన్తి, తస్స చే హేట్ఠా ఆకాసపబ్భారం హోతి, సీమా న ఓతరతి. సచే పనస్స వేమజ్ఝే సీమప్పమాణో సుసిరపాసాణో హోతి, ఓతరతి, సో చ పాసాణో సీమట్ఠోయేవ హోతి. అథాపిస్స హేట్ఠాలేణస్స కుట్టో అగ్గకోటిం ఆహచ్చ తిట్ఠతి, ఓతరతి, హేట్ఠా చ ఉపరి చ సీమాయేవ హోతి. సచే పన హేట్ఠా ఉపరిమస్స సీమాపరిచ్ఛేదస్స పారతో అన్తోలేణం హోతి, బహి సీమా న ఓతరతి. అథాపి ఉపరిమస్స సీమాపరిచ్ఛేదస్స ఓరతో బహి లేణం హోతి, అన్తో సీమా న ఓతరతి. అథాపి ఉపరి సీమాపరిచ్ఛేదో ఖుద్దకో, హేట్ఠా లేణం మహన్తం సీమాపరిచ్ఛేదమతిక్కమిత్వా ఠితం, సీమా ఉపరియేవ హోతి, హేట్ఠా న ఓతరతి. యది పన లేణం ఖుద్దకం సబ్బపచ్ఛిమసీమాపరిమాణం, ఉపరి సీమా మహతీ నం అజ్ఝోత్థరిత్వా ఠితా, సీమా ఓతరతి. అథ లేణం అతిఖుద్దకం సీమప్పమాణం న హోతి, సీమా ఉపరియేవ హోతి, హేట్ఠా న ఓతరతి. సచే తతో ఉపడ్ఢం భిజ్జిత్వా పతతి, సీమప్పమాణం చేపి హోతి, బహి పతితం అసీమా. అపతితం పన యది సీమప్పమాణం, సీమా హోతియేవ.

ఖణ్డసీమా చ నీచవత్థుకా హోతి, తం పూరేత్వా ఉచ్చవత్థుకం కరోన్తి, సీమాయేవ. సీమాయ గేహం కరోన్తి, సీమట్ఠకమేవ హోతి. సీమాయ పోక్ఖరణిం ఖణన్తి, సీమాయేవ. ఓఘో సీమామణ్డలం ఓత్థరిత్వా గచ్ఛతి, సీమామాళకే అట్టం బన్ధిత్వా కమ్మం కాతుం వట్టతి. సీమాయ హేట్ఠా ఉమఙ్గనదీ హోతి, ఇద్ధిమా భిక్ఖు తత్థ నిసీదతి. సచే సా నదీ పఠమం గతా, సీమా పచ్ఛా బద్ధా, కమ్మం న కోపేతి. అథ పఠమం సీమా బద్ధా, పచ్ఛా నదీ గతా, కమ్మం కోపేతి, హేట్ఠాపథవీతలే ఠితో పన కోపేతియేవ.

సీమామాళకే వటరుక్ఖో హోతి, తస్స సాఖా వా తతో నిగ్గతపారోహో వా మహాసీమాయ పథవీతలం వా తత్థజాతరుక్ఖాదీని వా ఆహచ్చ తిట్ఠతి, మహాసీమం వా సోధేత్వా కమ్మం కాతబ్బం, తే వా సాఖాపారోహా ఛిన్దిత్వా బహిట్ఠకా కాతబ్బా. అనాహచ్చ ఠితసాఖాదీసు ఆరుళ్హభిక్ఖూ హత్థపాసం ఆనేతబ్బా. ఏవం మహాసీమాయ జాతరుక్ఖస్స సాఖా వా పారోహో వా వుత్తనయేనేవ సీమామాళకే పతిట్ఠాతి, వుత్తనయేనేవ సీమం సోధేత్వా వా కమ్మం కాతబ్బం, తే వా సాఖాపారోహా ఛిన్దిత్వా బహిట్ఠకా కాతబ్బా. సచే మాళకే కమ్మే కరియమానే కోచి భిక్ఖు మాళకస్స అన్తో పవిసిత్వా వేహాసం ఠితసాఖాయ నిసీదతి, పాదా వాస్స భూమిగతా హోన్తి, నివాసనపారుపనం వా భూమిం ఫుసతి, కమ్మం కాతుం న వట్టతి. పాదే పన నివాసనపారుపనఞ్చ ఉక్ఖిపాపేత్వా కాతుం కమ్మం వట్టతి, ఇదఞ్చ లక్ఖణం పురిమనయేపి వేదితబ్బం. అయం పన విసేసో – తత్ర ఉక్ఖిపాపేత్వా కాతుం న వట్టతి, హత్థపాసమేవ ఆనేతబ్బో. సచే అన్తోసీమతో పబ్బతో అబ్భుగ్గచ్ఛతి, తత్రట్ఠో భిక్ఖు హత్థపాసం ఆనేతబ్బో. ఇద్ధియా అన్తోపబ్బతం పవిట్ఠేపి ఏసేవ నయో. బజ్ఝమానా ఏవ హి సీమా పమాణరహితం పదేసం న ఓతరతి, బద్ధాయ సీమాయ జాతం యం కిఞ్చి యత్థ కత్థచి ఏకసమ్బన్ధేన గతం సీమాసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతీతి.

తియోజనపరమం పన సీమం సమ్మన్నన్తేన మజ్ఝే ఠత్వా యథా చతూసుపి దిసాసు దియడ్ఢదియడ్ఢయోజనం హోతి, ఏవం సమ్మన్నితబ్బా. సచే పన మజ్ఝే ఠత్వా ఏకేకదిసతో తియోజనం కరోన్తి, ఛయోజనం హోతీతి న వట్టతి. చతురస్సం వా తికోణం వా సమ్మన్నన్తేన యథా కోణతో కోణం తియోజనం హోతి, ఏవం సమ్మన్నితబ్బా. సచే హి యేన కేనచి పరియన్తేన కేసగ్గమత్తమ్పి తియోజనం అతిక్కామేతి, ఆపత్తిఞ్చ ఆపజ్జతి, సీమా చ అసీమా హోతి.

౧౬౪. ‘‘న, భిక్ఖవే, నదీపారసీమా సమ్మన్నితబ్బా, యో సమ్మన్నేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౪౦) వచనతో నదీపారసీమా న సమ్మన్నితబ్బా. యత్ర పన ధువనావా వా ధువసేతు వా అభిముఖతిత్థేయేవ అత్థి, ఏవరూపం నదీపారసీమం సమ్మన్నితుం వట్టతి. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యత్థస్స ధువనావా వా ధువసేతు వా, ఏవరూపం నదీపారసీమం సమ్మన్నితు’’న్తి హి వుత్తం. సచే ధువనావా వా ధువసేతు వా అభిముఖతిత్థే నత్థి, ఈసకం ఉద్ధం అభిరుహిత్వా అధో వా ఓరోహిత్వా అత్థి, ఏవమ్పి వట్టతి. కరవికతిస్సత్థేరో పన ‘‘గావుతమత్తబ్భన్తరేపి వట్టతీ’’తి ఆహ.

ఇమఞ్చ పన నదీపారసీమం సమ్మన్నన్తేన ఏకస్మిఞ్చ తీరే ఠత్వా ఉపరిసోతే నదీతీరే నిమిత్తం కిత్తేత్వా తతో పట్ఠాయ అత్తానం పరిక్ఖిపన్తేన యత్తకం పరిచ్ఛేదం ఇచ్ఛతి, తస్స పరియోసానే అధోసోతేపి నదీతీరే నిమిత్తం కిత్తేత్వా పరతీరే సమ్ముఖట్ఠానే నదీతీరే నిమిత్తం కిత్తేతబ్బం. తతో పట్ఠాయ యత్తకం పరిచ్ఛేదం ఇచ్ఛతి, తస్స వసేన యావ ఉపరిసోతే పఠమం కిత్తితనిమిత్తస్స సమ్ముఖా నదీతీరే నిమిత్తం, తావ కిత్తేత్వా పచ్చాహరిత్వా పఠమకిత్తితనిమిత్తేన సద్ధిం ఘటేతబ్బం. అథ సబ్బనిమిత్తానం అన్తో ఠితే భిక్ఖూ హత్థపాసగతే కత్వా కమ్మవాచాయ సీమా సమ్మన్నితబ్బా. నదియా ఠితా అనాగతాపి కమ్మం న కోపేన్తి, సమ్ముతిపరియోసానే ఠపేత్వా నదిం నిమిత్తానం అన్తో పరతీరే చ ఓరిమతీరే చ ఏకసీమా హోతి, నదీ పన బద్ధసీమాసఙ్ఖ్యం న గచ్ఛతి. విసుం నదీసీమా ఏవ హి సా.

సచే అన్తోనదియం దీపకో హోతి, తం అన్తోసీమాయ కాతుకామేన పురిమనయేనేవ అత్తనా ఠితతీరే నిమిత్తాని కిత్తేత్వా దీపకస్స ఓరిమన్తే చ పారిమన్తే చ నిమిత్తం కిత్తేతబ్బం. అథ పరతీరే నదియా ఓరిమతీరే నిమిత్తస్స సమ్ముఖట్ఠానే నిమిత్తం కిత్తేత్వా తతో పట్ఠాయ పురిమనయేనేవ యావ ఉపరిసోతే పఠమం కిత్తితనిమిత్తస్స సమ్ముఖా నిమిత్తం, తావ కిత్తేతబ్బం. అథ దీపకస్స పారిమన్తే చ ఓరిమన్తే చ నిమిత్తం కిత్తేత్వా పచ్చాహరిత్వా పఠమం కిత్తితనిమిత్తేన సద్ధిం ఘటేతబ్బం. అథ ద్వీసు తీరేసు దీపకేసు చ భిక్ఖూ సబ్బే హత్థపాసగతే కత్వా కమ్మవాచాయ సీమా సమ్మన్నితబ్బా, నదియం ఠితా అనాగచ్ఛన్తాపి కమ్మం న కోపేన్తి, సమ్ముతిపరియోసానే ఠపేత్వా నదిం నిమిత్తానం అన్తో తీరద్వయఞ్చ దీపకో చ ఏకసీమా హోతి, నదీ పన నదీసీమాయేవ.

సచే పన దీపకో విహారసీమాపరిచ్ఛేదతో ఉద్ధం వా అధో వా అధికతరో హోతి, అథ విహారసీమాపరిచ్ఛేదనిమిత్తస్స ఉజుకమేవ సమ్ముఖీభూతే దీపకస్స ఓరిమన్తే నిమిత్తం కిత్తేత్వా తతో పట్ఠాయ దీపకసిఖరం పరిక్ఖిపన్తేన పున దీపకస్స ఓరిమన్తే నిమిత్తసమ్ముఖే పారిమన్తే నిమిత్తం కిత్తేతబ్బం. తతో పరం పురిమనయేనేవ పరతీరే సమ్ముఖనిమిత్తమాదిం కత్వా పరతీరే నిమిత్తాని చ దీపకస్స పారిమన్తఓరిమన్తే నిమిత్తాని చ కిత్తేత్వా పఠమకిత్తితనిమిత్తేన సద్ధిం ఘటనా కాతబ్బా. ఏవం కిత్తేత్వా సమ్మతా సీమా పబ్బతసణ్ఠానా హోతి. సచే పన దీపకో విహారసీమాపరిచ్ఛేదతో ఉద్ధమ్పి అధోపి అధికతరో హోతి, పురిమనయేనేవ దీపకస్స ఉభోపి సిఖరాని పరిక్ఖిపిత్వా నిమిత్తాని కిత్తేన్తేన నిమిత్తఘటనా కాతబ్బా. ఏవం కిత్తేత్వా సమ్మతా సీమా ముదిఙ్గసణ్ఠానా హోతి. సచే దీపకో విహారసీమాపరిచ్ఛేదస్స అన్తో ఖుద్దకో హోతి, సబ్బపఠమేన నయేన దీపకే నిమిత్తాని కిత్తేతబ్బాని. ఏవం కిత్తేత్వా సమ్మతా సీమా పణవసణ్ఠానా హోతి. ఏవం తావ సీమాబన్ధనం వేదితబ్బం.

౧౬౫. ఏవం బద్ధా పన సీమా కదా అసీమా హోతీతి? యదా సఙ్ఘో సీమం సమూహనతి, తదా అసీమా హోతి. కథం పనేసా సమూహనితబ్బాతి? ‘‘సీమం, భిక్ఖవే, సమ్మన్నన్తేన పఠమం సమానసంవాససీమా సమ్మన్నితబ్బా, పచ్ఛా తిచీవరేన అవిప్పవాసో సమ్మన్నితబ్బో. సీమం, భిక్ఖవే, సమూహనన్తేన పఠమం తిచీవరేన అవిప్పవాసో సమూహన్తబ్బో, పచ్ఛా సమానసంవాససీమా సమూహన్తబ్బా’’తి వచనతో పఠమం అవిప్పవాసో సమూహనితబ్బో, పచ్ఛా సీమా సమూహనితబ్బాతి. కథం? బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యో సో సఙ్ఘేన తిచీవరేన అవిప్పవాసో సమ్మతో, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం తిచీవరేన అవిప్పవాసం సమూహనేయ్య, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యో సో సఙ్ఘేన తిచీవరేన అవిప్పవాసో సమ్మతో, సఙ్ఘో తం తిచీరేన అవిప్పవాసం సమూహనతి. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఏతస్స తిచీవరేన అవిప్పవాసస్స సముగ్ఘాతో, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమూహతో సో సఙ్ఘేన తిచీవరేన అవిప్పవాసో, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (మహావ. ౧౪౫) –

ఏవం తావ అవిప్పవాసో సమూహనితబ్బో.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యా సా సఙ్ఘేన సీమా సమ్మతా సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో తం సీమం సమూహనేయ్య సమానసంవాసం ఏకూపోసథం, ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో, యా సా సఙ్ఘేన సీమా సమ్మతా సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, సఙ్ఘో తం సీమం సమూహనతి సమానసంవాసం ఏకూపోసథం. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఏతిస్సా సీమాయ సమానసంవాసాయ ఏకూపోసథాయ సముగ్ఘాతో, సో తుణ్హస్స. యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘సమూహతా సా సీమా సఙ్ఘేన సమానసంవాసా ఏకూపోసథా, ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి (మహావ. ౧౪౬) –

ఏవం సీమా సమూహనితబ్బా.

సమూహనన్తేన పన భిక్ఖునా వత్తం జానితబ్బం. తత్రిదం వత్తం (మహావ. అట్ఠ. ౧౪౪) – ఖణ్డసీమాయ ఠత్వా అవిప్పవాససీమా న సమూహన్తబ్బా, తథా అవిప్పవాససీమాయ ఠత్వా ఖణ్డసీమాపి. ఖణ్డసీమాయ పన ఠితేన ఖణ్డసీమావ సమూహనితబ్బా, తథా ఇతరాయ ఠితేన ఇతరా. సీమం నామ ద్వీహి కారణేహి సమూహనన్తి పకతియా ఖుద్దకం పున ఆవాసవడ్ఢనత్థాయ మహతిం వా కాతుం, పకతియా మహతిం పున అఞ్ఞేసం విహారోకాసదానత్థాయ ఖుద్దకం వా కాతుం. తత్థ సచే ఖణ్డసీమఞ్చ అవిప్పవాససీమఞ్చ జానన్తి, సమూహనితుఞ్చేవ బన్ధితుఞ్చ సక్ఖిస్సన్తి. ఖణ్డసీమం పన జానన్తా అవిప్పవాసం అజానన్తాపి సమూహనితుఞ్చేవ బన్ధితుఞ్చ సక్ఖిస్సన్తి. ఖణ్డసీమం అజానన్తా అవిప్పవాసంయేవ జానన్తా చేతియఙ్గణబోధియఙ్గణఉపఓసథాగారాదీసు నిరాసఙ్కట్ఠానేసు ఠత్వా అప్పేవ నామ సమూహనితుం సక్ఖిస్సన్తి, పటిబన్ధితుం పన న సక్ఖిస్సన్తేవ. సచే బన్ధేయ్యుం, సీమాసమ్భేదం కత్వా విహారం అవిహారం కరేయ్యుం, తస్మా న సమూహనితబ్బా. యే పన ఉభోపి న జానన్తి, తే నేవ సమూహనితుం, న బన్ధితుం సక్ఖిస్సన్తి. అయఞ్హి సీమా నామ కమ్మవాచాయ వా అసీమా హోతి సాసనన్తరధానేన వా, న చ సక్కా సీమం అజానన్తేహి కమ్మవాచా కాతుం, తస్మా న సమూహనితబ్బా, సాధుకం పన ఞత్వాయేవ సమూహనితబ్బా చేవ బన్ధితబ్బా చాతి. అయం తావ బద్ధసీమాయ వినిచ్ఛయో.

౧౬౬. అబద్ధసీమా పన గామసీమా సత్తబ్భన్తరసీమా ఉదకుక్ఖేపసీమాతి తివిధా. తత్థ యావతా ఏకం గామఖేత్తం, అయం గామసీమా నామ, గామగ్గహణేన చేత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౧౪౭) నగరమ్పి నిగమమ్పి గహితమేవ హోతి. తత్థ యత్తకే పదేసే తస్స తస్స గామస్స గామభోజకా బలిం లభన్తి, సో పదేసో అప్పో వా హోతు మహన్తో వా, గామసీమాత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. నగరనిగమసీమాసుపి ఏసేవ నయో. యమ్పి ఏకస్మింయేవ గామఖేత్తే ఏకం పదేసం ‘‘అయం విసుంగామో హోతూ’’తి పరిచ్ఛిన్దిత్వా రాజా కస్సచి దేతి, సోపి విసుంగామసీమా హోతియేవ, తస్మా సా చ ఇతరా చ పకతిగామనగరనిగమసీమా బద్ధసీమాసదిసాయేవ హోన్తి, కేవలం పన తిచీవరవిప్పవాసపరిహారం న లభన్తి.

అగామకే పన అరఞ్ఞే సమన్తా సత్తబ్భన్తరా సత్తబ్భన్తరసీమా నామ. తత్థ అగామకం నామ అరఞ్ఞం విఞ్ఝాటవీఆదీసు వా సముద్దమజ్ఝే వా మచ్ఛబన్ధానం అగమనపథే దీపకేసు లబ్భతి. సమన్తా సత్తబ్భన్తరాతి మజ్ఝే ఠితానం సబ్బదిసాసు సత్తబ్భన్తరా వినిబ్బేధేన చుద్దస హోన్తి. తత్థ ఏకం అబ్భన్తరం అట్ఠవీసతిహత్థప్పమాణం హోతి. అయఞ్చ సీమా పరిసవసేన వడ్ఢతి, తస్మా సమన్తా పరిసపరియన్తతో పట్ఠాయ అబ్భన్తరపరిచ్ఛేదో కాతబ్బో. సచే పన ద్వే సఙ్ఘా విసుం ఉపోసథం కరోన్తి, ద్విన్నం సత్తబ్భన్తరానం అన్తరే అఞ్ఞమేకం అబ్భన్తరం ఉపచారత్థాయ ఠపేతబ్బం.

౧౬౭. యా పనేసా ‘‘సబ్బా, భిక్ఖవే, నదీ అసీమా, సబ్బో సముద్దో అసీమో, సబ్బో జాతస్సరో అసీమో’’తి (మహావ. ౧౪౭) ఏవం నదీఆదీనం బద్ధసీమభావం పటిక్ఖిపిత్వా పున ‘‘నదియా వా, భిక్ఖవే, సముద్దే వా జాతస్సరే వా యం మజ్ఝిమస్స పురిసస్స సమన్తా ఉదకుక్ఖేపా, అయం తత్థ సమానసంవాసా ఏకూపోసథా’’తి (మహావ. ౧౪౭) వుత్తా, అయం ఉదకుక్ఖేపసీమా నామ. తత్థ నదీ నదీనిమిత్తే వుత్తలక్ఖణావ, సముద్దోపి పాకటోయేవ. యో పన యేన కేనచి ఖణిత్వా అకతో సయంజాతో సోబ్భో సమన్తతో ఆగతేన ఉదకేన పూరితో తిట్ఠతి, యత్థ నదియం వుత్తప్పకారే వస్సకాలే ఉదకం సన్తిట్ఠతి, అయం జాతస్సరో నామ. యోపి నదిం వా సముద్దం వా భిన్దిత్వా నిక్ఖన్తఉదకేన ఖతో సోబ్భో ఏతం లక్ఖణం పాపుణాతి, అయమ్పి జాతస్సరోయేవ. ఏతేసు నదీఆదీసు యం ఠానం థామమజ్ఝిమస్స పురిసస్స సమన్తతో ఉదకుక్ఖేపేన పరిచ్ఛిన్నం, అయం ఉదకుక్ఖేపసీమా నామ.

కథం పన ఉదకుక్ఖేపో కాతబ్బోతి? యథా అక్ఖధుత్తా దారుగుళం ఖిపన్తి, ఏవం ఉదకం వా వాలుకం వా హత్థేన గహేత్వా థామమజ్ఝిమేన పురిసేన సబ్బథామేన ఖిపితబ్బం. యత్థ ఏవం ఖిత్తం ఉదకం వా వాలుకా వా పతతి, అయమేకో ఉదకుక్ఖేపో, తస్స అన్తోహత్థపాసం విజహిత్వా ఠితో కమ్మం కోపేతి. యావ పరిసా వడ్ఢతి, తావ సీమాపి వడ్ఢతి, పరిసపరియన్తతో ఉదకుక్ఖేపోయేవ పమాణం, అయం పన ఏతేసం నదీఆదీనం అన్తోయేవ లబ్భతి, న బహి. తస్మా నదియా వా జాతస్సరే వా యత్తకం పదేసం పకతివస్సకాలే చతూసు మాసేసు ఉదకం ఓత్థరతి, సముద్దే యస్మిం పదేసే పకతివీచియో ఓసరిత్వా సణ్ఠహన్తి, తతో పట్ఠాయ కప్పియభూమి, తత్థ ఠత్వా ఉపోసథాదికమ్మం కాతుం వట్టతి, దుబ్బుట్ఠికాలే వా గిమ్హే వా నదీజాతస్సరేసు సుక్ఖేసుపి సా ఏవ కప్పియభూమి. సచే పన సుక్ఖే జాతస్సరే వాపిం వా ఖణన్తి, వప్పం వా కరోన్తి, తం ఠానం గామఖేత్తం హోతి. యా పనేసా ‘‘కప్పియభూమీ’’తి వుత్తా, తతో బహి ఉదకుక్ఖేపసీమా న గచ్ఛతి, అన్తో గచ్ఛతి, తస్మా తేసం అన్తో పరిసపరియన్తతో పట్ఠాయ సమన్తా ఉదకుక్ఖేపపరిచ్ఛేదో కాతబ్బో, అయమేత్థ సఙ్ఖేపో.

అయం పన విత్థారో – సచే నదీ నాతిదీఘా హోతి, పభవతో పట్ఠాయ యావ ముఖద్వారా సబ్బత్థ సఙ్ఘో నిసీదతి, ఉదకుక్ఖేపసీమాయ కమ్మం నత్థి, సకలాపి నదీ ఏతేసంయేవ భిక్ఖూనం పహోతి. యం పన మహాసుమత్థేరేన వుత్తం ‘‘యోజనం పవత్తమానాయేవ నదీ, తత్రాపి ఉపరి అడ్ఢయోజనం పహాయ హేట్ఠా అడ్ఢయోజనే కమ్మం కాతుం వట్టతీ’’తి, తం మహాపదుమత్థేరేనేవ పటిక్ఖిత్తం. భగవతా హి ‘‘తిమణ్డలం పటిచ్ఛాదేత్వా యత్థ కత్థచి ఉత్తరన్తియా భిక్ఖునియా అన్తరవాసకో తేమియతీ’’తి (పాచి. ౬౯౨) ఇదం నదియా పమాణం వుత్తం, న యోజనం వా అడ్ఢయోజనం వా, తస్మా యా ఇమస్స సుత్తస్స వసేన పుబ్బే వుత్తలక్ఖణా నదీ, తస్సా పభవతో పట్ఠాయ సఙ్ఘకమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే పనేత్థ బహూ భిక్ఖూ విసుం విసుం కమ్మం కరోన్తి, సబ్బేహి అత్తనో చ అఞ్ఞేసఞ్చ ఉదకుక్ఖేపపరిచ్ఛేదస్స అన్తరా అఞ్ఞో ఉదకుక్ఖేపో సీమన్తరికత్థాయ ఠపేతబ్బో, తతో అధికం వట్టతియేవ, ఊనం పన న వట్టతీతి వుత్తం. జాతస్సరసముద్దేపి ఏసేవ నయో.

నదియా పన ‘‘కమ్మం కరిస్సామా’’తి గతేహి సచే నదీ పరిపుణ్ణా హోతి సమతిత్తికా, ఉదకసాటికం నివాసేత్వా అన్తోనదియంయేవ కమ్మం కాతబ్బం. సచే న సక్కోన్తి, నావాయపి ఠత్వా కాతబ్బం. గచ్ఛన్తియా పన నావాయ కాతుం న వట్టతి. కస్మా? ఉదకుక్ఖేపమత్తమేవ హి సీమా. తం నావా సీఘమేవ అతిక్కమతి, ఏవం సతి అఞ్ఞిస్సా సీమాయ ఞత్తి, అఞ్ఞిస్సా అనుసావనా హోతి, తస్మా నావం అరిత్తేన వా ఠపేత్వా పాసాణే వా లమ్బేత్వా అన్తోనదియం జాతరుక్ఖే వా బన్ధిత్వా కమ్మం కాతబ్బం. అన్తోనదియం బద్ధఅట్టకేపి అన్తోనదియం జాతరుక్ఖేపి ఠితేహి కాతుం వట్టతి. సచే పన రుక్ఖస్స సాఖా వా తతో నిక్ఖన్తపారోహో వా బహినదీతీరే విహారసీమాయ వా గామసీమాయ వా పతిట్ఠితో, సీమం వా సోధేత్వా సాఖం వా ఛిన్దిత్వా కమ్మం కాతబ్బం. బహినదీతీరే జాతరుక్ఖస్స అన్తోనదియం పవిట్ఠసాఖాయ వా పారోహే వా నావం బన్ధిత్వా కమ్మం కాతుం న వట్టతి, కరోన్తేహి సీమా వా సోధేతబ్బా, ఛిన్దిత్వా వాస్స బహిపతిట్ఠితభావో నాసేతబ్బో. నదీతీరే పన ఖాణుకం కోట్టేత్వా తత్థ బద్ధనావాయ న వట్టతియేవ. నదియం సేతుం కరోన్తి, సచే అన్తోనదియంయేవ సేతు చ సేతుపాదా చ హోన్తి, సేతుమ్హి ఠితేహి కమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే పన సేతు వా సేతుపాదా వా బహితీరే పతిట్ఠితా, కమ్మం కాతుం న వట్టతి, సీమం సోధేత్వా కాతబ్బం. అథ సేతుపాదా అన్తో, సేతు పన ఉభిన్నమ్పి తీరానం ఉపరిఆకాసే ఠితో, వట్టతి.

అన్తోనదియం పాసాణో వా దీపకో వా హోతి, తత్థ యత్తకం పదేసం పుబ్బే వుత్తప్పకారే పకతివస్సకాలే వస్సానస్స చతూసు మాసేసు ఉదకం ఓత్థరతి, సో నదీసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. అతివుట్ఠికాలే ఓఘేన ఓత్థతోకాసో న గహేతబ్బో. సో హి గామసీమాసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. నదితో మాతికం నీహరన్తా నదియం ఆవరణం కరోన్తి, తం చే ఓత్థరిత్వా వా వినిబ్బిజ్ఝిత్వా వా ఉదకం గచ్ఛతి, సబ్బత్థ పవత్తనట్ఠానే కమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే పన ఆవరణేన వా కోట్టకబన్ధనేన వా సోతం పచ్ఛిన్దతి, ఉదకం నప్పవత్తతి, అప్పవత్తనట్ఠానే కాతుం న వట్టతి, ఆవరణమత్తకేపి కాతుం న వట్టతి. సచే కోచి ఆవరణప్పదేసో పుబ్బే వుత్తపాసాణదీపకప్పదేసో వియ ఉదకేన అజ్ఝోత్థరీయతి, తత్థ వట్టతి. సో హి నదీసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. నదిం వినాసేత్వా తళాకం కరోన్తి, హేట్ఠా పాళిబద్ధా ఉదకం ఆగన్త్వా తళాకం పూరేత్వా తిట్ఠతి, ఏత్థ కమ్మం కాతుం న వట్టతి, ఉపరి పవత్తనట్ఠానే హేట్ఠా చ ఛడ్డితోదకం నదిం ఓతరిత్వా సన్దనట్ఠానతో పట్ఠాయ వట్టతి. దేవే అవస్సన్తే హేమన్తగిమ్హేసు వా సుక్ఖనదియాపి వట్టతి, నదితో నీహటమాతికాయ న వట్టతి. సచే సా కాలన్తరేన భిజ్జిత్వా నదీ హోతి, వట్టతి. కాచి నదీ ఉప్పతిత్వా గామనిగమసీమం ఓత్థరిత్వా పవత్తతి, నదీయేవ హోతి, కమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే పన విహారసీమం ఓత్థరతి, విహారసీమాత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి.

సముద్దేపి కమ్మం కరోన్తేహి యం పదేసం ఉద్ధం వడ్ఢనఉదకం వా పకతివీచి వా వేగేన ఆగన్త్వా ఓత్థరతి, తత్థ కాతుం న వట్టతి. యస్మిం పన పదేసే పకతివీచియో ఓసరిత్వా సణ్ఠహన్తి, సో ఉదకన్తతో పట్ఠాయ అన్తో సముద్దో నామ, తత్థ ఠితేహి కమ్మం కాతబ్బం. సచే ఊమివేగో బాధతి, నావాయ వా అట్టకే వా ఠత్వా కాతబ్బం. తేసు వినిచ్ఛయో నదియం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బో. సముద్దే పిట్ఠిపాసాణో హోతి, తం కదాచి ఊమియో ఆగన్త్వా ఓత్థరన్తి, కదాచి న ఓత్థరన్తి, తత్థ కమ్మం కాతుం న వట్టతి. సో హి గామసీమాసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. సచే పన వీచీసు ఆగతాసుపి అనాగతాసుపి పకతిఉదకేనేవ ఓత్థరీయతి, వట్టతి. దీపకో వా పబ్బతో వా హోతి, సో చే దూరే హోతి మచ్ఛబన్ధానం అగమనపథే, అరఞ్ఞసీమాసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. తేసం గమనపరియన్తస్స ఓరతో పన గామసీమాసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి, తత్థ గామసీమం అసోధేత్వా కమ్మం కాతుం న వట్టతి. సముద్దో గామసీమం వా నిగమసీమం వా ఓత్థరిత్వా తిట్ఠతి, సముద్దోవ హోతి, తత్థ కమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే పన విహారసీమం ఓత్థరతి, విహారసీమాత్వేవ సఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి.

జాతస్సరే కమ్మం కరోన్తేహి యత్థ పుబ్బే వుత్తప్పకారే వస్సకాలే వస్సే పచ్ఛిన్నమత్తే పివితుం వా హత్థపాదే వా ధోవితుం ఉదకం న హోతి, సుక్ఖతి, అయం న జాతస్సరో, గామఖేత్తసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి, తత్థ కమ్మం న కాతబ్బం. యత్థ పన వుత్తప్పకారే వస్సకాలే ఉదకం సన్తిట్ఠతి, అయమేవ జాతస్సరో. తస్స యత్తకే పదేసే వస్సానం చాతుమాసే ఉదకం తిట్ఠతి, తత్థ కమ్మం కాతుం వట్టతి. సచే గమ్భీరం ఉదకం, అట్టకం బన్ధిత్వా తత్థ ఠితేహిపి జాతస్సరస్స అన్తోజాతరుక్ఖమ్హి బద్ధఅట్టకేపి కాతుం వట్టతి. పిట్ఠిపాసాణదీపకేసు పనేత్థ నదియం వుత్తసదిసోవ వినిచ్ఛయో. సమవస్సదేవకాలే పహోనకజాతస్సరో పన చేపి దుబ్బుట్ఠికకాలే వా గిమ్హహేమన్తేసు వా సుక్ఖతి, నిరుదకో హోతి, తత్థ సఙ్ఘకమ్మం కాతుం వట్టతి. యం అన్ధకట్ఠకథాయం వుత్తం ‘‘సబ్బో జాతస్సరో సుక్ఖో అనోదకో గామఖేత్తంయేవ భజతీ’’తి, తం న గహేతబ్బం. సచే పనేత్థ ఉదకత్థాయ ఆవాటం వా పోక్ఖరణీఆదీని వా ఖణన్తి, తం ఠానం అజాతస్సరో హోతి, గామసీమాసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. లాబుతిపుసకాదివప్పే కతేపి ఏసేవ నయో. సచే పన నం పూరేత్వా థలం వా కరోన్తి, ఏకస్మిం దిసాభాగే పాళిం బన్ధిత్వా సబ్బమేవ నం మహాతళాకం వా కరోన్తి, సబ్బోపి అజాతస్సరో హోతి, గామసీమాసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. లోణీపి జాతస్సరసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి. వస్సికే చత్తారో మాసే ఉదకట్ఠానోకాసే కమ్మం కాతుం వట్టతీతి. అయం అబద్ధసీమాయ వినిచ్ఛయో.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

సీమావినిచ్ఛయకథా సమత్తా.