౨౩. నిస్సయవినిచ్ఛయకథా

౧౫౧. నిస్సయోతి ఏత్థ పన అయం నిస్సయో నామ కేన దాతబ్బో, కేన న దాతబ్బో, కస్స దాతబ్బో, కస్స న దాతబ్బో, కథం గహితో హోతి, కథం పటిప్పస్సమ్భతి, నిస్సాయ కేన వసితబ్బం, కేన చ న వసితబ్బన్తి? తత్థ కేన దాతబ్బో, కేన న దాతబ్బోతి ఏత్థ తావ ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన దసవస్సేన వా అతిరేకదసవస్సేన వా ఉపసమ్పాదేతుం, నిస్సయం దాతు’’న్తి (మహావ. ౭౬, ౮౨) చ వచనతో యో బ్యత్తో హోతి పటిబలో ఉపసమ్పదాయ దసవస్సో వా అతిరేకదసవస్సో వా, తేన దాతబ్బో, ఇతరేన న దాతబ్బో. సచే దేతి, దుక్కటం ఆపజ్జతి.

ఏత్థ (పాచి. అట్ఠ. ౧౪౫-౧౪౭) చ ‘‘బ్యత్తో’’తి ఇమినా పరిసుపట్ఠాపకబహుస్సుతో వేదితబ్బో. పరిసుపట్ఠాపకేన హి సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన పరిసం అభివినయే వినేతుం ద్వే విభఙ్గా పగుణా వాచుగ్గతా కాతబ్బా, అసక్కోన్తేన తీహి జనేహి సద్ధిం పరివత్తనక్ఖమా కాతబ్బా, కమ్మాకమ్మఞ్చ ఖన్ధకవత్తఞ్చ ఉగ్గహేతబ్బం, పరిసాయ పన అభిధమ్మే వినయనత్థం సచే మజ్ఝిమభాణకో హోతి, మూలపణ్ణాసకో ఉగ్గహేతబ్బో, దీఘభాణకేన మహావగ్గో, సంయుత్తభాణకేన హేట్ఠిమా వా తయో వగ్గా మహావగ్గో వా, అఙ్గుత్తరభాణకేన హేట్ఠా వా ఉపరి వా ఉపడ్ఢనికాయో ఉగ్గహేతబ్బో, అసక్కోన్తేన తికనిపాతతో పట్ఠాయ ఉగ్గహేతుమ్పి వట్టతి. మహాపచ్చరియం పన ‘‘ఏకం గణ్హన్తేన చతుక్కనిపాతం వా పఞ్చకనిపాతం వా ఉగ్గహేతుం వట్టతీ’’తి వుత్తం. జాతకభాణకేన సాట్ఠకథం జాతకం ఉగ్గహేతబ్బం, తతో ఓరం న వట్టతి. ‘‘ధమ్మపదమ్పి సహ వత్థునా ఉగ్గహేతుం వట్టతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. తతో తతో సముచ్చయం కత్వా మూలపణ్ణాసకమత్తం వట్టతి, ‘‘న వట్టతీ’’తి కురున్దట్ఠకథాయం పటిక్ఖిత్తం, ఇతరాసు విచారణాయేవ నత్థి. అభిధమ్మే కిఞ్చి గహేతబ్బన్తి న వుత్తం. యస్స పన సాట్ఠకథమ్పి వినయపిటకం అభిధమ్మపిటకఞ్చ పగుణం, సుత్తన్తే చ వుత్తప్పకారో గన్థో నత్థి, పరిసం ఉపట్ఠాపేతుం న లభతి. యేన పన సుత్తన్తతో చ వినయతో చ వుత్తప్పమాణో గన్థో ఉగ్గహితో, అయం పరిసుపట్ఠాకో బహుస్సుతోవ హోతి, దిసాపామోక్ఖో యేనకామంగమో పరిసం ఉపట్ఠాపేతుం లభతి, అయం ఇమస్మిం అత్థే ‘‘బ్యత్తో’’తి అధిప్పేతో.

యో పన అన్తేవాసినో వా సద్ధివిహారికస్స వా గిలానస్స సక్కోతి ఉపట్ఠానాదీని కాతుం, అయం ఇధ ‘‘పటిబలో’’తి అధిప్పేతో. యం పన వుత్తం –

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. న అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న అసేక్ఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న అసేక్ఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న అసేక్ఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న అసేక్ఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. అత్తనా న అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న పరం అసేక్ఖే సీలక్ఖన్ధే సమాదపేతా. అత్తనా న అసేక్ఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న పరం అసేక్ఖే సమాధిక్ఖన్ధే సమాదపేతా. అత్తనా న అసేక్ఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న పరం అసేక్ఖే పఞ్ఞాక్ఖన్ధే సమాదపేతా. అత్తనా న అసేక్ఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న పరం అసేక్ఖే విముత్తిక్ఖన్ధే సమాదపేతా. అత్తనా న అసేక్ఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న పరం అసేక్ఖే విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధే సమాదపేతా. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. అస్సద్ధో హోతి, అహిరికో హోతి, అనోత్తప్పీ హోతి, కుసీతో హోతి, ముట్ఠస్సతి హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. అధిసీలే సీలవిపన్నో హోతి, అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో హోతి, అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో హోతి, అప్పస్సుతో హోతి, దుప్పఞ్ఞో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. న పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా గిలానం ఉపట్ఠాతుం వా ఉపట్ఠాపేతుం వా, అనభిరతం వూపకాసేతుం వా వూపకాసాపేతుం వా, ఉప్పన్నం కుక్కుచ్చం ధమ్మతో వినోదేతుం, ఆపత్తిం న జానాతి, ఆపత్తియా వుట్ఠానం న జానాతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. న పటిబలో హోతి అన్తేవాసిం వా సద్ధివిహారిం వా ఆభిసమాచారికాయ సిక్ఖాయ సిక్ఖాపేతుం, ఆదిబ్రహ్మచరియకాయ సిక్ఖాయ వినేతుం, అభిధమ్మే వినేతుం, అభివినయే వినేతుం, ఉప్పన్నం దిట్ఠిగతం ధమ్మతో వివేచేతుం. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. ఆపత్తిం న జానాతి, అనాపత్తిం న జానాతి, లహుకం ఆపత్తిం న జానాతి, గరుకం ఆపత్తిం న జానాతి, ఉభయాని ఖో పనస్స పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన న స్వాగతాని హోన్తి న సువిభత్తాని న సుప్పవత్తీని న సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. ఆపత్తిం న జానాతి, అనాపత్తిం న జానాతి, లహుకం ఆపత్తిం న జానాతి, గరుకం ఆపత్తిం న జానాతి, ఊనదసవస్సో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న ఉపసమ్పాదేతబ్బం, న నిస్సయో దాతబ్బో, న సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తిఆది (మహావ. ౮౪). తమ్పి –

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన దసవస్సేన వా అతిరేకదసవస్సేన వా ఉపసమ్పాదేతుం, నిస్సయం దాతు’’న్తి (మహావ. ౭౬, ౮౨) చ ఏవం సఙ్ఖేపతో వుత్తస్సేవ ఉపజ్ఝాయాచరియలక్ఖణస్స విత్థారదస్సనత్థం వుత్తం.

తత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౮౪) కిఞ్చి అయుత్తవసేన పటిక్ఖిత్తం, కిఞ్చి ఆపత్తిఅఙ్గవసేన. తథా హి ‘‘న అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేనా’’తి చ ‘‘అత్తనా న అసేక్ఖేనా’’తి చ ‘‘అస్సద్ధో’’తి చ ఆదీసు తీసు పఞ్చకేసు అయుత్తవసేన పటిక్ఖేపో కతో, న ఆపత్తిఅఙ్గవసేన. యో హి అసేక్ఖేహి సీలక్ఖన్ధాదీహి అసమన్నాగతో పరే చ తత్థ సమాదపేతుం అసక్కోన్తో అస్సద్ధియాదిదోసయుత్తోవ హుత్వా పరిసం పరిహరతి, తస్స పరిసా సీలాదీహి పరియాయతియేవ న వడ్ఢతి, తస్మా ‘‘తేన న ఉపసమ్పాదేతబ్బ’’న్తిఆది అయుత్తవసేన వుత్తం, న ఆపత్తిఅఙ్గవసేన. న హి ఖీణాసవస్సేవ ఉపజ్ఝాచరియభావో భగవతా అనుఞ్ఞాతో, యది తస్సేవ అనుఞ్ఞాతో అభవిస్స, ‘‘సచే ఉపజ్ఝాయస్స అనభిరతి ఉప్పన్నా హోతీ’’తిఆదిం న వదేయ్య, యస్మా పన ఖీణాసవస్స పరిసా సీలాదీహి న పరిహాయతి, తస్మా ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బ’’న్తిఆది వుత్తం.

అధిసీలే సీలవిపన్నోతిఆదీసు పారాజికఞ్చ సఙ్ఘాదిసేసఞ్చ ఆపన్నో అధిసీలే సీలవిపన్నో నామ. ఇతరే పఞ్చాపత్తిక్ఖన్ధే ఆపన్నో అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో నామ. సమ్మాదిట్ఠిం పహాయ అన్తగ్గాహికాయ దిట్ఠియా సమన్నాగతో అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో నామ. యత్తకం సుతం పరిసం పరిహరన్తస్స ఇచ్ఛితబ్బం, తేన విరహితత్తా అప్పస్సుతో. యం తేన జానితబ్బం ఆపత్తాది, తస్స అజాననతో దుప్పఞ్ఞో. ఇమస్మిం పఞ్చకే పురిమాని తీణి పదాని అయుత్తవసేన వుత్తాని, పచ్ఛిమాని ద్వే ఆపత్తిఅఙ్గవసేన.

ఆపత్తిం న జానాతీతి ‘‘ఇదం నామ మయా కత’’న్తి వుత్తే ‘‘ఇమం నామ ఆపత్తిం అయం ఆపన్నో’’తి న జానాతి. వుట్ఠానం న జానాతీతి ‘‘వుట్ఠానగామినితో వా దేసనాగామినితో వా ఆపత్తితో ఏవం నామ వుట్ఠానం హోతీ’’తి న జానాతి. ఇమస్మిఞ్హి పఞ్చకే పురిమాని ద్వే పదాని అయుత్తవసేన వుత్తాని, పచ్ఛిమాని తీణి ఆపత్తిఅఙ్గవసేన.

ఆభిసమాచారికాయ సిక్ఖాయాతి ఖన్ధకవత్తే వినేతుం న పటిబలో హోతీతి అత్థో. ఆదిబ్రహ్మచరియకాయాతి సేక్ఖపణ్ణత్తియం వినేతుం న పటిబలోతి అత్థో. అభిధమ్మేతి నామరూపపరిచ్ఛేదే వినేతుం న పటిబలోతి అత్థో. అభివినయేతి సకలే వినయపిటకే వినేతుం న పటిబలోతి అత్థో. వినేతుం న పటిబలోతి చ సబ్బత్థ సిక్ఖాపేతుం న సక్కోతీతి అత్థో. ధమ్మతో వివేచేతున్తి ధమ్మేన కారణేన విస్సజ్జాపేతుం. ఇమస్మిం పఞ్చకే సబ్బపదేసు ఆపత్తి.

‘‘ఆపత్తిం న జానాతీ’’తిఆదిపఞ్చకస్మిం విత్థారేనాతి ఉభతోవిభఙ్గేన సద్ధిం. న స్వాగతానీతి న సుట్ఠు ఆగతాని. సువిభత్తానీతి సుట్ఠు విభత్తాని పదపచ్చాభట్ఠసఙ్కరదోసరఅతాని. సుప్పవత్తీనీతి పగుణాని వాచుగ్గతాని సువినిచ్ఛితాని. సుత్తసోతి ఖన్ధకపరివారతో ఆహరితబ్బసుత్తవసేన సుట్ఠు వినిచ్ఛితాని. అనుబ్యఞ్జనసోతి అక్ఖరపదపారిపూరియా చ సువినిచ్ఛితాని అఖణ్డాని అవిపరీతక్ఖరాని. ఏతేన అట్ఠకథా దీపితా. అట్ఠకథాతో హి ఏస వినిచ్ఛయో హోతీతి. ఇమస్మిం పఞ్చకేపి సబ్బపదేసు ఆపత్తి. ఊనదసవస్సపరియోసానపఞ్చకేపి ఏసేవ నయో. ఇతి ఆదితో తయో పఞ్చకా, చతుత్థే తీణి పదాని, పఞ్చమే ద్వే పదానీతి సబ్బేపి చత్తారో పఞ్చకా అయుత్తవసేన వుత్తా, చతుత్థే పఞ్చకే ద్వే పదాని, పఞ్చమే తీణి, ఛట్ఠసత్తమట్ఠమా తయో పఞ్చకాతి సబ్బేపి చత్తారో పఞ్చకా ఆపత్తిఅఙ్గవసేన వుత్తా.

సుక్కపక్ఖే పన వుత్తవిపరియాయేన ‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా ఉపసమ్పాదేతబ్బం, నిస్సయో దాతబ్బో, సామణేరో ఉపట్ఠాపేతబ్బో. అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతీ’’తిఆదినా (మహావ. ౮౪) అట్ఠ పఞ్చకా ఆగతాయేవ. తత్థ సబ్బత్థేవ అనాపత్తి.

౧౫౨. కస్స దాతబ్బో, కస్స న దాతబ్బోతి ఏత్థ పన యో లజ్జీ హోతి, తస్స దాతబ్బో. ఇతరస్స న దాతబ్బో ‘‘న, భిక్ఖవే, అలజ్జీనం నిస్సయో దాతబ్బో, యో దదేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౨౦) వచనతో. నిస్సాయ వసన్తేనపి అలజ్జీ నిస్సాయ న వసితబ్బం. వుత్తఞ్హేతం ‘‘న, భిక్ఖవే, అలజ్జీనం నిస్సాయ వత్థబ్బం, యో వసేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౨౦). ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౧౨౦) చ అలజ్జీనన్తి ఉపయోగత్థే సామివచనం, అలజ్జిపుగ్గలే నిస్సాయ న వసితబ్బన్తి వుత్తం హోతి. తస్మా నవం ఠానం గతేన ‘‘ఏహి, భిక్ఖు, నిస్సయం గణ్హాహీ’’తి వుచ్చమానేనపి చతూహపఞ్చాహం నిస్సయదాయకస్స లజ్జిభావం ఉపపరిక్ఖిత్వా నిస్సయో గహేతబ్బో. ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, చతూహపఞ్చాహం ఆగమేతుం యావ భిక్ఖుసభాగతం జానామీ’’తి (మహావ. ౧౨౦) హి వుత్తం. సచే ‘‘థేరో లజ్జీ’’తి భిక్ఖూనం సన్తికే సుత్వా ఆగతదివసేయేవ గహేతుకామో హోతి, థేరో పన ‘‘ఆగమేహి తావ, వసన్తో జానిస్ససీ’’తి కతిపాహం ఆచారం ఉపపరిక్ఖిత్వా నిస్సయం దేతి, వట్టతి, పకతియా నిస్సయగహణట్ఠానం గతేన పన తదహేవ గహేతబ్బో, ఏకదివసమ్పి పరిహారో నత్థి. సచే పఠమయామే ఆచరియస్స ఓకాసో నత్థి, ఓకాసం అలభన్తో ‘‘పచ్చూససమయే గహేస్సామీ’’తి సయతి, అరుణం ఉగ్గతమ్పి న జానాతి, అనాపత్తి. సచే పన ‘‘గణ్హిస్సామీ’’తి ఆభోగం అకత్వా సయతి, అరుణుగ్గమనే దుక్కటం. అగతపుబ్బం ఠానం గతేన ద్వే తీణి దివసాని వసిత్వా గన్తుకామేన అనిస్సితేన వసితబ్బం. ‘‘సత్తాహం వసిస్సామీ’’తి ఆలయం కరోన్తేన పన నిస్సయో గహేతబ్బో. సచే థేరో ‘‘కిం సత్తాహం వసన్తస్స నిస్సయేనా’’తి వదతి, పటిక్ఖిత్తకాలతో పట్ఠాయ లద్ధపరిహారో హోతి.

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నేన భిక్ఖునా నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన వత్థు’’న్తి వచనతో పన అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో సచే అత్తనా సద్ధిం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నం నిస్సయదాయకం న లభతి, ఏవం నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన బహూనిపి దివసాని గన్తుం వట్టతి. సచే పుబ్బే నిస్సయం గహేత్వా వుత్థపుబ్బం కిఞ్చి ఆవాసం పవిసతి, ఏకరత్తం వసన్తేనపి నిస్సయో గహేతబ్బో. అన్తరామగ్గే విస్సమన్తో వా సత్థం వా పరియేసన్తో కతిపాహం వసతి, అనాపత్తి. అన్తోవస్సే పన నిబద్ధవాసం వసితబ్బం, నిస్సయో చ గహేతబ్బో. నావాయ గచ్ఛన్తస్స పన వస్సానే ఆగతేపి నిస్సయం అలభన్తస్స అనాపత్తి. సచే అన్తరామగ్గే గిలానో హోతి, నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన వసితుం వట్టతి.

గిలానుపట్ఠాకోపి గిలానేన యాచియమానో అనిస్సితో ఏవ వసితుం లభతి. వుత్తఞ్హేతం ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానేన భిక్ఖునా నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన వత్థుం, అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానుపట్ఠాకేన భిక్ఖునా నిస్సయం అలభమానేన యాచియమానేన అనిస్సితేన వత్థు’’న్తి (మహావ. ౧౨౧). సచే పన ‘‘యాచాహి మ’’న్తి వుచ్చమానోపి గిలానో మానేన న యాచతి, గన్తబ్బం.

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆరఞ్ఞికేన భిక్ఖునా ఫాసువిహారం సల్లక్ఖేన్తేన నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన వత్థుం ‘యదా పతిరూపో నిస్సయదాయకో ఆగచ్ఛిస్సతి, తదా తస్స నిస్సాయ వసిస్సామీ’’’తి వచనతో పన యత్థ వసన్తస్స సమథవిపస్సనానం పటిలాభవసేన ఫాసు హోతి, తాదిసం ఫాసువిహారం సల్లక్ఖేన్తేన నిస్సయం అలభమానేన అనిస్సితేన వత్థబ్బం. ఇమఞ్చ పన పరిహారం నేవ సోతాపన్నో, న సకదాగామిఅనాగామిఅరహన్తో లభన్తి, న థామగతస్స సమాధినో వా విపస్సనాయ వా లాభీ, విస్సట్ఠకమ్మట్ఠానే పన బాలపుథుజ్జనే కథావ నత్థి. యస్స ఖో పన సమథో వా విపస్సనా వా తరుణా హోతి, అయం ఇమం పరిహారం లభతి, పవారణాసఙ్గహోపి ఏతస్సేవ అనుఞ్ఞాతో. తస్మా ఇమినా పుగ్గలేన ఆచరియే పవారేత్వా గతేపి ‘‘యదా పతిరూపోనిస్సయదాయకో ఆగచ్ఛిస్సతి, తం నిస్సాయ వసిస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా పున యావ ఆసాళ్హీపుణ్ణమా, తావ అనిస్సితేన వత్థుం వట్టతి. సచే పన ఆసాళ్హీమాసే ఆచరియో నాగచ్ఛతి, యత్థ నిస్సయో లబ్భతి, తత్థ గన్తబ్బం.

౧౫౩. కథం గహితో హోతీతి ఏత్థ ఉపజ్ఝాయస్స సన్తికే తావ ఉపజ్ఝం గణ్హన్తేన ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘ఉపజ్ఝాయో మే, భన్తే, హోహీ’’తి తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం. ఏవం సద్ధివిహారికేన వుత్తే సచే ఉపజ్ఝాయో ‘‘సాహూ’’తి వా ‘‘లహూ’’తి వా ‘‘ఓపాయిక’’న్తి వా ‘‘పతిరూప’’న్తి వా ‘‘పాసాదికేన సమ్పాదేహీ’’తి వా కాయేన విఞ్ఞాపేతి, వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, కాయేన వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, గహితో హోతి ఉపజ్ఝాయో. ఇదమేవ హేత్థ ఉపజ్ఝాయగ్గహణం, యదిదం ఉపజ్ఝాయస్స ఇమేసు పఞ్చసు పదేసు యస్స కస్సచి పదస్స వాచాయ సావనం కాయేన వా అత్థవిఞ్ఞాపనన్తి. కేచి పన ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛనం సన్ధాయ వదన్తి, న తం పమాణం. ఆయాచనదానమత్తేన హి గహితో హోతి ఉపజ్ఝాయో, న ఏత్థ సమ్పటిచ్ఛనం అఙ్గం. సద్ధివిహారికేనపి న కేవలం ‘‘ఇమినా మే పదేన ఉపజ్ఝాయో గహితో’’తి ఞాతుం వట్టతి, ‘‘అజ్జతగ్గే దాని థేరో మయ్హం భారో, అహమ్పి థేరస్స భారో’’తి ఇదమ్పి ఞాతుం వట్టతి (మహావ. అట్ఠ. ౬౪). వుత్తఞ్హేతం –

‘‘ఉపజ్ఝాయో, భిక్ఖవే, సద్ధివిహారికమ్హి పుత్తచిత్తం ఉపట్ఠపేస్సతి, సద్ధివిహారికో ఉపజ్ఝాయమ్హి పితుచిత్తం ఉపట్ఠపేస్సతి, ఏవం తే అఞ్ఞమఞ్ఞం సగారవా సప్పతిస్సా సభాగవుత్తినో విహరన్తా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుడ్ఢిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జిస్సన్తీ’’తి (మహావ. ౬౫).

ఆచరియస్స సన్తికే నిస్సయగ్గహణేపి అయమేవ వినిచ్ఛయో. అయం పనేత్థ విసేసో – ఆచరియస్స సన్తికే నిస్సయం గణ్హన్తేన ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా ‘‘ఆచరియో మే, భన్తే, హోహి, ఆయస్మతో నిస్సాయ వచ్ఛామీ’’తి (మహావ. ౭౭) తిక్ఖత్తుం వత్తబ్బం, సేసం వుత్తనయమేవ.

౧౫౪. కథం పటిప్పస్సమ్భతీతి ఏత్థ తావ ఉపజ్ఝాయమ్హా పఞ్చహాకారేహి నిస్సయపటిప్పస్సద్ధి వేదితబ్బా, ఆచరియమ్హా ఛహి ఆకారేహి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పఞ్చిమా, భిక్ఖవే, నిస్సయపటిప్పస్సద్ధియో ఉపజ్ఝాయమ్హా. ఉపజ్ఝాయో పక్కన్తో వా హోతి, విబ్భన్తో వా, కాలకతో వా, పక్ఖసఙ్కన్తో వా, ఆణత్తియేవ పఞ్చమీ. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చ నిస్సయపటిప్పస్సద్ధియో ఉపజ్ఝాయమ్హా.

ఛయిమా, భిక్ఖవే, నిస్సయపటిప్పస్సద్ధియో ఆచరియమ్హా. ఆచరియో పక్కన్తో వా హోతి, విబ్భన్తో వా, కాలకతో వా, పక్ఖసఙ్కన్తో వా, ఆణత్తియేవ పఞ్చమీ, ఉపజ్ఝాయేన వా సమోధానగతో హోతి. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ఛ నిస్సయపటిప్పస్సద్ధియో ఆచరియమ్హా’’తి (మహావ. ౮౩).

తత్రాయం వినిచ్ఛయో (మహావ. అట్ఠ. ౮౩) – పక్కన్తోతి దిసం గతో. ఏవం గతే చ పన తస్మిం సచే విహారే నిస్సయదాయకో అత్థి, యస్స సన్తికే అఞ్ఞదాపి నిస్సయో వా గహితపుబ్బో హోతి, యో వా ఏకసమ్భోగపరిభోగో, తస్స సన్తికే నిస్సయో గహేతబ్బో, ఏకదివసమ్పి పరిహారో నత్థి. సచే తాదిసో నత్థి, అఞ్ఞో లజ్జీ పేసలో అత్థి, తస్స పేసలభావం జానన్తేన తదహేవ నిస్సయో యాచితబ్బో. సచే దేతి, ఇచ్చేతం కుసలం. అథ పన ‘‘తుమ్హాకం ఉపజ్ఝాయో లహుం ఆగమిస్సతీ’’తి పుచ్ఛతి, ఉపజ్ఝాయేన చే తథా వుత్తం, ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వత్తబ్బం. సచే వదతి ‘‘తేన హి ఉపజ్ఝాయస్స ఆగమనం ఆగమేథా’’తి, వట్టతి. అథ పనస్స పకతియా పేసలభావం న జానాతి, చత్తారి పఞ్చ దివసాని తస్స భిక్ఖుస్స సభాగతం ఓలోకేత్వా ఓకాసం కారేత్వా నిస్సయో గహేతబ్బో. సచే పన విహారే నిస్సయదాయకో నత్థి, ఉపజ్ఝాయో చ ‘‘అహం కతిపాహేన ఆగమిస్సామి, మా ఉక్కణ్ఠిత్థా’’తి వత్వా గతో, యావ ఆగమనా పరిహారో లబ్భతి, అథాపి నం తత్థ మనుస్సా పరిచ్ఛిన్నకాలతో ఉత్తరిపి పఞ్చ వా దస వా దివసాని వాసేన్తియేవ, తేన విహారం పవత్తి పేసేతబ్బా ‘‘దహరా మా ఉక్కణ్ఠన్తు, అహం అసుకదివసం నామ ఆగమిస్సామీ’’తి, ఏవమ్పి పరిహారో లబ్భతి. అథ ఆగచ్ఛతో అన్తరామగ్గే నదీపూరేన వా చోరాదీహి వా ఉపద్దవో హోతి, థేరో ఉదకోసక్కనం వా ఆగమేతి, సహాయే వా పరియేసతి, తం చే పవత్తిం దహరా సుణన్తి, యావ ఆగమనా పరిహారో లబ్భతి. సచే పన సో ‘‘ఇధేవాహం వసిస్సామీ’’తి పహిణతి, పరిహారో నత్థి. యత్థ నిస్సయో లబ్భతి, తత్థ గన్తబ్బం. విబ్భన్తే పన కాలకతే పక్ఖసఙ్కన్తే వా ఏకదివసమ్పి పరిహారో నత్థి, యత్థ నిస్సయో లబ్భతి, తత్థ గన్తబ్బం.

ఆణత్తీతి పన నిస్సయపణామనా వుచ్చతి, తస్మా ‘‘పణామేమి త’’న్తి వా ‘‘మా ఇధ పటిక్కమీ’’తి వా ‘‘నీహర తే పత్తచీవర’’న్తి వా ‘‘నాహం తయా ఉపట్ఠాపేతబ్బో’’తి వాతి ఇమినా పాళినయేన ‘‘మా మం గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛీ’’తిఆదినా పాళిముత్తకనయేన వా యో నిస్సయపణామనాయ పణామితో హోతి, తేన ఉపజ్ఝాయో ఖమాపేతబ్బో. సచే ఆదితోవ న ఖమతి, దణ్డకమ్మం ఆహరిత్వా తిక్ఖత్తుం తావ సయమేవ ఖమాపేతబ్బో. నో చే ఖమతి, తస్మిం విహారే మహాథేరే గహేత్వా ఖమాపేతబ్బో. నో చే ఖమతి, సామన్తవిహారే భిక్ఖూ గహేత్వా ఖమాపేతబ్బో. సచే ఏవమ్పి న ఖమతి, అఞ్ఞత్థ గన్త్వా ఉపజ్ఝాయస్స సభాగానం సన్తికే వసితబ్బం ‘‘అప్పేవ నామ ‘సభాగానం మే సన్తికే వసతీ’తి ఞత్వాపి ఖమేయ్యా’’తి. సచే ఏవమ్పి న ఖమతి, తత్రేవ వసితబ్బం. తత్ర చే దుబ్భిక్ఖాదిదోసేన న సక్కా హోతి వసితుం, తంయేవ విహారం ఆగన్త్వా అఞ్ఞస్స సన్తికే నిస్సయం గహేత్వా వసితుం వట్టతి. అయమాణత్తియం వినిచ్ఛయో.

ఆచరియమ్హా నిస్సయపటిప్పస్సద్ధీసు ఆచరియో పక్కన్తో వా హోతీతి ఏత్థ కోచి ఆచరియో ఆపుచ్ఛిత్వా పక్కమతి, కోచి అనాపుచ్ఛిత్వా, అన్తేవాసికోపి ఏవమేవ. తత్ర సచే అన్తేవాసికో ఆచరియం ఆపుచ్ఛతి ‘‘అసుకం నామ, భన్తే, ఠానం గన్తుం ఇచ్ఛామి కేనచిదేవ కరణీయేనా’’తి, ఆచరియేన చ ‘‘కదా గమిస్ససీ’’తి వుత్తో ‘‘సాయన్హే వా రత్తిం వా ఉట్ఠహిత్వా గమిస్సామీ’’తి వదతి, ఆచరియోపి ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతి, తం ఖణంయేవ నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి. సచే పన ‘‘భన్తే, అసుకం నామ ఠానం గన్తుకామోమ్హీ’’తి వుత్తే ఆచరియో ‘‘అసుకస్మిం నామ గామే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛా జానిస్ససీ’’తి వదతి, సో చ ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతి, తతో చే గతో సుగతో. సచే పన న గచ్ఛతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. అథాపి ‘‘గచ్ఛామీ’’తి వుత్తే ఆచరియేన ‘‘మా తావ గచ్ఛ, రత్తిం మన్తేత్వా జానిస్సామా’’తి వుత్తో మన్తేత్వా గచ్ఛతి, సుగతో. నో చే గచ్ఛతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. ఆచరియం అనాపుచ్ఛా పక్కమన్తస్స పన ఉపచారసీమాతిక్కమే నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి, అన్తోఉపచారసీమతో పటినివత్తన్తస్స న పటిప్పస్సమ్భతి. సచే పన ఆచరియో అన్తేవాసికం ఆపుచ్ఛతి ‘‘ఆవుసో, అసుకం నామ ఠానం గమిస్సామీ’’తి, అన్తేవాసికేన చ ‘‘కదా’’తి వుత్తే ‘‘సాయన్హే వా రత్తిభాగే వా’’తి వదతి, అన్తేవాసికోపి ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతి, తం ఖణంయేవ నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి, సచే పన ఆచరియో ‘‘స్వే పిణ్డాయ చరిత్వా గమిస్సామీ’’తి వదతి, ఇతరో చ ‘‘సాధూ’’తి సమ్పటిచ్ఛతి, ఏకదివసం తావ నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి, పునదివసే పటిప్పస్సద్ధో హోతి. ‘‘అసుకస్మిం నామ గామే పిణ్డాయ చరిత్వా జానిస్సామి మమ గమనం వా అగమనం వా’’తి వత్వా పన సచే న గచ్ఛతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. అథాపి ‘‘గచ్ఛామీ’’తి వుత్తే అన్తేవాసికేన ‘‘మా తావ గచ్ఛథ, రత్తిం మన్తేత్వా జానిస్సథా’’తి వుత్తో మన్తేత్వాపి న గచ్ఛతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. సచే ఉభోపి ఆచరియన్తేవాసికా కేనచిదేవ కరణీయేన బహిసీమం గచ్ఛన్తి, తతో చే ఆచరియో గమియచిత్తే ఉప్పన్నే అనాపుచ్ఛావ గన్త్వా ద్విన్నం లేడ్డుపాతానం అన్తోయేవ నివత్తతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. సచే ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమిత్వా నివత్తతి, పటిప్పస్సద్ధో హోతి. ఆచరియుపజ్ఝాయా ద్వే లేడ్డుపాతే అతిక్కమ్మ అఞ్ఞస్మిం విహారే వసన్తి, నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి. ఆచరియే విబ్భన్తే కాలకతే పక్ఖసఙ్కన్తే చ తం ఖణంయేవ పటిప్పస్సమ్భతి.

ఆణత్తియం పన ఆచరియో ముఞ్చితుకామోవ హుత్వా నిస్సయపణామనాయ పణామేతి, అన్తేవాసికో చ ‘‘కిఞ్చాపి మం ఆచరియో పణామేతి, అథ ఖో హదయేన ముదుకో’’తి సాలయో హోతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. సచేపి ఆరియో సాలయో, అన్తేవాసికో నిరాలయో ‘‘న దాని ఇమం నిస్సాయ వసిస్సామీ’’తి ధురం నిక్ఖిపతి, ఏవమ్పి న పటిప్పస్సమ్భతి. ఉభిన్నం సాలయభావే పన న పటిప్పస్సమ్భతియేవ, ఉభిన్నం ధురనిక్ఖేపేన పటిప్పస్సమ్భతి, పణామితేన దణ్డకమ్మం ఆహరిత్వా తిక్ఖత్తుం ఖమాపేతబ్బో. నో చే ఖమతి, ఉపజ్ఝాయే వుత్తనయేన పటిపజ్జితబ్బం. యథాపఞ్ఞత్తం పన ఆచరియుపజ్ఝాయవత్తం పరిపూరేన్తం అధిమత్తపేమాదిపఞ్చఙ్గసమన్నాగతం అన్తేవాసికం సద్ధివిహారికం వా పణామేన్తస్స దుక్కటం, ఇతరం అపణామేన్తస్సపి దుక్కటమేవ. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘న, భిక్ఖవే, సమ్మావత్తన్తో పణామేతబ్బో, యో పణామేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. న చ, భిక్ఖవే, అసమ్మావత్తన్తో న పణామేతబ్బో, యో న పణామేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స (మహావ. ౮౦).

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం అన్తేవాసికం అపణామేన్తో ఆచరియో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతి. ఆచరియమ్హి నాధిమత్తం పేమం హోతి, నాధిమత్తో పసాదో హోతి, నాధిమత్తా హిరీ హోతి, నాధిమత్తో గారవో హోతి, నాధిమత్తా భావనా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం అన్తేవాసికం అపణామేన్తో ఆచరియో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతి (మహావ. ౮౧).

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం అపణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతి. ఉపజ్ఝాయమ్హి నాధిమత్తం పేమం హోతి, నాధిమత్తో పసాదో హోతి, నాధిమత్తా హిరీ హోతి, నాధిమత్తో గారవో హోతి, నాధిమత్తా భావనా హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం అపణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతీ’’తిఆది (మహావ. ౬౮).

తత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౬౮) నాధిమత్తం పేమం హోతీతి ఉపజ్ఝాయమ్హి అధిమత్తం గేహస్సితపేమం న హోతి. నాధిమత్తా భావనా హోతీతి అధిమత్తా మేత్తాభావనా న హోతీతి అత్థో.

ఉపజ్ఝాయేన వా సమోధానగతోతి ఏత్థ (మహావ. అట్ఠ. ౮౩) దస్సనసవనవసేన సమోధానం వేదితబ్బం. సచే హి ఆచరియం నిస్సాయ వసన్తో సద్ధివిహారికో ఏకవిహారే చేతియం వా వన్దన్తం, ఏకగామే వా పిణ్డాయ చరన్తం ఉపజ్ఝాయం పస్సతి, నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి. ఉపజ్ఝాయో పస్సతి, సద్ధివిహారికో న పస్సతి, న పటిప్పస్సమ్భతి. మగ్గప్పటిపన్నం వా ఆకాసేన వా గచ్ఛన్తం ఉపజ్ఝాయం దిస్వా దూరత్తా ‘‘భిక్ఖూ’’తి జానాతి, ‘‘ఉపజ్ఝాయో’’తి న జానాతి, న పటిప్పస్సమ్భతి. సచే జానాతి, పటిప్పస్సమ్భతి. ఉపరిపాసాదే ఉపజ్ఝాయో వసతి, హేట్ఠా సద్ధివిహారికో, తం అదిస్వావ యాగుం పివిత్వా పటిక్కమతి, ఆసనసాలాయ వా నిసిన్నం అదిస్వావ ఏకమన్తే భుఞ్జిత్వా పక్కమతి, ధమ్మస్సవనమణ్డపే వా నిసిన్నమ్పి తం అదిస్వావ ధమ్మం సుత్వా పక్కమతి, నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి. ఏవం తావ దస్సనవసేన సమోధానం వేదితబ్బం. సవనవసేన పన సచే ఉపజ్ఝాయస్స విహారే వా అన్తరఘరే వా ధమ్మం వా కథేన్తస్స అనుమోదనం వా కరోన్తస్స సద్దం సుత్వా ‘‘ఉపజ్ఝాయస్స మే సద్దో’’తి సఞ్జానాతి, నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి, అసఞ్జానన్తస్స న పటిప్పస్సమ్భతి. అయం సమోధానే వినిచ్ఛయో.

౧౫౫. నిస్సాయ కేన వసితబ్బం, కేన న వసితబ్బన్తి ఏత్థ పన ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన పఞ్చ వస్సాని నిస్సాయ వత్థుం, అబ్యత్తేన యావజీవ’’న్తి (మహావ. ౧౦౩) వచనతో యో అబ్యత్తో హోతి, తేన యావజీవం నిస్సాయేవ వసితబ్బం. సచాయం (మహావ. అట్ఠ. ౧౦౩) వుడ్ఢతరం ఆచరియం న లభతి, ఉపసమ్పదాయ సట్ఠివస్సో వా సత్తతివస్సో వా హోతి, నవకతరస్సపి బ్యత్తస్స సన్తికే ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘ఆచరియో మే, ఆవుసో, హోతి, ఆయస్మతో నిస్సాయ వచ్ఛామీ’’తి ఏవం తిక్ఖత్తుం వత్వా నిస్సయో గహేతబ్బోవ. గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛన్తేనపి ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ‘‘గామప్పవేసనం ఆపుచ్ఛామి ఆచరియా’’తి వత్తబ్బం. ఏస నయో సబ్బఆపుచ్ఛనేసు.

యో పన బ్యత్తో హోతి ఉపసమ్పదాయ పఞ్చవస్సో, తేన అనిస్సితేన వత్థుం వట్టతి. తస్మా నిస్సయముచ్చనకేన (పాచి. అట్ఠ. ౧౪౫-౧౪౭) ఉపసమ్పదాయ పఞ్చవస్సేన సబ్బన్తిమేన పరిచ్ఛేదేన ద్వే మాతికా పగుణా వాచుగ్గతా కత్తబ్బా, పక్ఖదివసేసు ధమ్మస్సవనత్థాయ సుత్తన్తతో చత్తారో భాణవారా, సమ్పత్తానం పరిసానం పరికథనత్థాయ అన్ధకవిన్ద(అ. ని. ౫.౧౧౪) మహారాహులోవాద(మ. ని. ౨.౧౧౩ ఆదయో) అమ్బట్ఠ(దఈ. ని. ౧.౨౫౪ ఆదయో) సదిసో ఏకో కథామగ్గో, సఙ్ఘభత్తమఙ్గలామఙ్గలేసు అనుమోదనత్థాయ తిస్సో అనుమోదనా, ఉపోసథపవారణాదిజాననత్థం కమ్మాకమ్మవినిచ్ఛయో, సమణధమ్మకరణత్థం సమాధివసేన వా విపస్సనావసేన వా అరహత్తపరియోసానమేకం కమ్మట్ఠానం, ఏత్తకం ఉగ్గహేతబ్బం. ఏత్తావతా హి అయం బహుస్సుతో హోతి చాతుద్దిసో, యత్థ కత్థచి అత్తనో ఇస్సరియేన వసితుం లభతి. యం పన వుత్తం –

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం. న అసేక్ఖేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి, న అసేక్ఖేన సమాధిక్ఖన్ధేన… న అసేక్ఖేన పఞ్ఞాక్ఖన్ధేన… న అసేక్ఖేన విముత్తిక్ఖన్ధేన… న అసేక్ఖేన విముత్తిఞాణదస్సనక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం. అస్సద్ధో హోతి, అహిరికో హోతి, అనోత్తప్పీ హోతి, కుసీతో హోతి, ముట్ఠస్సతి హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం. అధిసీలే సీలవిపన్నో హోతి, అజ్ఝాచారే ఆచారవిపన్నో హోతి, అతిదిట్ఠియా దిట్ఠివిపన్నో హోతి, అప్పస్సుతో హోతి, దుప్పఞ్ఞో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం. ఆపత్తిం న జానాతి, అనాపత్తిం న జానాతి, లహుకం ఆపత్తిం న జానాతి, గరుకం ఆపత్తిం న జానాతి, ఉభయాని ఖో పనస్స పాతిమోక్ఖాని విత్థారేన న స్వాగతాని హోన్తి న సువిభత్తాని న సుప్పవత్తీని న సువినిచ్ఛితాని సుత్తసో అనుబ్యఞ్జనసో. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం.

‘‘అపరేహిపి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బం. ఆపత్తిం న జానాతి, అనాపత్తిం న జానాతి, లహుకం ఆపత్తిం న జానాతి, గరుకం ఆపత్తిం న జానాతి, ఊనపఞ్చవస్సో హోతి. ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతేన భిక్ఖునా న అనిస్సితేన వత్థబ్బ’’న్తి (మహావ. ౧౦౩). ఏత్థాపి పురిమనయేనేవ అయుత్తవసేన ఆపత్తిఅఙ్గవసేన చ పటిక్ఖేపో కతోతి దట్ఠబ్బం.

బాలానం పన అబ్యత్తానం దిసంగమికానం అన్తేవాసికసద్ధివిహారికానం అనుఞ్ఞా న దాతబ్బా. సచే దేన్తి, ఆచరియుపజ్ఝాయానం దుక్కటం. తే చే అననుఞ్ఞాతా గచ్ఛన్తి, తేసమ్పి దుక్కటం. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, సమ్బహులా భిక్ఖూ బాలా అబ్యత్తా దిసంగమికా ఆచరియుపజ్ఝాయే ఆపుచ్ఛన్తి. తే, భిక్ఖవే, ఆచరియుపజ్ఝాయేహి పుచ్ఛితబ్బా ‘‘కహం గమిస్సథ, కేన సద్ధిం గమిస్సథా’’తి. తే చే, భిక్ఖవే, బాలా అబ్యత్తా అఞ్ఞే బాలే అబ్యత్తే అపదిసేయ్యుం. న, భిక్ఖవే, ఆచరియుపజ్ఝాయేహి అనుజానితబ్బా, అనుజానేయ్యుం చే, ఆపత్తి దుక్కటస్స. తే చే, భిక్ఖవే, బాలా అబ్యత్తా అననుఞ్ఞాతా ఆచరియుపజ్ఝాయేహి గచ్ఛేయ్యుం చే, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి (మహావ. ౧౬౩).

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

నిస్సయవినిచ్ఛయకథా సమత్తా.