౨౧. పవారణావినిచ్ఛయకథా

౧౧౬. పటిక్ఖేపపవారణాతి పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భుఞ్జమానేన యస్స కస్సచి అభిహటభోజనస్స పటిక్ఖేపసఙ్ఖాతా పవారణా. సా చ న కేవలం పటిక్ఖేపమత్తేన హోతి, అథ ఖో పఞ్చఙ్గవసేన. తత్రిమాని పఞ్చఙ్గాని – అసనం, భోజనం, దాయకస్స హత్థపాసే ఠానం, అభిహారో, అభిహటస్స పటిక్ఖేపోతి. తత్థ అసనన్తి విప్పకతభోజనం, భుఞ్జమానో చేస పుగ్గలో హోతీతి అత్థో. భోజనన్తి పవారణప్పహోనకం భోజనం, ఓదనాదీనఞ్చ అఞ్ఞతరం పటిక్ఖిపితబ్బం భోజనం హోతీతి అత్థో. దాయకస్స హత్థపాసే ఠానన్తి పవారణప్పహోనకం భోజనం గణ్హిత్వా దాయకస్స అడ్ఢతేయ్యహత్థప్పమాణే ఓకాసే అవట్ఠానం. అభిహారోతి హత్థపాసే ఠితస్స దాయకస్స కాయేన అభిహారో. అభిహటస్స పటిక్ఖేపోతి ఏవం అభిహటస్స కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖేపో. ఇతి ఇమేసం పఞ్చన్నం అఙ్గానం వసేన పవారణా హోతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘పఞ్చహి, ఉపాలి, ఆకారేహి పవారణా పఞ్ఞాయతి, అసనం పఞ్ఞాయతి, భోజనం పఞ్ఞాయతి, హత్థపాసే ఠితో, అభిహరతి, పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీ’’తి (పరి. ౪౨౮).

౧౧౭. తత్రాయం వినిచ్ఛయో (పాచి. అట్ఠ. ౨౩౮-౯) – ‘‘అసన’’న్తిఆదీసు తావ యం అస్నాతి, యఞ్చ భోజనం హత్థపాసే ఠితేన అభిహటం పటిక్ఖిపతి, తం ఓదనో కుమ్మాసో సత్తు మచ్ఛో మంసన్తి ఇమేసం అఞ్ఞతరమేవ వేదితబ్బం. తత్థ ఓదనో నామ సాలి వీహి యవో గోధుమో కఙ్గు వరకో కుద్రూసకోతి సత్తన్నం ధఞ్ఞానం తణ్డులేహి నిబ్బత్తో. తత్ర సాలీతి అన్తమసో నీవారం ఉపాదాయ సబ్బాపి సాలిజాతి. వీహీతి సబ్బాపి వీహిజాతి. యవగోధుమేసు భేదో నత్థి. కఙ్గూతి సేతరత్తకాళభేదా సబ్బాపి కఙ్గుజాతి. వరకోతి అన్తమసో వరకచోరకం ఉపాదాయ సబ్బాపి సేతవణ్ణా వరకజాతి. కుద్రూసకోతి కాళకుద్రూసకో చేవ సామాకాదిభేదా చ సబ్బాపి తిణధఞ్ఞజాతి. నీవారవరకచోరకా చేత్థ ధఞ్ఞానులోమాతి వదన్తి, ధఞ్ఞాని హోన్తు ధఞ్ఞానులోమాని వా, ఏతేసం వుత్తప్పభేదానం సత్తన్నం ధఞ్ఞానం తణ్డులే గహేత్వా ‘‘భత్తం పచిస్సామా’’తి వా ‘‘యాగుం పచిస్సామా’’తి వా ‘‘అమ్బిలపాయాసాదీసు అఞ్ఞతరం పచిస్సామా’’తి వా యం కిఞ్చి సన్ధాయ పచన్తు, సచే ఉణ్హం సీతలం వా భుఞ్జన్తానం భోజనకాలే గహితగహితట్ఠానే ఓధి పఞ్ఞాయతి, ఓదనసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి, పవారణం జనేతి. సచే ఓధి న పఞ్ఞాయతి, యాగుసఙ్గహం గచ్ఛతి, పవారణం న జనేతి.

యోపి పాయాసో వా పణ్ణఫలకళీరమిస్సకా అమ్బిలయాగు వా ఉద్ధనతో ఓతారితమత్తా అబ్భుణ్హా హోతి ఆవజ్జిత్వా పివితుం సక్కా, హత్థేన గహితోకాసేపి ఓధిం న దస్సేతి, పవారణం న జనేతి. సచే పన ఉసుమాయ విగతాయ సీతలభూతా ఘనభావం గచ్ఛతి, ఓధిం దస్సేతి, పున పవారణం జనేతి, పుబ్బే తనుభావో న రక్ఖతి. సచేపి దధితక్కాదీని ఆరోపేత్వా బహూ పణ్ణఫలకళీరే పక్ఖిపిత్వా ముట్ఠిమత్తాపి తణ్డులా పక్ఖిత్తా హోన్తి, భోజనకాలే చే ఓధి పఞ్ఞాయతి, పవారణం జనేతి. అయాగుకే నిమన్తనే ‘‘యాగుం దస్సామా’’తి భత్తే ఉదకకఞ్జికఖీరాదీని ఆకిరిత్వా ‘‘యాగుం గణ్హథా’’తి దేన్తి. కిఞ్చాపి తనుకో హోతి, పవారణం జనేతియేవ. సచే పన పక్కుథితేసు ఉదకాదీసు పక్ఖిపిత్వా పచిత్వా దేన్తి, యాగుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. యాగుసఙ్గహం గతేపి తస్మిం వా అఞ్ఞస్మిం వా యత్థ మచ్ఛమంసం పక్ఖిపన్తి, సచే సాసపమత్తమ్పి మచ్ఛమంసఖణ్డం వా న్హారు వా పఞ్ఞాయతి, పవారణం జనేతి, సుద్ధరసకో పన రసకయాగు వా న జనేతి. ఠపేత్వా వుత్తధఞ్ఞతణ్డులే అఞ్ఞేహి వేణుతణ్డులాదీహి వా కణ్డమూలఫలేహి వా యేహి కేహిచి కతం భత్తమ్పి పవారణం న జనేతి, పగేవ ఘనయాగు. సచే పనేత్థ మచ్ఛమంసం పక్ఖిపన్తి, జనేతి. మహాపచ్చరియం ‘‘పుప్ఫిఅత్థాయ భత్తమ్పి పవారణం జనేతీ’’తి వుత్తం. పుప్ఫిఅత్థాయ భత్తం నామ పుప్ఫిఖజ్జకత్థాయ కుథితుదకే పక్ఖిపిత్వా సేదితతణ్డులా వుచ్చన్తి. సచే పన తే తణ్డులే సుక్ఖాపేత్వా ఖాదన్తి, వట్టతి, నేవ సత్తుసఙ్ఖ్యం, న భత్తసఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి. పున తేహి కతభత్తం పవారేతియేవ. తే తణ్డులే సప్పితేలాదీసు వా పచన్తి, పూవం వా కరోన్తి, న పవారేన్తి. పుథుకా వా తాహి కతసత్తుభత్తాదీని వా న పవారేన్తి.

కుమ్మాసో నామ యవేహి కతకుమ్మాసో. అఞ్ఞేహి పన ముగ్గాదీహి కతకుమ్మాసో పవారణం న జనేతి.

సత్తు నామ సాలివీహియవేహి కతసత్తు. కఙ్గువరకకుద్రూసకసీసానిపి భజ్జిత్వా ఈసకం కోట్టేత్వా థుసే పలాపేత్వా పున దళ్హం కోట్టేత్వా చుణ్ణం కరోన్తి. సచేపి తం అల్లత్తా ఏకబద్ధం హోతి, సత్తుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. ఖరపాకభజ్జితానం వీహీనం తణ్డులే కోట్టేత్వా దేన్తి, తమ్పి చుణ్ణం సత్తుసఙ్గహమేవ గచ్ఛతి. సమపాకభజ్జితానం పన వీహీనం వా వీహిపలాసానం వా తణ్డులా భజ్జితతణ్డులా ఏవ వా న పవారేన్తి. తేసం పన తణ్డులానం చుణ్ణం పవారేతి, ఖరపాకభజ్జితానం వీహీనం కుణ్డకమ్పి పవారేతి. సమపాకభజ్జితానం పన ఆతపసుక్ఖానం వా కుణ్డకం న పవారేతి. లాజా వా తేహి కతభత్తసత్తుఆదీని వా న పవారేన్తి, భజ్జితపిట్ఠం వా యం కిఞ్చి సుద్ధఖజ్జకం వా న పవారేతి. మచ్ఛమంసపూరితఖజ్జకం పన సత్తుమోదకో వా పవారేతి. మచ్ఛో మంసఞ్చ పాకటమేవ.

అయం పన విసేసో – సచే యాగుం పివన్తస్స యాగుసిత్థమత్తానేవ ద్వే మచ్ఛఖణ్డాని వా మంసఖణ్డాని వా ఏకభాజనే వా నానాభాజనే వా దేన్తి, తాని చే అఖాదన్తో అఞ్ఞం యం కిఞ్చి పవారణప్పహోనకం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. తతో ఏకం ఖాదితం, ఏకం హత్థే వా పత్తే వా హోతి, సో చే అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. ద్వేపి ఖాదితాని హోన్తి, ముఖే సాసపమత్తమ్పి అవసిట్ఠం నత్థి, సచేపి అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కప్పియమంసం ఖాదన్తో కప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కప్పియమంసం ఖాదన్తో అకప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? అవత్థుతాయ. యఞ్హి భిక్ఖునో ఖాదితుం వట్టతి, తంయేవ పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. ఇదం పన జానన్తో అకప్పియత్తా పటిక్ఖిపతి, అజానన్తోపి పటిక్ఖిపితబ్బట్ఠానే ఠితమేవ పటిక్ఖిపతి నామ, తస్మా న పవారేతి. సచే పన అకప్పియమంసం ఖాదన్తో కప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కస్మా? వత్థుతాయ. యఞ్హి తేన పటిక్ఖిత్తం, తం పవారణాయ వత్థు, యం పన ఖాదతి, తం కిఞ్చాపి పటిక్ఖిపితబ్బట్ఠానే ఠితం, ఖాదియమానం పన మంసభావం న జహతి, తస్మా పవారేతి. అకప్పియమంసం వా ఖాదన్తో అకప్పియమంసం పటిక్ఖిపతి, పురిమనయేనేవ న పవారేతి. కప్పియమంసం వా అకప్పియమంసం వా ఖాదన్తో పఞ్చన్నం భోజనానం యం కిఞ్చి కప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కులదూసకవేజ్జకమ్మఉత్తరిమనుస్సధమ్మారోచనసాదితరూపియాదీహి నిబ్బత్తం బుద్ధపటికుట్ఠం అనేసనాయ ఉప్పన్నం అకప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కప్పియభోజనం వా అకప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కప్పియభోజనం వా అకప్పియభోజనం వా భుఞ్జన్తోపి కప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. అకప్పియభోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతీతి సబ్బత్థ వుత్తనయేనేవ కారణం వేదితబ్బం.

౧౧౮. ఏవం ‘‘అసన’’న్తిఆదీసు యఞ్చ అస్నాతి, యఞ్చ భోజనం హత్థపాసే ఠితేన అభిహటం పటిక్ఖిపన్తో పవారణం ఆపజ్జతి, తం ఉత్వా ఇదాని యథా ఆపజ్జతి, తస్స జాననత్థం అయం వినిచ్ఛయో – అసనం భోజనన్తి ఏత్థ తావ యేన ఏకసిత్థమ్పి అజ్ఝోహటం హోతి సో సచే పత్తముఖహత్థానం యత్థ కత్థచి పఞ్చసు భోజనేసు ఏకస్మిమ్పి సతి అఞ్ఞం పఞ్చసు భోజనేసు ఏకమ్పి పటిక్ఖిపతి, పవారేతి. కత్థచి భోజనం నత్థి, ఆమిసగన్ధమత్తం పఞ్ఞాయతి, న పవారేతి. ముఖే చ హత్థే చ భోజనం నత్థి, పత్తే అత్థి, తస్మిం పన ఆసనే అభుఞ్జితుకామో, విహారం వా పవిసిత్వా భుఞ్జితుకామో, అఞ్ఞస్స వా దాతుకామో తస్మిం చే అన్తరే భోజనం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? విప్పకతభోజనభావస్స ఉపచ్ఛిన్నత్తా. ‘‘యోపి అఞ్ఞత్ర గన్త్వా భుఞ్జితుకామో ముఖే భత్తం గిలిత్వా సేసం ఆదాయ గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే అఞ్ఞం భోజనం పటిక్ఖిపతి, తస్సపి పవారణా న హోతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. యథా చ పత్తే, ఏవం హత్థేపి. ముఖేపి వా విజ్జమానం భోజనం సచే అనజ్ఝోహరితుకామో హోతి, తస్మిఞ్చ ఖణే అఞ్ఞం పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. ఏకస్మిఞ్హి పదే వుత్తం లక్ఖణం సబ్బత్థ వేదితబ్బం హోతి. అపిచ కురున్దియం ఏస నయో దస్సితోయేవ. వుత్తఞ్హి తత్థ ‘‘ముఖే భత్తం గిలితం, హత్థే భత్తం విఘాసాదస్స దాతుకామో, పత్తే భత్తం భిక్ఖుస్స దాతుకామో, సచే తస్మిం ఖణే పటిక్ఖిపతి, న పవారేతీ’’తి.

హత్థపాసే ఠితోతి ఏత్థ పన సచే భిక్ఖు నిసిన్నో హోతి, ఆసనస్స పచ్ఛిమన్తతో పట్ఠాయ, సచే ఠితో, పణ్హిఅన్తతో పట్ఠాయ, సచే నిపన్నో, యేన పస్సేన నిపన్నో, తస్స పారిమన్తతో పట్ఠాయ, దాయకస్స నిసిన్నస్స వా ఠితస్స వా నిపన్నస్స వా ఠపేత్వా పసారితహత్థం యం ఆసన్నతరం అఙ్గం, తస్స ఓరిమన్తేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా అడ్ఢతేయ్యహత్థో ‘‘హత్థపాసో’’తి వేదితబ్బో. తస్మిం ఠత్వా అభిహటం పటిక్ఖిపన్తస్సేవ పవారణా హోతి, న తతో పరం.

అభిహరతీతి హత్థపాసబ్భన్తరే ఠితో గహణత్థం ఉపనామేతి. సచే పన అనన్తరనిసిన్నోపి భిక్ఖు హత్థే వా ఊరూసు వా ఆధారకే వా ఠితం పత్తం అనభిహరిత్వా ‘‘భత్తం గణ్హాహీ’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి. భత్తపచ్ఛిం ఆనేత్వా పురతో భూమియం ఠపేత్వా ‘‘గణ్హాహీ’’తి వుత్తేపి ఏసేవ నయో. ఈసకం పన ఉద్ధరిత్వా వా అపనామేత్వా వా ‘‘గణ్హథా’’తి వుత్తే పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. థేరాసనే నిసిన్నో థేరో దూరే నిసిన్నస్స దహరభిక్ఖుస్స పత్తం పేసేత్వా ‘‘ఇతో ఓదనం గణ్హాహీ’’తి వదతి, గణ్హిత్వా పన గతో తుణ్హీ తిట్ఠతి, దహరో ‘‘అలం మయ్హ’’న్తి పటిక్ఖిపతి, న పవారేతి. కస్మా? థేరస్స దూరభావతో దూతస్స చ అనభిహరణతో. సచే పన గహేత్వా ఆగతో భిక్ఖు ‘‘ఇదం భత్తం గణ్హా’’తి వదతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. పరివేసనాయఏకో ఏకేన హత్థేన ఓదనపచ్ఛిం, ఏకేన కటచ్ఛుం గహేత్వా భిక్ఖుం పరివిసతి, తత్ర చే అఞ్ఞో ఆగన్త్వా ‘‘అహం పచ్ఛిం ధారేస్సామి, త్వం ఓదనం దేహీ’’తి వత్వా గహితమత్తమేవ కరోతి, పరివేసకో ఏవ పన తం ధారేతి, తస్మా సా అభిహటావ హోతి, తతో దాతుకామతాయ గణ్హన్తం పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా హోతి. సచే పన పరివేసకేన ఫుట్ఠమత్తావ హోతి, ఇతరోవ నం ధారేతి, తతో దాతుకామతాయ గణ్హన్తం పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా న హోతి, కటచ్ఛునా ఉద్ధటభత్తే పన హోతి. కటచ్ఛునా అభిహారోయేవ హి తస్స అభిహారో. ‘‘ద్విన్నం సమభారేపి పటిక్ఖిపన్తో పవారేతియేవా’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. అనన్తరస్స భిక్ఖునో భత్తే దీయమానే ఇతరో పత్తం హత్థేన పిదహతి, పవారణా నత్థి. కస్మా? అఞ్ఞస్స అభిహటే పటిక్ఖిత్తత్తా.

పటిక్ఖేపో పఞ్ఞాయతీతి ఏత్థ వాచాయ అభిహటం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి, కాయేన అభిహటం పన యేన కేనచి ఆకారేన కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిపన్తస్స పవారణా హోతీతి వేదితబ్బో. తత్ర కాయేన పటిక్ఖేపో నామ అఙ్గులిం వా హత్థం వా మక్ఖికాబీజనిం వా చీవరకణ్ణం వా చాలేతి, భముకాయ వా ఆకారం కరోతి, కుద్ధో వా ఓలోకేతి. వాచాయ పటిక్ఖేపో నామ ‘‘అల’’న్తి వా ‘‘న గణ్హామీ’’తి వా ‘‘మా ఆకిరా’’తి వా ‘‘అపగచ్ఛా’’తి వా వదతి. ఏవం యేన కేనచి ఆకారేన కాయేన వా వాచాయ వా పటిక్ఖిత్తే పవారణా హోతి.

౧౧౯. ఏకో అభిహటే భత్తే పవారణాయ భీతో హత్థే అపనేత్వా పునప్పునం పత్తే ఓదనం ఆకిరన్తం ‘‘ఆకిర ఆకిర, కోట్టేత్వా కోట్టేత్వా పూరేహీ’’తి వదతి, ఏత్థ కథన్తి? మహాసుమత్థేరో తావ ‘‘అనాకిరణత్థాయ వుత్తత్తా పవారణా హోతీ’’తి ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘ఆకిర పూరేహీతి వదన్తస్స నామ కస్సచి పవారణా అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘న పవారేతీ’’తి ఆహ.

అపరో భత్తం అభిహరన్తం భిక్ఖుం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘కిం, ఆవుసో, ఇతోపి కిఞ్చి గణ్హిస్ససి, దమ్మి తే కిఞ్చీ’’తి ఆహ, తత్రాపి ‘‘ఏవం నాగమిస్సతీతి వుత్తత్తా పవారణా హోతీ’’తి మహాసుమత్థేరో ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘గణ్హిస్ససీతి వదన్తస్స నామ కస్సచి పవారణా అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘న పవారేతీ’’తి ఆహ.

ఏకో సమంసకం రసం అభిహరిత్వా ‘‘రసం గణ్హథా’’తి వదతి, తం సుత్వా పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి. ‘‘మచ్ఛమంసరస’’న్తి వుత్తే పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి, ‘‘ఇదం గణ్హథా’’తి వుత్తేపి హోతియేవ. మంసం విసుం కత్వా ‘‘మంసరసం గణ్హథా’’తి వదతి, ‘‘తత్థ చే సాసపమత్తమ్పి మంసఖణ్డం అత్థి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా హోతి. సచే పన పరిస్సావితో హోతి, వట్టతీ’’తి అభయత్థేరో ఆహ.

మంసరసేన ఆపుచ్ఛన్తం మహాథేరో ‘‘ముహుత్తం ఆగమేహీ’’తి వత్వా ‘‘థాలకం, ఆవుసో, ఆహరా’’తి ఆహ, ఏత్థ కథన్తి? మహాసుమత్థేరో తావ ‘‘అభిహారకస్స గమనం ఉపచ్ఛిన్నం, తస్మా పవారేతీ’’తి ఆహ. మహాపదుమత్థేరో పన ‘‘అయం కుహిం గచ్ఛతి, కీదిసం ఏతస్స గమనం, గణ్హన్తస్సపి నామ కస్సచి పవారణా అత్థీ’’తి వత్వా ‘‘న పవారేతీ’’తి ఆహ.

కళీరపనసాదీహి మిస్సేత్వా మంసం పచన్తి, తం గహేత్వా ‘‘కళీరసూపం గణ్హథ, పనసబ్యఞ్జనం గణ్హథా’’తి వదన్తి, ఏవమ్పి న పవారేతి. కస్మా? అపవారణారహస్స నామేన వుత్తత్తా. సచే పన ‘‘మచ్ఛసూపం మంససూప’’న్తి వా ‘‘ఇదం గణ్హథా’’తి వా వదన్తి, పవారేతి, మంసకరమ్బకో నామ హోతి. తం దాతుకామోపి ‘‘కరమ్బకం గణ్హథా’’తి వదతి, వట్టతి, న పవారేతి, ‘‘మంసకరమ్బక’’న్తి వా ‘‘ఇద’’న్తి వా వుత్తే పన పవారేతి. ఏస నయో సబ్బేసు మచ్ఛమంసమిస్సకేసు.

౧౨౦. ‘‘యో పన నిమన్తనే భుఞ్జమానో మంసం అభిహటం ‘ఉద్దిస్సకత’న్తి మఞ్ఞమానో పటిక్ఖిపతి, పవారితోవ హోతీ’’తి మహాపచ్చరియం వుత్తం. మిస్సకకథా పన కురున్దియం సుట్ఠు వుత్తా. ఏవఞ్హి తత్థ వుత్తం – పిణ్డచారికో భిక్ఖు భత్తమిస్సకం యాగుం ఆహరిత్వా ‘‘యాగుం గణ్హథా’’తి వదతి, న పవారేతి, ‘‘భత్తం గణ్హథా’’తి వుత్తే పవారేతి. కస్మా? యేనాపుచ్ఛితో, తస్స అత్థితాయ. అయమేత్థ అధిప్పాయో – ‘‘యాగుమిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, తత్ర చే యాగు బహుతరా వా హోతి సమసమా వా, న పవారేతి. యాగు మన్దా, భత్తం బహుతరం, పవారేతి. ఇదఞ్చ సబ్బఅట్ఠకథాసు వుత్తత్తా న సక్కా పటిక్ఖిపితుం, కారణం పనేత్థ దుద్దసం. ‘‘భత్తమిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, భత్తం బహుతరం వా సమం వా అప్పతరం వా హోతి, పవారేతియేవ. భత్తం వా యాగుం వా అనామసిత్వా ‘‘మిస్సకం గణ్హథా’’తి వదతి, తత్ర చే భత్తం బహుతరం వా సమకం వా హోతి, పవారేతి, అప్పతరం న పవారేతి, ఇదఞ్చ కరమ్బకేన న సమానేతబ్బం. కరమ్బకో హి మంసమిస్సకోపి హోతి అమంసమిస్సకోపి, తస్మా కరమ్బకన్తి వుత్తే పవారణా నత్థి, ఇదం పన భత్తమిస్సకమేవ. ఏత్థ వుత్తనయేనేవ పవారణా హోతి. బహురసే భత్తే రసం, బహుఖీరే ఖీరం, బహుసప్పిమ్హి చ పాయాసే సప్పిం గణ్హథాతి విసుం కత్వా దేతి, తం పటిక్ఖిపతో పవారణా నత్థి.

యో పన గచ్ఛన్తో పవారేతి, సో గచ్ఛన్తోవ భుఞ్జితుం లభతి. కద్దమం వా ఉదకం వా పత్వా ఠితేన అతిరిత్తం కారేతబ్బం. సచే అన్తరా నదీ పూరా హోతి, నదీతీరే గుమ్బం అనుపరియాయన్తేన భుఞ్జితబ్బం. అథ నావా వా సేతు వా అత్థి, తం అభిరుహిత్వాపి చఙ్కమన్తేనేవ భుఞ్జితబ్బం, గమనం న ఉపచ్ఛిన్దితబ్బం. యానే వా హత్థిఅస్సపిట్ఠే వా చన్దమణ్డలే వా సూరియమణ్డలే వా నిసీదిత్వా పవారితేన యావ మజ్ఝన్హికం, తావ తేసు గచ్ఛన్తేసుపి నిసిన్నేనేవ భుఞ్జితబ్బం. యో ఠితో పవారేతి, ఠితేనేవ, యో నిసిన్నో పవారేతి, నిసిన్నేనేవ పరిభుఞ్జితబ్బం, తం తం ఇరియాపథం వికోపేన్తేన అతిరిత్తం కారేతబ్బం. యో ఉక్కుటికో నిసీదిత్వా పవారేతి, తేన ఉక్కుటికేనేవ భుఞ్జితబ్బం. తస్స పన హేట్ఠా పలాలపీఠం వా కిఞ్చి వా నిసీదనకం దాతబ్బం. పీఠకే నిసీదిత్వా పవారితేన ఆసనం అచాలేత్వావ చతస్సో దిసా పరివత్తన్తేన భుఞ్జితుం లబ్భతి. మఞ్చే నిసీదిత్వా పవారితేన ఇతో వా ఏత్తో వా సఞ్చరితుం న లబ్భతి. సచే పన నం సహ మఞ్చేన ఉక్ఖిపిత్వా అఞ్ఞత్ర నేన్తి, వట్టతి. నిపజ్జిత్వా పవారితేన నిపన్నేనేవ పరిభుఞ్జితబ్బం. పరివత్తన్తేన యేన పస్సేన నిపన్నో, తస్స ఠానం నాతిక్కమేతబ్బం.

౧౨౧. పవారితేన పన కింకాతబ్బన్తి? యేన ఇరియాపథేన పవారితో హోతి, తం వికోపేత్వా అఞ్ఞేన ఇరియాపథేన చే భుఞ్జతి, అతిరిత్తం కారాపేత్వా భుఞ్జితబ్బం. అనతిరిత్తం పన యం కిఞ్చి యావకాలికసఙ్గహితం ఖాదనీయం వా భోజనీయం వా ఖాదతి వా భుఞ్జతి వా, అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే పాచిత్తియం.

తత్థ అనతిరిత్తం నామ నాతిరిత్తం, న అధికన్తి అత్థో. తం పన యస్మా కప్పియకతాదీహి సత్తహి వినయకమ్మాకారేహి అకతం వా గిలానస్స అనధికం వా హోతి, తస్మా పదభాజనే వుత్తం –

‘‘అనతిరిత్తం నామ అకప్పియకతం హోతి, అప్పటిగ్గహితకతం హోతి, అనుచ్చారితకతం హోతి, అహత్థపాసే కతం హోతి, అభుత్తావినా కతం హోతి, భుత్తావినా చ పవారితేన ఆసనా వుట్ఠితేన కతం హోతి, ‘అలమేతం సబ్బ’న్తి అవుత్తం హోతి, న గిలానాతిరిత్తం హోతి, ఏతం అనతిరిత్తం నామా’’తి (పాచి. ౨౩౯).

తత్థ అకప్పియకతన్తి యం తత్థ ఫలం వా కన్దమూలాదిం వా పఞ్చహి సమణకప్పేహి కప్పియం అకతం, యఞ్చ అకప్పియమంసం వా అకప్పియభోజనం వా, ఏతం అకప్పియం నామ. తం అకప్పియం ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి ఏవం అతిరిత్తం కతమ్పి ‘‘అకప్పియకత’’న్తి వేదితబ్బం. అప్పటిగ్గహితకతన్తి భిక్ఖునా అప్పటిగ్గహితంయేవ పురిమనయేన అతిరిత్తం కతం. అనుచ్చారితకతన్తి కప్పియం కారేతుం ఆగతేన భిక్ఖునా ఈసకమ్పి అనుక్ఖిత్తం వా అనపనామితం వా కతం. అహత్థపాసే కతన్తి కప్పియం కారేతుం ఆగతస్స హత్థపాసతో బహి ఠితేన కతం. అభుత్తావినా కతన్తి యో ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి అతిరిత్తం కరోతి, తేన పవారణప్పహోనకభోజనం అభుత్తేన కతం. భుత్తావినా పవారితేన ఆసనా వుట్ఠితేన కతన్తి ఇదం ఉత్తానమేవ. ‘‘అలమేతం సబ్బ’’న్తి అవుత్తన్తి వచీభేదం కత్వా ఏవం అవుత్తం హోతి. ఇతి ఇమేహి సత్తహి వినయకమ్మాకారేహి యం అతిరిత్తం కప్పియం అకతం, యఞ్చ న గిలానాతిరిత్తం, తదుభయమ్పి ‘‘అనతిరిత్త’’న్తి వేదితబ్బం.

౧౨౨. అతిరిత్తం పన తస్సేవ పటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బం. తేనేవ వుత్తం పదభాజనే –

‘‘అతిరిత్తం నామ కప్పియకతం హోతి, పటిగ్గహితకతం హోతి, ఉచ్చారితకతం హోతి, హత్థపాసే కతం హోతి, భుత్తావినా కతం హోతి, భుత్తావినా పవారితేన ఆసనా అవుట్ఠితేన కతం హోతి, ‘అలమేతం సబ్బ’న్తి వుత్తం హోతి, గిలానాతిరిత్తం హోతి, ఏతం అతిరిత్తం నామా’’తి (పాచి. ౨౩౯).

అపిచేత్థ భుత్తావినా కతం హోతీతి అనన్తరనిసిన్నస్స సభాగస్స భిక్ఖునో పత్తతో ఏకమ్పి సిత్థం వా మంసహీరం వా ఖాదిత్వా కతమ్పి ‘‘భుత్తావినావ కతం హోతీ’’తి వేదితబ్బం. ఆసనా అవుట్ఠితేనాతి ఏత్థ పన అసమ్మోహత్థం అయం వినిచ్ఛయో – ద్వే భిక్ఖూ పాతోయేవ భుఞ్జమానా పవారితా హోన్తి, ఏకేన తత్థేవ నిసీదితబ్బం, ఇతరేన నిచ్చభత్తం వా సలాకభత్తం వా ఆనేత్వా ఉపడ్ఢం తస్స భిక్ఖునో పత్తే ఆకిరిత్వా హత్థం ధోవిత్వా సేసం తేన భిక్ఖునా కప్పియం కారాపేత్వా భుఞ్జితబ్బం. కస్మా? యఞ్హి తస్స హత్థే లగ్గం, తం అకప్పియం హోతి. సచే పన పఠమం నిసిన్నో భిక్ఖు సయమేవ తస్స పత్తతో హత్థేన గణ్హాతి, హత్థధోవనకిచ్చం నత్థి. సచే పన ఏవం ‘కప్పియం కారేత్వా భుఞ్జన్తస్స పున కిఞ్చి బ్యఞ్జనం వా ఖాదనీయం వా పత్తే ఆకిర’న్తి యేన పఠమం కప్పియం కతం హోతి, సో పున కాతుం న లభతి. యేన అకతం, తేన కాతబ్బం, యఞ్చ అకతం, తం కాతబ్బం. యేన అకతన్తి అఞ్ఞేన భిక్ఖునా యేన పఠమం న కతం, తేన కాతబ్బం. యఞ్చ అకతన్తి యేన పఠమం కప్పియం కతం, తేనపి యం అకతం, తం కాతబ్బం. పఠమభాజనే పన కాతుం న లబ్భతి. తత్థ హి కరియమానే పఠమం కతేన సద్ధిం కతం హోతి, తస్మా అఞ్ఞస్మిం భాజనే కాతుం వట్టతీతి అధిప్పాయో. ఏవం కతం పన తేన భిక్ఖునా పఠమం కతేన సద్ధిం భుఞ్జితుం వట్టతి.

కప్పియం కరోన్తేన చ న కేవలం పత్తేయేవ, కుణ్డేపి పచ్ఛియమ్పి యత్థ కత్థచి పురతో ఠపేత్వా ఓనామితభాజనే కాతబ్బం. తం సచే భిక్ఖుసతం పవారితం హోతి, సబ్బేసం భుఞ్జితుం వట్టతి, అప్పవారితానమ్పి వట్టతి. యేన పన కప్పియం కతం, తస్స న వట్టతి. సచేపి పవారేత్వా పిణ్డాయ పవిట్ఠం భిక్ఖుం పత్తం గహేత్వా అవస్సం భుఞ్జనకే మఙ్గలనిమన్తనే నిసీదాపేన్తి, అతిరిత్తం కారాపేత్వావ భుఞ్జితబ్బం. సచే తత్థ అఞ్ఞో భిక్ఖు నత్థి, ఆసనసాలం వా విహారం వా పత్తం పేసేత్వా కారేతబ్బం, కప్పియం కరోన్తేన పన అనుపసమ్పన్నస్స హత్థే ఠితం న కాతబ్బం. సచే ఆసనసాలాయం అబ్యత్తో భిక్ఖు హోతి, సయం గన్త్వా కప్పియం కారాపేత్వా ఆనేత్వా భుఞ్జితబ్బం.

గిలానాతిరిత్తన్తి ఏత్థ న కేవలం యం గిలానస్స భుత్తావసేసం హోతి, తం గిలానాతిరిత్తం, అథ ఖో యం కిఞ్చి గిలానం ఉద్దిస్స ‘‘అజ్జ వా యదా వా ఇచ్ఛతి, తదా ఖాదిస్సతీ’’తి ఆహటం, తం సబ్బం గిలానాతిరిత్తన్తి వేదితబ్బం. యామకాలికం పన సత్తాహకాలికం యావజీవికం వా యం కిఞ్చి అనతిరిత్తం ఆహారత్థాయ పరిభుఞ్జన్తస్స అజ్ఝోహారే అజ్ఝోహారే దుక్కటం. సచే పన యామకాలికాదీని ఆమిససంసట్ఠాని హోన్తి, ఆహారత్థాయపి అనాహారత్థాయపి పటిగ్గహేత్వా అజ్ఝోహరన్తస్స పాచిత్తియమేవ, అసంసట్ఠాని పన సతి పచ్చయే భుఞ్జన్తస్స అనాపత్తి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

పవారణావినిచ్ఛయకథా సమత్తా.