౧౩. దానలక్ఖణాదివినిచ్ఛయకథా

౬౯. దానవిస్సాసగ్గాహేహి లాభస్స పరిణామనన్తి ఏత్థ తావ దానన్తి అత్తనో సన్తకస్స చీవరాదిపరిక్ఖారస్స సద్ధివిహారికాదీసు యస్స కస్సచి దానం. తత్రిదం దానలక్ఖణం – ‘‘ఇదం తుయ్హం దేమి దదామి దజ్జామి ఓణోజేమి పరిచ్చజామి విస్సజ్జామీ’’తి వా ‘‘ఇత్థన్నామస్స దేమి…పే… విస్సజ్జామీ’’తి వా వదతి, సమ్ముఖాపి పరమ్ముఖాపి దిన్నంయేవ హోతి. ‘‘తుయ్హం గణ్హాహీ’’తి వుత్తే ‘‘మయ్హం గణ్హామీ’’తి వదతి, సుదిన్నం సుగ్గహితఞ్చ. ‘‘తవ సన్తకం కరోహి, తవ సన్తకం హోతు, తవ సన్తకం హోతీ’’తి వుత్తే ‘‘మమ సన్తకం కరోమి, మమ సన్తకం హోతు, మమ సన్తకం కరిస్సామీ’’తి వదతి, దుదిన్నం దుగ్గహితఞ్చ. నేవ దాతా దాతుం జానాతి, న ఇతరో గహేతుం, సచే పన ‘‘తవ సన్తకం కరోహీ’’తి వుత్తే ‘‘సాధు, భన్తే, మయ్హం గణ్హామీ’’తి గణ్హాతి, సుగ్గహితం. సచే పన ఏకో ‘‘ఇదం చీవరం గణ్హాహీ’’తి వదతి, ఇతరో ‘‘న గణ్హామీ’’తి వదతి, పున సో ‘‘దిన్నం మయా తుయ్హం, గణ్హాహీ’’తి వదతి, ఇతరోపి ‘‘న మయ్హం ఇమినా అత్థో’’తి వదతి, తతో పురిమోపి ‘‘మయా దిన్న’’న్తి దసాహం అతిక్కామేతి, పచ్ఛిమోపి ‘‘మయా పటిక్ఖిత్త’’న్తి, కస్స ఆపత్తీతి? న కస్సచి. యస్స పన రుచ్చతి, తేన అధిట్ఠహిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం. ‘‘ఇత్థన్నామస్స దేహీ’’తి దిన్నం యావ పరస్స హత్థం న పాపుణాతి, తావ యో పహిణతి, తస్సేవ సన్తకం, ‘‘ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి దిన్నం పన యస్స పహీయతి, తస్స సన్తకం. తస్మా భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇదం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేహీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే యో పహిణతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, సుగ్గహితం. యస్స పహీయతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, దుగ్గహితం.

భిక్ఖు (మహావ. ౩౭౮-౩౭౯) భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేహీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘యో పహిణతి, సో కాలకతో’’తి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, స్వాధిట్ఠితం. యస్స పహీయతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, దుగ్గహితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేహీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘యస్స పహీయతి, సో కాలకతో’’తి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, ద్వాధిట్ఠితం. యో పహిణతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, సుగ్గహితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేహీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘ఉభో కాలకతా’’తి, యో పహిణతి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, స్వాధిట్ఠితం. యస్స పహీయతి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, ద్వాధిట్ఠితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే యో పహిణతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, దుగ్గహితం. యస్స పహీయతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, సుగ్గహితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘యో పహిణతి, సో కాలకతో’’తి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, ద్వాధిట్ఠితం. యస్స పహీయతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, సుగ్గహితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘యస్స పహీయతి, సో కాలకతో’’తి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, స్వాధిట్ఠితం. యో పహిణతి, తస్స విస్సాసా గణ్హాతి, దుగ్గహితం. భిక్ఖు భిక్ఖుస్స హత్థే చీవరం పహిణతి ‘‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి. సో అన్తరామగ్గే సుణాతి ‘‘ఉభో కాలకతా’’తి. యో పహిణతి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, ద్వాధిట్ఠితం. యస్స పహీయతి, తస్స మతకచీవరం అధిట్ఠాతి, స్వాధిట్ఠితం.

పరిచ్చజిత్వా దిన్నం పున కేనచి కారణేన కుపితో ఆహరాపేతుం న లభతి. అత్తనా దిన్నమ్పి హి చీవరం సకసఞ్ఞాయ అచ్ఛిన్దతో నిస్సగ్గియం, అఞ్ఞం పరిక్ఖారం అన్తమసో సూచిమ్పి అచ్ఛిన్దతో దుక్కటం. సచే పన ‘‘భన్తే, తుమ్హాకం ఇదం సారుప్ప’’న్తి సయమేవ దేతి, గహేతుం వట్టతి. అథ పన ‘‘ఆవుసో, మయం తుయ్హం ‘వత్తపటివత్తం కరిస్సతి, అమ్హాకం సన్తికే ఉపజ్ఝం గణ్హిస్సతి, ధమ్మం పరియాపుణిస్సతీ’తి చీవరం అదమ్హా, సో దాని త్వం న వత్తం కరోసి, న ఉపజ్ఝం గణ్హాసి, న ధమ్మం పరియాపుణాసీ’’తి ఏవమాదీని వుత్తో ‘‘భన్తే, చీవరత్థాయ మఞ్ఞే భణథ, ఇదం వో చీవర’’న్తి దేతి, ఏవమ్పి వట్టతి. దిసాపక్కమన్తం వా పన దహరం ‘‘నివత్తేథ న’’న్తి భణతి, సో న నివత్తతి, చీవరే గహేత్వా నిరున్ధథాతి, ఏవఞ్చే నివత్తతి, సాధు. సచే ‘‘పత్తచీవరత్థాయ మఞ్ఞే తుమ్హే భణథ, గణ్హథ న’’న్తి దేతి, ఏవమ్పి వట్టతి. విబ్భమన్తం వా దిస్వా ‘‘మయం తుయ్హం ‘వత్తం కరిస్సతీ’తి పత్తచీవరం అదమ్హా, సో దాని త్వం విబ్భమిత్వా చరసీ’’తి వదతి, ఇతరో ‘‘గణ్హథ తుమ్హాకం పత్తచీవర’’న్తి దేతి, ఏవమ్పి వట్టతి. ‘‘మమ సన్తికే ఉపజ్ఝం గణ్హన్తస్సేవ దేమి, అఞ్ఞత్థ గణ్హన్తస్స న దేమి, వత్తం కరోన్తస్సేవ దేమి, అకరోన్తస్స న దేమి, ధమ్మం పరియాపుణన్తస్సేవ దేమి, అపరియాపుణన్తస్స న దేమి, అవిబ్భమన్తస్సేవ దేమి, విబ్భమన్తస్స న దేమీ’’తి ఏవం పన దాతుం న వట్టతి, దదతో దుక్కటం, ఆహరాపేతుం పన వట్టతి, విస్సజ్జేత్వా దిన్నం అచ్ఛిన్దిత్వా గణ్హన్తో భణ్డగ్ఘేన కారేతబ్బో. అయం తావ దానే వినిచ్ఛయో.

౭౦. విస్సాసగ్గాహలక్ఖణం పన ఇమినా సుత్తేన జానితబ్బం –

‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతస్స విస్సాసం గహేతుం సన్దిట్ఠో చ హోతి, సమ్భత్తో చ, ఆలపితో చ, జీవతి చ, గహితే చ అత్తమనో హోతీ’’తి (మహావ. ౩౫౬).

తత్థ (పారా. అట్ఠ. ౧.౧౩౧) సన్దిట్ఠోతి దిట్ఠమత్తకమిత్తో. సమ్భత్తోతి దళ్హమిత్తో. ఆలపితోతి ‘‘మమ సన్తకం యం ఇచ్ఛసి, తం గణ్హేయ్యాసి, ఆపుచ్ఛిత్వా గహణే కారణం నత్థీ’’తి వుత్తో. జీవతీతి అనుట్ఠానసేయ్యాయ సయితోపి యావజీవితిన్ద్రియుపచ్ఛేదం న పాపుణాతి. గహితే చ అత్తమనోతి గహితే తుట్ఠచిత్తో హోతి. ‘‘ఏవరూపస్స సన్తకం గహితే మే అత్తమనో భవిస్సతీ’’తి జానన్తేన గహేతుం వట్టతి. అనవసేసపరియాదానవసేన చేతాని పఞ్చఙ్గాని వుత్తాని, విస్సాసగ్గాహో పన తీహి అఙ్గేహి రుహతి సన్దిట్ఠో, జీవతి, గహితే అత్తమనో, సమ్భత్తో, జీవతి, గహితే అత్తమనో, ఆలపితో, జీవతి, గహితే అత్తమనోతి. యో పన న జీవతి, న చ గహితే అత్తమనో హోతి, తస్స సన్తకం విస్సాసగ్గాహేన గహితమ్పి పున దాతబ్బం. దదమానేన చ మతకధనం తావ యే తస్స ధనే ఇస్సరా గహట్ఠా వా పబ్బజితా వా, తేసం దాతబ్బం. అనత్తమనస్స సన్తకం తస్సేవ దాతబ్బం, యో పన పఠమంయేవ ‘‘సుట్ఠు కతం తయా మమ సన్తకం గణ్హన్తేనా’’తి వచీభేదేన వా చిత్తుప్పాదమత్తేన వా అనుమోదిత్వా పచ్ఛా కేనచి కారణేన కుపితో, పచ్చాహరాపేతుం న లభతి, యోపి అదాతుకామో, చిత్తేన పన అధివాసేతి, న కిఞ్చి వదతి, సోపి పున పచ్చాహరాపేతుం న లభతి. యో పన ‘‘మయా తుమ్హాకం సన్తకం గహితం వా పరిభుత్తం వా’’తి వుత్తే ‘‘గహితం వా హోతు పరిభుత్తం వా, మయా పన తం కేనచిదేవ కరణీయేన ఠపితం, తం పాకతికం కాతుం వట్టతీ’’తి వదతి, అయం పచ్చాహరాపేతుం లభతి. అయం విస్సాసగ్గాహే వినిచ్ఛయో.

౭౧. లాభస్స పరిణామనన్తి ఇదం పన అఞ్ఞేసం అత్థాయ పరిణతలాభస్స అత్తనో అఞ్ఞస్స వా పరిణామనం సన్ధాయ వుత్తం. తత్రాయం వినిచ్ఛయో (పారా. అట్ఠ. ౨.౬౫౯-౬౬౦) – సఙ్ఘస్స పరిణతం సహధమ్మికానం వా గిహీనం వా అన్తమసో మాతుసన్తకమ్పి ‘‘ఇదం మయ్హం దేహీ’’తి సఙ్ఘస్స పరిణతభావం ఞత్వా అత్తనో పరిణామేత్వా గణ్హన్తస్స నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, ‘‘ఇమస్స భిక్ఖునో దేహీ’’తి ఏవం అఞ్ఞస్స పరిణామేన్తస్స సుద్ధికపాచిత్తియం. తస్మా యోపి వస్సికసాటికసమయే మాతుఘరేపి సఙ్ఘస్స పరిణతం వస్సికసాటికం ఞత్వా అత్తనో పరిణామేతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియం, పరస్స పరిణామేతి, సుద్ధికపాచిత్తియం. మనుస్సా ‘‘సఙ్ఘభత్తం కరిస్సామా’’తి సప్పితేలాదీని ఆహరన్తి, గిలానో చేపి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పరిణతభావం ఞత్వా కిఞ్చి యాచతి, నిస్సగ్గియం పాచిత్తియమేవ. సచే పన సో ‘‘తుమ్హాకం సప్పిఆదీని ఆభతాని అత్థీ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, అత్థీ’’తి వుత్తే ‘‘మయ్హమ్పి దేథా’’తి వదతి, వట్టతి. అథాపి నం కుక్కుచ్చాయన్తం ఉపాసకా వదన్తి ‘‘సఙ్ఘోపి అమ్హేహి దిన్నమేవ లభతి, గణ్హథ, భన్తే’’తి, ఏవమ్పి వట్టతి.

ఏకస్మిం విహారే సఙ్ఘస్స పరిణతం అఞ్ఞవిహారం ఉద్దిసిత్వా ‘‘అసుకస్మిం నామ విహారే సఙ్ఘస్స దేథా’’తి పరిణామేతి, ‘‘కిం సఙ్ఘస్స దానేన, చేతియస్స పూజం కరోథా’’తి ఏవం చేతియస్స వా పరిణామేతి, దుక్కటం. చేతియస్స పరిణతం అఞ్ఞచేతియస్స వా సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా పుగ్గలస్స వా పరిణామేతి, దుక్కటమేవ. నియమేత్వా అఞ్ఞచేతియస్స అత్థాయ రోపితమాలావచ్ఛతో అఞ్ఞచేతియమ్హి పుప్ఫమ్పి ఆరోపేతుం న వట్టతి, ఏకస్స చేతియస్స పన ఛత్తం వా పటాకం వా ఆరోపేత్వా ఠితం దిస్వా సేసం అఞ్ఞచేతియస్స దాపేతుం వట్టతి. అన్తమసో సునఖస్సపి పరిణతం ‘‘ఇమస్స సునఖస్స మా దేహి, ఏతస్స దేహీ’’తి ఏవం అఞ్ఞపుగ్గలస్స పరిణామేతి, దుక్కటం. సచే పన దాయకా ‘‘మయం సఙ్ఘభత్తం కాతుకామా, చేతియపూజం కాతుకామా, ఏకస్స భిక్ఖునో పరిక్ఖారం దాతుకామా, తుమ్హాకం రుచియా దస్సామ, భణథ కత్థ దేమా’’తి వదన్తి, ఏవం వుత్తే తేన భిక్ఖునా ‘‘యత్థ ఇచ్ఛథ, తత్థ దేథా’’తి వత్తబ్బా. సచే పన కేవలం ‘‘కత్థ దేమా’’తి పుచ్ఛన్తి, ‘‘యత్థ తుమ్హాకం దేయ్యధమ్మో పరిభోగం వా లభేయ్య, పటిసఙ్ఖారం వా లభేయ్య, చిరట్ఠితికో వా అస్స, యత్థ వా పన తుమ్హాకం చిత్తం పసీదతి, తత్థ దేథా’’తి వత్తుం వట్టతి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

దానలక్ఖణాదివినిచ్ఛయకథా సమత్తా.