౧౪. పథవీఖణనవినిచ్ఛయకథా

౭౨. పథవీతి ద్వే పథవీ జాతా చ పథవీ అజాతా చ పథవీతి. తత్థ జాతా నామ పథవీ సుద్ధపంసుకా సుద్ధమత్తికా అప్పపాసాణా అప్పసక్ఖరా అప్పకఠలా అప్పమరుమ్బా అప్పవాలుకా యేభుయ్యేనపంసుకా యేభుయ్యేనమత్తికా, అదడ్ఢాపి వుచ్చతి ‘‘జాతా పథవీ’’తి. యోపి పంసుపుఞ్జో వా మత్తికాపుఞ్జో వా అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠో, సోపి వుచ్చతి ‘‘జాతా పథవీ’’తి. అజాతా నామ పథవీ సుద్ధపాసాణా సుద్ధసక్ఖరా సుద్ధకఠలా సుద్ధమరుమ్బా సుద్ధవాలుకా అప్పపంసుకా అప్పమత్తికా యేభుయ్యేనపాసాణా యేభుయ్యేనసక్ఖరా యేభుయ్యేనకఠలా యేభుయ్యేనమరుమ్బా యేభుయ్యేనవాలుకా, దడ్ఢాపి వుచ్చతి ‘‘అజాతా పథవీ’’తి. యోపి పంసుపుఞ్జో వా మత్తికాపుఞ్జో వా ఓమకచాతుమాసం ఓవట్ఠో, సోపి వుచ్చతి ‘‘అజాతా పథవీ’’తి (పాచి. ౮౪-౮౬).

తత్థ జాతపథవిం ఖణన్తస్స ఖణాపేన్తస్స వా పాచిత్తియం. తత్రాయం వినిచ్ఛయో (పాచి. అట్ఠ. ౮౬) – సచే సయం ఖణతి, పహారే పహారే పాచిత్తియం. సచే అఞ్ఞం ఆణాపేతి, సకిం ఆణత్తో సచేపి సకలదివసం ఖణతి, ఆణాపకస్స ఏకమేవ పాచిత్తియం. సచే పన కుసీతో హోతి, పునప్పునం ఆణాపేతబ్బో, తం ఆణాపేత్వా ఖణాపేన్తస్స వాచాయ వాచాయ పాచిత్తియం. సచే ‘‘పోక్ఖరణిం ఖణాహీ’’తి వదతి, వట్టతి. ఖతాయేవ హి పోక్ఖరణీ నామ హోతి. తస్మా అయం కప్పియవోహారో. ఏస నయో ‘‘వాపిం తళాకం ఆవాటం ఖణా’’తిఆదీసుపి. ‘‘ఇమం ఓకాసం ఖణ, ఇమస్మిం ఓకాసే పోక్ఖరణిం ఖణా’’తి వత్తుం పన న వట్టతి. ‘‘కన్దం ఖణ, మూలం ఖణా’’తి అనియమేత్వా వత్తుం వట్టతి, ‘‘ఇమం వల్లిం ఖణ, ఇమస్మిం ఓకాసే కన్దం వా మూలం వా ఖణా’’తి వత్తుం న వట్టతి.

౭౩. పోక్ఖరణిం సోధేన్తేహి యో కుటేహి ఉస్సిఞ్చితుం సక్కా హోతి తనుకకద్దమో, తం అపనేతుం వట్టతి, బహలో న వట్టతి. ఆతపేన సుక్ఖకద్దమో ఫలతి, తత్ర యో హేట్ఠా పథవియా అసమ్బన్ధో, తమేవ అపనేతుం వట్టతి. ఉదకేన గతట్ఠానే ఉదకపప్పటకో నామ హోతి, వాతపహారేన చలతి, తం అపనేతుం వట్టతి. పోక్ఖరణీఆదీనం తటం భిజ్జిత్వా ఉదకసామన్తా పతతి. సచే ఓమకచాతుమాసం ఓవట్ఠం, ఛిన్దితుం భిన్దితుం వా వట్టతి, చాతుమాసతో ఉద్ధం న వట్టతి. సచే పన ఉదకేయేవ పతతి, దేవేన అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠేపి ఉదకేయేవ ఉదకస్స పతితత్తా వట్టతి.

పాసాణపిట్ఠియం సోణ్డిం ఖణన్తి, సచే తత్థ పఠమమేవ సుఖుమరజం పతతి, తం దేవేన ఓవట్ఠం హోతి, చాతుమాసచ్చయేన అకప్పియపథవీసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి. ఉదకే పరియాదిన్నే సోణ్డిం సోధేన్తేహి వికోపేతుం న వట్టతి. సచే పఠమమేవ ఉదకేన పూరతి, పచ్ఛా రజం పతతి, తం వికోపేతుం వట్టతి. తత్థ హి దేవే వస్సన్తేపి ఉదకేయేవ ఉదకం పతతి. పిట్ఠిపాసాణే సుఖుమరజం హోతి, దేవే ఫుసాయన్తే అల్లీయతి, తమ్పి చాతుమాసచ్చయేన వికోపేతుం న వట్టతి. అకతపబ్భారే వమ్మికో ఉట్ఠితో హోతి, యథాసుఖం వికోపేతుం వట్టతి. సచే అబ్భోకాసే ఉట్ఠహతి, ఓమకచాతుమాసం ఓవట్ఠోయేవ వట్టతి. రుక్ఖాదీసు ఆరుళ్హఉపచికమత్తికాయమ్పి ఏసేవ నయో. గణ్డుప్పాదగూథమూసికుక్కరగోకణ్టకాదీసుపి ఏసేవ నయో. గోకణ్టకో నామ గావీనం ఖురచ్ఛిన్నకద్దమో వుచ్చతి. సచే పన హేట్ఠిమతలేన భూమిసమ్బన్ధో హోతి, ఏకదివసమ్పి న వట్టతి. కసితట్ఠానే నఙ్గలచ్ఛిన్నమత్తికాపిణ్డం గణ్హన్తస్స ఏసేవ నయో.

పురాణసేనాసనం హోతి అచ్ఛదనం వా వినట్ఠచ్ఛదనం వా అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠం జాతపథవీసఙ్ఖ్యమేవ గచ్ఛతి, తతో అవసేసం ఛదనిట్ఠకం వా గోపానసీఆదికం ఉపకరణం వా ‘‘ఇట్ఠకం గణ్హామి, గోపానసిం భిత్తిపాదం పదరత్థరణం పాసాదత్థమ్భం గణ్హామీ’’తి సఞ్ఞాయ గణ్హితుం వట్టతి, తేన సద్ధిం మత్తికా పతతి, అనాపత్తి, భిత్తిమత్తికం గణ్హన్తస్స పన ఆపత్తి. సచే యా యా అతిన్తా, తం తం గణ్హాతి, అనాపత్తి. అన్తోగేహే మత్తికాపుఞ్జో హోతి, తస్మిం ఏకదివసం ఓవట్ఠే గేహం ఛాదేన్తి. సచే సబ్బో తిన్తో, చాతుమాసచ్చయేన జాతపథవీయేవ. అథస్స ఉపరిభాగోయేవ తిన్తో, అన్తో అతిన్తో, యత్తకం తిన్తం, తం కప్పియకారకేహి కప్పియవోహారేన అపనామేత్వా సేసం యథాసుఖం వళఞ్జేతుం వట్టతి ఉదకేన తేమితత్తా. ఏకాబద్ధాయేవ హి జాతపథవీ హోతి, న ఇతరాతి. అబ్భోకాసే మత్తికాపాకారో హోతి, అతిరేకచాతుమాసం ఓవట్ఠో జాతపథవీసఙ్ఖ్యం గచ్ఛతి, తత్థ లగ్గపంసుం పన అల్లహత్థేన ఛుపిత్వా గహేతుం వట్టతి. సచే ఇట్ఠకపాకారో హోతి, యేభుయ్యేనకఠలట్ఠానే తిట్ఠతి, యథాసుఖం వికోపేతుం వట్టతి. అబ్భోకాసే ఠితమణ్డపత్థమ్భం ఇతో చితో చ సఞ్చాలేత్వా పథవిం వికోపేన్తేన గహేతుం న వట్టతి, ఉజుకమేవ ఉద్ధరితుం వట్టతి. అఞ్ఞమ్పి సుక్ఖరుక్ఖం సుక్ఖఖాణుకం వా గణ్హన్తస్స ఏసేవ నయో.

౭౪. నవకమ్మత్థం థమ్భం వా పాసాణం వా రుక్ఖం వా దణ్డకేహి ఉచ్చాలేత్వా పవట్టేన్తా గచ్ఛన్తి, తత్థ జాతపథవీ భిజ్జతి, సచే సుద్ధచిత్తా పవట్టేన్తి, అనాపత్తి. అథ పన తేన అపదేసేన పథవిం భిన్దితుకామాయేవ హోన్తి, ఆపత్తి. సాఖాదీని కడ్ఢన్తానమ్పి పథవియం దారూని ఫాలేన్తానమ్పి ఏసేవ నయో. పథవియం అట్ఠిసూచికణ్టకాదీసుపి యం కిఞ్చి ఆకోటేతుం వా పవేసేతుం వా న వట్టతి, ‘‘పస్సావధారాయ వేగేన పథవిం భిన్దిస్సామీ’’తి ఏవం పస్సావమ్పి కాతుం న వట్టతి. కరోన్తస్స భిజ్జతి, ఆపత్తి, ‘‘విసమభూమిం సమం కరిస్సామీ’’తి సమ్మజ్జనియా ఘంసితుమ్పి న వట్టతి. వత్తసీసేనేవ హి సమ్మజ్జితబ్బం. కేచి కత్తరయట్ఠియా భూమిం కోట్టేన్తి, పాదఙ్గుట్ఠకేన విలిఖన్తి, ‘‘చఙ్కమితట్ఠానం దస్సేస్సామా’’తి పునప్పునం భూమిం భిన్దన్తా చఙ్కమన్తి, సబ్బం న వట్టతి, వీరియసమ్పగ్గహత్థం పన సమణధమ్మం కరోన్తేన సుద్ధచిత్తేన చఙ్కమితుం వట్టతి. ‘‘హత్థం ఖోవిస్సామా’’తి పథవియం ఘంసన్తి, న వట్టతి, అఘంసన్తేన పన అల్లహత్థం పథవియం ఠపేత్వా రజం గహేతుం వట్టతి.

కేచి కణ్డుకచ్ఛుఆదీహి ఆబాధికా ఛిన్నతటాదీసు అఙ్గపచ్చఙ్గాని ఘంసన్తి, న వట్టతి. జాతపథవిం దహతి వా దహాపేతి వా, పాచిత్తియం, అన్తమసో పత్తమ్పి పచన్తో యత్తకేసు ఠానేసు అగ్గిం దేతి వా దాపేతి వా, తత్తకాని పాచిత్తియాని, తస్మా పత్తం పచన్తేనపి పుబ్బే పక్కట్ఠానేయేవ పచితబ్బో. అదడ్ఢాయ పథవియా అగ్గిం ఠపేతుం న వట్టతి, పత్తపచనకపాలస్స పన ఉపరి అగ్గిం ఠపేతుం వట్టతి. దారూనం ఉపరి ఠపేతి, సో అగ్గి తాని దహన్తో గన్త్వా పథవిం దహతి, న వట్టతి. ఇట్ఠకకపాలాదీసుపి ఏసేవ నయో. తత్రాపి హి ఇట్ఠకాదీనంయేవ ఉపరి ఠపేతుం వట్టతి. కస్మా? తేసం అనుపాదానత్తా. న హి తాని అగ్గిస్స ఉపాదానసఙ్ఖ్యం గచ్ఛన్తి, సుక్ఖఖాణుసుక్ఖరుక్ఖాదీసుపి అగ్గిం దాతుం న వట్టతి. సచే పన ‘‘పథవిం అప్పత్తమేవ నిబ్బాపేత్వా గమిస్సామీ’’తి దేతి, వట్టతి. పచ్ఛా నిబ్బాపేతుం న సక్కోతి, అవిసయత్తా అనాపత్తి. తిణుక్కం గహేత్వా గచ్ఛన్తో హత్థే డయ్హమానే భూమియం పాతేతి, అనాపత్తి. పతితట్ఠానేయేవ ఉపాదానం దత్వా అగ్గిం కాతుం వట్టతి. దడ్ఢపథవియా చ యత్తకం ఠానం ఉసుమాయ అనుగతం, సబ్బం వికోపేతుం వట్టతి.

యో పన అజాననకో భిక్ఖు అరణిసహితేన అగ్గిం నిబ్బత్తేత్వా హత్థేన ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘కిం కరోమీ’’తి వదతి, ‘‘జాలేహీ’’తి వత్తబ్బో. ‘‘హత్థో డయ్హతీ’’తి వదతి, ‘‘యథా న డయ్హతి, తథా కరోహీ’’తి వత్తబ్బో. ‘‘భూమియం పాతేహీ’’తి పన న వత్తబ్బో. సచే హత్థే డయ్హమానే పాతేతి, ‘‘పథవిం దహిస్సామీ’’తి అపాతితత్తా అనాపత్తి, పతితట్ఠానే పన అగ్గిం కాతుం వట్టతి. ‘‘ఇమస్స థమ్భస్స ఆవాటం జాన, మహామత్తికం జాన, థుసమత్తికం జాన, మహామత్తికం దేహి, థుసమత్తికం దేహి, మత్తికం ఆహర, పంసుం ఆహర, మత్తికాయ అత్థో, పంసునా అత్థో, ఇమస్స థమ్భస్స ఆవాటం కప్పియం కరోహి, ఇమం మత్తికం కప్పియం కరోహి, ఇమం పంసుం కప్పియం కరోహీ’’తి ఏవం కప్పియవోహారేన యం కిఞ్చి కారాపేతుం వట్టతి. అఞ్ఞవిహితో కేనచి సద్ధిం కిఞ్చి కథేన్తో పాదఙ్గుట్ఠకేన కత్తరయట్ఠియా వా పథవిం విలిఖన్తో తిట్ఠతి, ఏవం అసతియా విలిఖన్తస్స భిన్దన్తస్స వా అనాపత్తి.

ఇతి పాళిముత్తకవినయవినిచ్ఛయసఙ్గహే

పథవీఖణనవినిచ్ఛయకథా సమత్తా.