౯. చీవరవిప్పవాసవినిచ్ఛయకథా

౫౧. ఏవం అధిట్ఠానవికప్పనవినిచ్ఛయకథం దస్సేత్వా ఇదాని చీవరేన వినావాసవినిచ్ఛయకరణం దస్సేతుం ‘‘చీవరేనవినావాసో’’త్యాదిమాహ. తత్థ చీయతీతి చీవరం, చయం సఞ్చయం కరీయతీతి అత్థో, అరియద్ధజో వత్థవిసేసో. ఇధ పన తిచీవరాధిట్ఠానేన అధిట్ఠహిత్వా ధారితం చీవరత్తయమేవ. వినాతి వజ్జనత్థే నిపాతో. వసనం వాసో, వినా వాసో వినావాసో, చీవరేన వినావాసో చీవరవినావాసో, ‘‘చీవరవిప్పవాసో’’తి వత్తబ్బే వత్తిచ్ఛావసేన, గాథాపాదపూరణత్థాయ వా అలుత్తసమాసం కత్వా ఏవం వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. తథా చ వక్ఖతి ‘‘తిచీవరాధిట్ఠానేన…పే… విప్పవాసో’’తి, ‘‘ఇమం సఙ్ఘాటిం అధిట్ఠామి, ఇమం ఉత్తరాసఙ్గం అధిట్ఠామి, ఇమం అన్తరవాసకం అధిట్ఠామీ’’తి ఏవం నామేన అధిట్ఠితానం తిణ్ణం చీవరానం ఏకేకేన విప్పవాసోతి అత్థో, ఏకేనపి వినా వసితుం న వట్టతి, వసన్తస్స భిక్ఖునో సహ అరుణుగ్గమనా చీవరం నిస్సగ్గియం హోతి, పాచిత్తియఞ్చ ఆపజ్జతీతి సమ్బన్ధో. వసితబ్బన్తి ఏత్థ వసనకిరియా చతుఇరియాపథసాధారణా, తస్మా కాయలగ్గం వా హోతు అలగ్గం వా, అడ్ఢతేయ్యరతనస్స పదేసస్స అన్తో కత్వా తిట్ఠన్తోపి చరన్తోపి నిసిన్నోపి నిపన్నోపి హత్థపాసే కత్వా వసన్తో నామ హోతి.

ఏవం సామఞ్ఞతో అవిప్పవాసలక్ఖణం దస్సేత్వా ఇదాని గామాదిపన్నరసోకాసవసేన విసేసతో దస్సేతుమాహ ‘‘గామి’’చ్చాది. తత్థ గామనివేసనాని పాకటానేవ. ఉదోసితో నామ యానాదీనం భణ్డానం సాలా. అట్టో నామ పటిరాజాదిపటిబాహనత్థం ఇట్ఠకాహి కతో బహలభిత్తికో చతుపఞ్చభూమికో పతిస్సయవిసేసో. మాళో నామ ఏకకూటసఙ్గహితో చతురస్సపాసాదో. పాసాదో నామ దీఘపాసాదో. హమ్మియం నామ ముణ్డచ్ఛదనపాసాదో, ముణ్డచ్ఛదనపాసాదోతి చ చన్దికఙ్గణయుత్తో పాసాదోతి వుచ్చతి. సత్థో నామ జఙ్ఘసత్థో వా సకటసత్థో వా. ఖేత్తం నామ పుబ్బణ్ణాపరణ్ణానం విరుహనట్ఠానం. ధఞ్ఞకరణం నామ ఖలమణ్డలం. ఆరామో నామ పుప్ఫారామో ఫలారామో. విహారాదయో పాకటా ఏవ. తత్థ నివేసనాదీని గామతో బహి సన్నివిట్ఠాని గహితానీతి వేదితబ్బం. అన్తోగామే ఠితానఞ్హి గామగ్గహణేన గహితత్తా గామపరిహారోయేవాతి. గామగ్గహణేన చ నిగమనగరానిపి గహితానేవ హోన్తి.

పరిఖాయ వా పరిక్ఖిత్తోతి ఇమినా సమన్తా నదీతళాకాదిఉదకేన పరిక్ఖిత్తోపి పరిక్ఖిత్తోయేవాతి దస్సేతి. తం పమాణం అతిక్కమిత్వాతి ఘరస్స ఉపరి ఆకాసే అడ్ఢతేయ్యరతనప్పమాణం అతిక్కమిత్వా. సభాయే వా వత్థబ్బన్తి ఇమినా సభాసద్దస్స పరియాయో సభాయసద్దో నపుంసకలిఙ్గో అత్థీతి దస్సేతి. సభాసద్దో హి ఇత్థిలిఙ్గో, సభాయసద్దో నపుంసకలిఙ్గోతి. ద్వారమూలే వాతి నగరస్స ద్వారమూలే వా. తేసన్తి సభాయనగరద్వారమూలానం. తస్సా వీథియా సభాయద్వారానం గహణేనేవ తత్థ సబ్బానిపి గేహాని, సా చ అన్తరవీథి గహితాయేవ హోతి. ఏత్థ చ ద్వారవీథిఘరేసు వసన్తేన గామప్పవేసనసహసేయ్యాదిదోసం పరిహరిత్వా సుప్పటిచ్ఛన్నతాదియుత్తేనేవ భవితబ్బం. సభా పన యది సబ్బేసం వసనత్థాయ పపాసదిసా కతా, అన్తరారామే వియ యథాసుఖం వసితుం వట్టతీతి వేదితబ్బం. అతిహరిత్వా ఘరే నిక్ఖిపతీతి వీథిం ముఞ్చిత్వా ఠితే అఞ్ఞస్మిం ఘరే నిక్ఖిపతి. తేనాహ ‘‘వీథిహత్థపాసో న రక్ఖతీ’’తి. పురతో వా పచ్ఛతో వా హత్థపాసేతి ఘరస్స హత్థపాసం సన్ధాయ వదతి.

ఏవం గామవసేన విప్పవాసావిప్పవాసం దస్సేత్వా ఇదాని నివేసనవసేన దస్సేన్తో ‘‘సచే ఏకకులస్స సన్తకం నివేసనం హోతీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ ఓవరకో నామ గబ్భస్స అబ్భన్తరే అఞ్ఞో గబ్భోతి వదన్తి, గబ్భస్స వా పరియాయవచనమేతం. ఇదాని ఉదోసితాదివసేన దస్సేన్తో ‘‘ఉదోసితి’’చ్చాదిమాహ. తత్థ వుత్తనయేనేవాతి ‘‘ఏకకులస్స సన్తకో ఉదోసితో హోతి పరిక్ఖిత్తో చా’’తిఆదినా నివేసనే వుత్తనయేన. ఏవ-సద్దో విసేసనివత్తి అత్థో. తేన విసేసో నత్థీతి దస్సేతి.

ఇదాని యేసు విసేసో అత్థి, తే దస్సేన్తో ‘‘సచే ఏకకులస్స నావా’’తిఆదిమాహ. తత్థ పరియాదియిత్వాతి వినివిజ్ఝిత్వా, అజ్ఝోత్థరిత్వా వా. వుత్తమేవత్థం విభావేతి ‘‘అన్తోపవిట్ఠేనా’’తిఆదినా. తత్థ అన్తోపవిట్ఠేనాతి గామస్స, నదియా వా అన్తోపవిట్ఠేన. ‘‘సత్థేనా’’తి పాఠసేసో. నదీపరిహారో లబ్భతీతి ఏత్థ ‘‘విసుం నదీపరిహారస్స అవుత్తత్తా గామాదీహి అఞ్ఞత్థ వియ చీవరహత్థపాసోయేవ నదీపరిహారో’’తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. అఞ్ఞే పన ‘‘ఇమినా అట్ఠకథావచనేన నదీపరిహారోపి విసుం సిద్ధోతి నదీహత్థపాసో న విజహితబ్బో’’తి వదన్తి. యథా పన అజ్ఝోకాసే సత్తబ్భన్తరవసేన అరఞ్ఞపరిహారో లబ్భతి, ఏవం నదియం ఉదకుక్ఖేపవసేన నదీపరిహారో లబ్భతీతి కత్వా అట్ఠకథాయం నదీపరిహారో విసుం అవుత్తో సియా సత్తబ్భన్తరఉదకుక్ఖేపసీమానం అరఞ్ఞనదీసు అబద్ధసీమావసేన లబ్భమానత్తా. ఏవఞ్చ సతి సముద్దజాతస్సరేసుపి పరిహారో అవుత్తసిద్ధో హోతి నదియా సమానలక్ఖణత్తా, నదీహత్థపాసో న విజహితబ్బోతి పన అత్థే సతి నదియా అతివిత్థారత్తా బహుసాధారణత్తా చ అన్తోనదియం చీవరం ఠపేత్వా నదీహత్థపాసే ఠితేన చీవరస్స పవత్తిం జానితుం న సక్కా భవేయ్య. ఏస నయో సముద్దజాతస్సరేసుపి. అన్తోఉదకుక్ఖేపే వా తస్స హత్థపాసే వా ఠితేన పన సక్కాతి అయం అమ్హాకం అత్తనోమతి, విచారేత్వా గహేతబ్బం. విహారసీమన్తి అవిప్పవాససీమం సన్ధాయాహ. ఏత్థ చ విహారస్స నానాకులసన్తకభావేపి అవిప్పవాససీమాపరిచ్ఛేదబ్భన్తరే సబ్బత్థ చీవరఅవిప్పవాససమ్భవతో పధానత్తా తత్థ సత్థపరిహారో న లబ్భతీతి ‘‘విహారం గన్త్వా వసితబ్బ’’న్తి వుత్తం. సత్థసమీపేతి ఇదం యథావుత్తఅబ్భన్తరపరిచ్ఛేదవసేన వుత్తం.

యస్మా ‘‘నానాకులస్స పరిక్ఖిత్తే ఖేత్తే చీవరం నిక్ఖిపిత్వా ఖేత్తద్వారమూలే వా తస్స హత్థపాసే వా వత్థబ్బ’’న్తి వుత్తం, తస్మా ద్వారమూలతో అఞ్ఞత్థ ఖేత్తేపి వసన్తేన చీవరం నిక్ఖిపిత్వా హత్థపాసే కత్వాయేవ వసితబ్బం.

విహారో నామ సపరిక్ఖిత్తో వా అపరిక్ఖిత్తో వా సకలో ఆవాసోతి వదన్తి. యస్మిం విహారేతి ఏత్థ పన ఏకగేహమేవ వుత్తం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౪౯౧-౪౯౪) పన ‘‘విహారో నామ ఉపచారసీమా. యస్మిం విహారేతి తస్స అన్తోపరివేణాదిం సన్ధాయ వుత్త’’న్తి వుత్తం. ఏకకులాదిసన్తకతా చేత్థ కారాపకానం వసేన వేదితబ్బా.

యం మజ్ఝన్హికే కాలే సమన్తా ఛాయా ఫరతీతి యదా మహావీథియం ఉజుకమేవ గచ్ఛన్తం సూరియమణ్డలం మజ్ఝన్హికం పాపుణాతి, తదా యం ఓకాసం ఛాయా ఫరతి, తం సన్ధాయ వుత్తం. విమతివినోదనియం పన ‘‘ఛాయాయ ఫుట్ఠోకాసస్సాతి ఉజుకం అవిక్ఖిత్తలేడ్డుపాతబ్భన్తరం సన్ధాయ వదతీ’’తి వుత్తం. అగమనపథేతి తదహేవ గన్త్వా నివత్తేతుం అసక్కుణేయ్యకే సముద్దమజ్ఝే యే దీపకా, తేసూతి యోజనా. ఇతరస్మిన్తి పురత్థిమదిసాయ చీవరే.

౫౨. నదిం ఓతరతీతి హత్థపాసం ముఞ్చిత్వా ఓతరతి. నాపజ్జతీతి పరిభోగపచ్చయా దుక్కటం నాపజ్జతి. తేనాహ ‘‘సో హీ’’తిఆది. అపరిభోగారహత్తాతి ఇమినా నిస్సగ్గియచీవరం అనిస్సజ్జిత్వా పరిభుఞ్జన్తస్స దుక్కటం అచిత్తకన్తి సిద్ధం. ఏకం పారుపిత్వా ఏకం అంసకూటే ఠపేత్వా గన్తబ్బన్తి ఇదం బహూనం సఞ్చరణట్ఠానే ఏవం అకత్వా గమనం న సారుప్పన్తి కత్వా వుత్తం, న ఆపత్తిఅఙ్గత్తా. బహిగామే ఠపేత్వాపి అపారుపితబ్బతాయ వుత్తం ‘‘వినయకమ్మం కాతబ్బ’’న్తి. అథ వా విహారే సభాగం భిక్ఖుం న పస్సతి, ఏవం సతి ఆసనసాలం గన్త్వా వినయకమ్మం కాతబ్బన్తి యోజనా. ఆసనసాలం గచ్ఛన్తేన కిం తీహి చీవరేహి గన్తబ్బన్తి ఆహ ‘‘సన్తరుత్తరేనా’’తి నట్ఠచీవరస్స సన్తరుత్తరసాదియనతో. సఙ్ఘాటి పన కిం కాతబ్బాతి ఆహ ‘‘సఙ్ఘాటిం బహిగామే ఠపేత్వా’’తి. ఉత్తరాసఙ్గే చ బహిగామే ఠపితసఙ్ఘాటియఞ్చ పఠమం వినయకమ్మం కత్వా పచ్ఛా ఉత్తరాసఙ్గం నివాసేత్వా అన్తరవాసకే కాతబ్బం. ఏత్థ చ బహిగామే ఠపితస్సపి వినయకమ్మవచనతో పరమ్ముఖాపి ఠితం నిస్సజ్జితుం, నిస్సట్ఠం దాతుఞ్చ వట్టతీతి వేదితబ్బం.

దహరానం గమనే సఉస్సాహత్తా ‘‘నిస్సయో పన న పటిప్పస్సమ్భతీ’’తి వుత్తం. ముహుత్తం…పే… పటిప్పస్సమ్భతీతి సఉస్సాహత్తే గమనస్స ఉపచ్ఛిన్నత్తా వుత్తం, తేసం పన పురారుణా ఉట్ఠహిత్వా సఉస్సాహేన గచ్ఛన్తానం అరుణే అన్తరా ఉట్ఠితేపి న పటిప్పస్సమ్భతి ‘‘యావ అరుణుగ్గమనా సయన్తీ’’తి వుత్తత్తా. తేనేవ ‘‘గామం పవిసిత్వా…పే… న పటిప్పస్సమ్భతీ’’తి వుత్తం. అఞ్ఞమఞ్ఞస్స వచనం అగ్గహేత్వాతిఆదిమ్హి సఉస్సాహత్తా గమనక్ఖణే పటిప్పస్సద్ధి న వుత్తా. ధేనుభయేనాతి తరుణవచ్ఛగావీనం ఆధావిత్వా సిఙ్గేన పహరణభయేన. నిస్సయో చ పటిప్పస్సమ్భతీతి ఏత్థ ధేనుభయాదీహి ఠితానం యావ భయవూపసమా ఠాతబ్బతో ‘‘అన్తోఅరుణేయేవ గమిస్సామీ’’తి నియమేతుం అసక్కుణేయ్యత్తా వుత్తం. యత్థ పన ఏవం నియమేతుం సక్కా, తత్థ అన్తరా అరుణే ఉగ్గతేపి నిస్సయో న పటిప్పస్సమ్భతి భేసజ్జత్థాయ గామం పవిట్ఠదహరానం వియ.

అన్తోసీమాయం గామన్తి అవిప్పవాససీమాసమ్ముతితో పచ్ఛా పతిట్ఠాపితగామం సన్ధాయ వదతి గామఞ్చ గామూపచారఞ్చ ఠపేత్వా సమ్మన్నితబ్బతో. పవిట్ఠానన్తి ఆచరియన్తేవాసికానం విసుం విసుం గతానం అవిప్పవాససీమత్తా నేవ చీవరాని నిస్సగ్గియాని హోన్తి, సఉస్సాహతాయ న నిస్సయో పటిప్పస్సమ్భతి. అన్తరామగ్గేతి ధమ్మం సుత్వా ఆగచ్ఛన్తానం అన్తరామగ్గే.

ఇతి వినయసఙ్గహసంవణ్ణనాభూతే వినయాలఙ్కారే

చీవరవిప్పవాసవినిచ్ఛయకథాలఙ్కారో నామ

నవమో పరిచ్ఛేదో.