౧౦. భణ్డపటిసామనవినిచ్ఛయకథా

౫౩. ఏవం చీవరవిప్పవాసవినిచ్ఛయం కథేత్వా ఇదాని భణ్డపటిసామనవినిచ్ఛయం కథేతుం ‘‘భణ్డస్స పటిసామన’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ భడితబ్బం భాజేతబ్బన్తి భణ్డం, భడితబ్బం ఇచ్ఛితబ్బన్తి వా భణ్డం, భణ్డన్తి పరిభణ్డన్తి సత్తా ఏతేనాతి వా భణ్డం, మూలధనం, పరిక్ఖారో వా. వుత్తఞ్హి అభిధానప్పదీపికాయం –

‘‘భాజనాదిపరిక్ఖారే, భణ్డం మూలధనేపి చా’’తి.

తస్స భణ్డస్స, పటిసామియతే పటిసామనం, రక్ఖణం గోపనన్తి అత్థో. తేనాహ ‘‘పరేసం భణ్డస్స గోపన’’న్తి. మాతు కణ్ణపిళన్ధనం తాలపణ్ణమ్పీతి పి-సద్దో సమ్భావనత్థో. తేన పగేవ అఞ్ఞాతకానం సన్తకన్తి దస్సేతి. గిహిసన్తకన్తి ఇమినా పఞ్చన్నం సహధమ్మికానం సన్తకం పటిసామేతుం వట్టతీతి దీపేతి. భణ్డాగారికసీసేనాతి ఏతేన విస్సాసగ్గాహాదినా గహేత్వా పటిసామేన్తస్స అనాపత్తీతి దస్సేతి. తేన వక్ఖతి ‘‘అత్తనో అత్థాయ గహేత్వా పటిసామేతబ్బ’’న్తి. ఛన్దేనపి భయేనపీతి వడ్ఢకీఆదీసు ఛన్దేన, రాజవల్లభాదీసు భయేన బలక్కారేన పాతేత్వా గతేసు చ పటిసామేతుం వట్టతీతి యోజేతబ్బం.

సఙ్గోపనత్థాయ అత్తనో హత్థే నిక్ఖిత్తస్స భణ్డస్స గుత్తట్ఠానే పటిసామనపయోగం వినా ‘‘నాహం గణ్హామీ’’తిఆదినా అఞ్ఞస్మిం పయోగే అకతే రజ్జసఙ్ఖోభాదికాలే ‘‘న దాని తస్స దస్సామి, న మయ్హం దాని దస్సతీ’’తి ఉభోహిపి సకసకట్ఠానే నిసీదిత్వా ధురనిక్ఖేపే కతేపి అవహారో నత్థి. కేచి పనేత్థ ‘‘పారాజికమేవ పటిసామనపయోగస్స కతత్తా’’తి వదన్తి, తం తేసం మతిమత్తం, న సారతో పచ్చేతబ్బం. పటిసామనకాలే హిస్స థేయ్యచిత్తం నత్థి, ‘‘న దాని తస్స దస్సామీ’’తి థేయ్యచిత్తుప్పత్తిక్ఖణే చ సామినో ధురనిక్ఖేపచిత్తప్పవత్తియా హేతుభూతో కాయవచీపయోగో నత్థి, యేన సో ఆపత్తిం ఆపజ్జేయ్య. న హి అకిరియసముట్ఠానా అయం ఆపత్తీతి. దానే సఉస్సాహో, రక్ఖతి తావాతి అవహారం సన్ధాయ అవుత్తత్తా ‘‘నాహం గణ్హామీ’’తిఆదినా ముసావాదకరణే పాచిత్తియమేవ హోతి, న దుక్కటం థేయ్యచిత్తాభావేన సహపయోగస్సపి అభావతోతి గహేతబ్బం.

యదిపి ముఖేన దస్సామీతి వదతి…పే… పారాజికన్తి ఏత్థ కతరపయోగేన ఆపత్తి, న తావ పఠమేన భణ్డపటిసామనపయోగేన తదా థేయ్యచిత్తభావా, నాపి ‘‘దస్సామీ’’తి కథనపయోగేన తదా థేయ్యచిత్తే విజ్జమానేపి పయోగస్స కప్పియత్తాతి? వుచ్చతే – సామినా ‘‘దేహీ’’తి బహుసో యాచియమానోపి అదత్వా యేన పయోగేన అత్తనో అదాతుకామతం సామికస్స ఞాపేసి, యేన చ సో అదాతుకామో అయం విక్ఖిపతీతి ఞత్వా ధురం నిక్ఖిపతి, తేనేవ పయోగేనస్స ఆపత్తి. న హేత్థ ఉపనిక్ఖిత్తభణ్డే పరియాయేన ముత్తి అత్థి. అదాతుకామతాయ హి ‘‘కదా తే దిన్నం, కత్థ తే దిన్న’’న్తిఆదిపరియాయవచనేనపి సామికస్స ధురేనిక్ఖిపాపితే ఆపత్తియేవ. తేనేవ అట్ఠకథాయం వుత్తం ‘‘కిం తుమ్హే భణథ…పే… ఉభిన్నం ధురనిక్ఖేపేన భిక్ఖునో పారాజిక’’న్తి. పరసన్తకస్స పరేహి గణ్హాపనే ఏవ హి పరియాయతో ముత్తి, న సబ్బత్థాతి గహేతబ్బం. అత్తనో హత్థే నిక్ఖిత్తత్తాతి ఏత్థ అత్తనో హత్థే సామినా దిన్నతాయ భణ్డాగారికట్ఠానే ఠితత్తా చ ఠానాచావనేపి నత్థి అవహారో, థేయ్యచిత్తేన పన గహణే దుక్కటతో న ముచ్చతీతి వేదితబ్బం. ఏసేవ నయోతి అవహారో నత్థి, భణ్డదేయ్యం పన హోతీతి అధిప్పాయో.

౫౪. పఞ్చన్నం సహధమ్మికానన్తి భిక్ఖుభిక్ఖునీసిక్ఖమానసామణేరసామణేరీనం. ఏతేన న కేవలం గిహీనం ఏవ, అథ ఖో తాపసపరిబ్బాజకాదీనమ్పి సన్తకం పటిసామేతుం న వట్టతీతి దస్సేతి. నట్ఠేపి గీవా న హోతి, కస్మా? అసమ్పటిచ్ఛాపితత్తాతి అత్థో. దుతియే ఏసేవ నయోతి గీవా న హోతి, కస్మా? అజానితత్తా. తతియే చ ఏసేవ నయోతి గీవా న హోతి, కస్మా? పటిక్ఖిపితత్తా. ఏత్థ చ కాయేన వా వాచాయ వా చిత్తేన వా పటిక్ఖిత్తోపి పటిక్ఖిత్తోయేవ నామ హోతి.

తస్సేవ గీవా హోతి, న సేసభిక్ఖూనం, కస్మా? తస్సేవ భణ్డాగారికస్స భణ్డాగారే ఇస్సరభావతో. భణ్డాగారికస్స గీవా న హోతి అలసజాతికస్సేవ పమాదేన హరితత్తా. దుతియే భణ్డాగారికస్స గీవా న హోతి తస్స అనారోచితత్తా. నట్ఠే తస్స గీవా తేన ఠపితత్తా. తస్సేవ గీవా, న అఞ్ఞేసం తేన భణ్డాగారికేన సమ్పటిచ్ఛితత్తా ఠపితత్తా చ. నత్థి గీవా తేన పటిక్ఖిపితత్తా. నట్ఠం సునట్ఠమేవ భణ్డాగారికస్స అసమ్పటిచ్ఛాపనతో. నట్ఠే గీవా తేన ఠపితత్తా. సబ్బం తస్స గీవా తస్స భణ్డాగారికస్స పమాదేన హరణతో. తత్థేవ ఉపచారే విజ్జమానేతి భణ్డాగారికస్స సమీపేయేవ ఉచ్చారపస్సావట్ఠానే విజ్జమానే.

౫౫. మయి చ మతే సఙ్ఘస్స చ సేనాసనే వినట్ఠేతి ఏత్థ కేవలం సఙ్ఘస్స సేనాసనం మా వినస్సీతి ఇమినా అధిప్పాయేన వివరితుమ్పి వట్టతియేవాతి వదన్తి. ‘‘తం మారేస్సామీ’’తి ఏత్తకే వుత్తేపి వివరితుం వట్టతి ‘‘గిలానపక్ఖే ఠితత్తా అవిసయో’’తి వుత్తత్తా. మరణతో హి పరం గేలఞ్ఞం అవిసయత్తఞ్చ నత్థి. ‘‘ద్వారం ఛిన్దిత్వా హరిస్సామా’’తి ఏత్తకే వుత్తేపి వివరితుం వట్టతియేవ. సహాయేహి భవితబ్బన్తి తేహిపి భిక్ఖాచారాదీహి పరియేసిత్వా అత్తనో సన్తకమ్పి కిఞ్చి కిఞ్చి దాతబ్బన్తి వుత్తం హోతి. అయఞ్హి సామీచీతి భణ్డాగారే వసన్తానం ఇదం వత్తం. లోలమహాథేరోతి మన్దో మోమూహో ఆకిణ్ణవిహారీ సదా కీళాపసుతో వా మహాథేరో.

౫౬. ఇతరేహీతి తస్మింయేవ గబ్భే వసన్తేహి భిక్ఖూహి. విహారరక్ఖణవారే నియుత్తో విహారవారికో, వుడ్ఢపటిపాటియా అత్తనో వారే విహారరక్ఖణకో. నివాపన్తి భత్తవేతనం. చోరానం పటిపథం గతేసూతి చోరానం ఆగమనం ఞత్వా ‘‘పఠమతరంయేవ గన్త్వా సద్దం కరిస్సామా’’తి చోరానం అభిముఖం గతేసు. ‘‘చోరేహి హటభణ్డం ఆహరిస్సామా’’తి తేసం అనుపథం గతేసుపి ఏసేవ నయో. నిబద్ధం కత్వాతి ‘‘అసుకకులే యాగుభత్తం విహారవారికానంయేవా’’తి ఏవం నియమనం కత్వా. ద్వే తిస్సో యాగుసలాకా చ చత్తారి పఞ్చ సలాకభత్తాని చ లభమానోవాతి ఇదం నిదస్సనమత్తం, తతో ఊనం వా హోతు అధికం వా, అత్తనో చ వేయ్యావచ్చకరస్స చ యాపనమత్తం లభనమేవ పమాణన్తి గహేతబ్బం. నిస్సితకే జగ్గాపేన్తీతి అత్తనో అత్తనో నిస్సితకే భిక్ఖాచరియాయ పోసేన్తా నిస్సితకేహి విహారం జగ్గాపేన్తి. అసహాయస్సాతి సహాయరహితస్స. ‘‘అసహాయస్స అదుతియస్సా’’తి పాఠో యుత్తో. పచ్ఛిమం పురిమస్సేవ వేవచనం. అసహాయస్స వా అత్తదుతియస్స వాతి ఇమస్మిం పన పాఠే ఏకేన ఆనీతం ద్విన్నం నప్పహోతీతి అత్తదుతియస్సపి వారో నివారితోతి వదన్తి, తం ‘‘యస్స సభాగో భిక్ఖు భత్తం ఆనేత్వా దాతా నత్థీ’’తి ఇమినా న సమేతి, వీమంసితబ్బం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. ౧.౧౧౨) పన ‘‘అత్తదుతియస్సాతి అప్పిచ్ఛస్స. అత్తాసరీరమేవ దుతియో, న అఞ్ఞోతి హి అత్తదుతియో, తదుభయస్సపి అత్థస్స విభావనం ‘యస్సా’తిఆది. ఏతేన సబ్బేన ఏకేకస్స వారో న పాపేతబ్బోతి దస్సేతీ’’తి వుత్తం.

పాకవత్తత్థాయాతి నిచ్చం పచితబ్బయాగుభత్తసఙ్ఖాతవత్తత్థాయ. ఠపేన్తీతి దాయకా ఠపేన్తి. తం గహేత్వాతి తం ఆరామికాదీహి దీయమానం భాగం గహేత్వా. ఉపజీవన్తేన ఠాతబ్బన్తి అబ్భోకాసికరుక్ఖమూలికేనపి పాకవత్తం ఉపనిస్సాయ జీవన్తేన అత్తనో పత్తచీవరరక్ఖణత్థాయ విహారవారే సమ్పత్తే ఠాతబ్బం. న గాహాపేతబ్బోతి ఏత్థ యస్స అబ్భోకాసికస్సపి అత్తనో అధికపరిక్ఖారో చే ఠపితో అత్థి, చీవరాదిసఙ్ఘికభాగేపి ఆలయో అత్థి, సోపి గాహాపేతబ్బో. పరిపుచ్ఛన్తి పుచ్ఛితపఞ్హవిస్సజ్జనం, అట్ఠకథం వా. దిగుణన్తి అఞ్ఞేహి లబ్భమానతో ద్విగుణం. పక్ఖవారేనాతి అడ్ఢమాసవారేన.

ఇతి వినయసఙ్గహసంవణ్ణనాభూతే వినయాలఙ్కారే

భణ్డపటిసామనవినిచ్ఛయకథాలఙ్కారో నామ

దసమో పరిచ్ఛేదో.