౧౬. సహసేయ్యవినిచ్ఛయకథా

౭౯. ఏవం భూతగామవినిచ్ఛయం కథేత్వా ఇదాని సహసేయ్యవినిచ్ఛయం కథేతుం ‘‘దువిధం సహసేయ్యక’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ ద్వే విధా పకారా యస్స సహసేయ్యకస్స తం దువిధం, సహ సయనం, సహ వా సయతి ఏత్థాతి సహసేయ్యా, సహసేయ్యా ఏవ సహసేయ్యకం సకత్థే క-పచ్చయవసేన. తం పన అనుపసమ్పన్నేనసహసేయ్యామాతుగామేనసహసేయ్యావసేన దువిధం. తేనాహ ‘‘దువిధం సహసేయ్యక’’న్తి. దిరత్తతిరత్తన్తి ఏత్థ వచనసిలిట్ఠతామత్తేన దిరత్తగ్గహణం కతన్తి వేదితబ్బం. తిరత్తఞ్హి సహవాసే లబ్భమానే దిరత్తే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దిరత్తగ్గహణం విసుం న పయోజేతి. తేనేవాహ ‘‘ఉత్తరిదిరత్తతిరత్తన్తి భగవా సామణేరానం సఙ్గహకరణత్థాయ తిరత్తపరిహారం అదాసీ’’తి. నిరన్తరం తిరత్తగ్గహణత్థం వా దిరత్తగ్గహణం కతం. కేవలఞ్హి ‘‘తిరత్త’’న్తి వుత్తే అఞ్ఞత్థ వాసేన అన్తరికమ్పి తిరత్తం గణ్హేయ్య. దిరత్తవిసిట్ఠం పన తిరత్తం వుచ్చమానం తేన అనన్తరికమేవ తిరత్తం దీపేతి. విమతివినోదనియమ్పి (వి. వి. టీ. పాచిత్తియ ౨.౫౦-౫౧) ‘‘దిరత్తగ్గహణం వచనాలఙ్కారత్థం. నిరన్తరం తిస్సోవ రత్తియో సయిత్వా చతుత్థదివసాదీసు సయన్తస్సేవ ఆపత్తి, న ఏకన్తరికాదివసేన సయన్తస్సాతి దస్సనత్థమ్పీతి దట్ఠబ్బ’’న్తి వుత్తం. సహసేయ్యం ఏకతో సేయ్యం. సేయ్యన్తి చేత్థ కాయప్పసారణసఙ్ఖాతం సయనమ్పి వుచ్చతి, యస్మిం సేనాసనే సయన్తి, తమ్పి, తస్మా సేయ్యం కప్పేయ్యాతి ఏత్థ సేనాసనసఙ్ఖాతం సేయ్యం పవిసిత్వా కాయప్పసారణసఙ్ఖాతం సేయ్యం కప్పేయ్య సమ్పాదేయ్యాతి అత్థో. దియడ్ఢహత్థుబ్బేధేనాతి ఏత్థ దియడ్ఢహత్థో వడ్ఢకిహత్థేన గహేతబ్బో. పఞ్చహి ఛదనేహీతి ఇట్ఠకాసిలాసుధాతిణపణ్ణసఙ్ఖాతేహి పఞ్చహి ఛదనేహి. వాచుగ్గతవసేనాతి పగుణవసేన.

ఏకూపచారోతి వళఞ్జనద్వారస్స ఏకత్తం సన్ధాయ వుత్తం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. పాచిత్తియ ౨.౫౦-౫౧) పన ‘‘ఏకూపచారో ఏకేన మగ్గేన పవిసిత్వా అబ్భోకాసం అనోక్కమిత్వా సబ్బత్థ అనుపరిగమనయోగ్గో, ఏతం బహుద్వారమ్పి ఏకూపచారోవ. యత్థ పన కుట్టాదీహి రున్ధిత్వా విసుం ద్వారం యోజేన్తి, నానూపచారో హోతి. సచే పన రున్ధతి ఏవ, విసుం ద్వారం న యోజేన్తి, ఏతమ్పి ఏకూపచారమేవ మత్తికాదీహి పిహితద్వారో వియ గబ్భోతి గహేతబ్బం. అఞ్ఞథా గబ్భే పవిసిత్వా పముఖాదీసు నిపన్నానుపసమ్పన్నేహి సహసేయ్యాపరిముత్తియా గబ్భద్వారం మత్తికాదీహి పిదహాపేత్వా ఉట్ఠితే అరుణే వివరాపేన్తస్సపి అనాపత్తి భవేయ్యా’’తి వుత్తం. చతుసాలం ఏకూపచారం హోతీతి సమ్బన్ధో. తేసం పయోగే పయోగే భిక్ఖుస్స ఆపత్తీతి ఏత్థ కేచి ‘‘అనుట్ఠహనేన అకిరియసముట్ఠానా ఆపత్తి వుత్తా, తస్మిం ఖణే నిద్దాయన్తస్స కిరియాభావా. ఇదఞ్హి సిక్ఖాపదం సియా కిరియాయ, సియా అకిరియాయ సముట్ఠాతి. కిరియాయ సముట్ఠానతా చస్స తబ్బహులవసేన వుత్తా’’తి వదన్తి. ‘‘యథా చేతం, ఏవం దివాసయనమ్పి. అనుట్ఠహనేన, హి ద్వారాసంవరణేన చేతం అకిరియసముట్ఠానమ్పి హోతీ’’తి వదన్తి, ఇదఞ్చ యుత్తం వియ దిస్సతి, వీమంసిత్వా గహేతబ్బం.

౮౦. ఉపరిమతలేన సద్ధిం అసమ్బద్ధభిత్తికస్సాతి ఇదం సమ్బద్ధభిత్తికే వత్తబ్బమేవ నత్థీతి దస్సనత్థం వుత్తం. ఉపరిమతలే సయితస్స సఙ్కా ఏవ నత్థీతి ‘‘హేట్ఠాపాసాదే’’తిఆది వుత్తం. నానూపచారేతి యత్థ బహి నిస్సేణిం కత్వా ఉపరిమతలం ఆరోహన్తి, తాదిసం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘ఉపరిమతలేపీ’’తి. ఆకాసఙ్గణే నిపజ్జన్తస్స ఆపత్తిఅభావతో ‘‘ఛదనబ్భన్తరే’’తి వుత్తం. సభాసఙ్ఖేపేనాతి సభాకారేన. అడ్ఢకుట్టకే సేనాసనేతి ఏత్థ ‘‘అడ్ఢకుట్టకం నామ యత్థ ఉపడ్ఢం ముఞ్చిత్వా తీసు పస్సేసు భిత్తియో బద్ధా హోన్తి, యత్థ వా ఏకస్మిం పస్సే భిత్తిం ఉట్ఠాపేత్వా ఉభోసు పస్సేసు ఉపడ్ఢం ఉపడ్ఢం కత్వా భిత్తియో ఉట్ఠాపేన్తి, తాదిసం సేనాసన’’న్తి తీసుపి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం, గణ్ఠిపదే పన ‘‘అడ్ఢకుట్టకేతి ఛదనం అడ్ఢేన అసమ్పత్తకుట్టకే’’తి వుత్తం, తమ్పి నో న యుత్తం. విమతివినోదనియం పన ‘‘సభాసఙ్ఖేపేనాతి వుత్తస్సేవ అడ్ఢకుట్టకేతి ఇమినా సణ్ఠానం దస్సేతి. యత్థ తీసు, ద్వీసు వా పస్సేసు భిత్తియో బద్ధా, ఛదనం వా అసమ్పత్తా అడ్ఢభిత్తి, ఇదం అడ్ఢకుట్టకం నామా’’తి వుత్తం. వాళసఙ్ఘాటో నామ పరిక్ఖేపస్స అన్తో థమ్భాదీనం ఉపరి వాళరూపేహి కతసఙ్ఘాటో.

పరిక్ఖేపస్స బహి గతేతి ఏత్థ యత్థ యస్మిం పస్సే పరిక్ఖేపో నత్థి, తత్థాపి పరిక్ఖేపారహపదేసతో బహి గతే అనాపత్తియేవాతి దట్ఠబ్బం. విమతివినోదనియం (వి. వి. టీ. పాచిత్తియ ౨.౫౦-౫౧) పన ‘‘పరిక్ఖేపస్స బహి గతేతి ఏత్థ యస్మిం పస్సే పరిక్ఖేపో నత్థి, తత్థ సచే భూమితో వత్థు ఉచ్చం హోతి, ఉభతో ఉచ్చవత్థుతో హేట్ఠా భూమియం నిబ్బకోసబ్భన్తరేపి అనాపత్తి ఏవ తత్థ సేనాసనవోహారాభావతో. అథ వత్థు నీచం భూమిసమమేవ సేనాసనస్స హేట్ఠిమతలే తిట్ఠతి, తత్థ పరిక్ఖేపరహితదిసాయ నిబ్బకోసబ్భన్తరే సబ్బత్థ ఆపత్తి హోతి, పరిచ్ఛేదాభావతో పరిక్ఖేపస్స బహి ఏవ అనాపత్తీతి దట్ఠబ్బ’’న్తి వుత్తం. అపరిచ్ఛిన్నగబ్భూపచారేతి ఏత్థ మజ్ఝే వివటఙ్గణవన్తాసు మహాచతుసాలాసు యథా ఆకాసఙ్గణం అనోతరిత్వా పముఖేనేవ గన్త్వా సబ్బగబ్భే పవిసితుం న సక్కా హోతి, ఏవం ఏకేకగబ్భస్స ద్వీసు పస్సేసు కుట్టం నీహరిత్వా కతం పరిచ్ఛిన్నగబ్భూపచారం నామ, ఇదం పన తాదిసం న హోతీతి ‘‘అపరిచ్ఛిన్నగబ్భూపచారే’’తి వుత్తం. సబ్బగబ్భేపి పవిసన్తీతి గబ్భూపచారస్స అపరిచ్ఛిన్నత్తా ఆకాసఙ్గణం అనోతరిత్వాపి పముఖేనేవ గన్త్వా తం తం గబ్భం పవిసన్తి. అథ కుతో తస్స పరిక్ఖేపోయేవ సబ్బపరిచ్ఛిన్నత్తాతి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘గబ్భపరిక్ఖేపోయేవ హిస్స పరిక్ఖేపో’’తి, ఇదఞ్చ సమన్తా గబ్భభిత్తియో సన్ధాయ వుత్తం. చతుసాలవసేన హి సన్నివిట్ఠే సేనాసనే గబ్భపముఖం విసుం అపరిక్ఖిత్తమ్పి సమన్తా ఠితం గబ్భభిత్తీనం వసేన పరిక్ఖిత్తం నామ హోతి.

౮౧. ఏకదిసాయ ఉజుకమేవ దీఘం కత్వా సన్నివేసితో పాసాదో ఏకసాలసన్నివేసో. ద్వీసు తీసు చతూసు వా దిసాసు సిఙ్ఘాటకసణ్ఠానాదివసేన కతా ద్విసాలాదిసన్నివేసా వేదితబ్బా. సాలప్పభేదదీపనమేవ చేత్థ పురిమతో విసేసోతి. అట్ఠ పాచిత్తియానీతి ఉపడ్ఢచ్ఛన్నం ఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నం సేనాసనం దుక్కటవత్థుస్స ఆదిం కత్వా పాళియం దస్సితత్తా తతో అధికం సబ్బచ్ఛన్నఉపడ్ఢపరిచ్ఛన్నాదికమ్పి సబ్బం పాళియం అవుత్తమ్పి పాచిత్తియస్సేవ వత్థుభావేన దస్సితం సిక్ఖాపదస్స పణ్ణత్తివజ్జత్తా, గరుకే ఠాతబ్బతో చాతి వేదితబ్బం. ‘‘సత్త పాచిత్తియానీ’’తి పాళియం వుత్తపాచిత్తియద్వయం సామఞ్ఞతో ఏకత్తేన గహేత్వా వుత్తం. పాళియం (పాచి. ౫౪) ‘‘తతియాయ రత్తియా పురారుణా నిక్ఖమిత్వా పున సయతీ’’తి ఇదం ఉక్కట్ఠవసేన వుత్తం, అనిక్ఖమిత్వా పురారుణా ఉట్ఠహిత్వా అన్తోఛదనే నిసిన్నస్సాపి పున దివసే సహసేయ్యేన అనాపత్తి ఏవ. ఏత్థ చతుభాగో చూళకం, ద్వేభాగా ఉపడ్ఢం, తీసు భాగేసు ద్వే భాగా యేభుయ్యన్తి ఇమినా లక్ఖణేన చూళకచ్ఛన్నపరిచ్ఛన్నాదీని వేదితబ్బాని. ఇదాని దుతియసిక్ఖాపదేపి యథావుత్తనయం అతిదిసన్తో ‘‘మాతుగామేన…పే… అయమేవ వినిచ్ఛయో’’తి ఆహ. ‘‘మతిత్థియా పారాజికవత్థుభూతాయపి అనుపాదిన్నపక్ఖే ఠితత్తా సహసేయ్యాపత్తిం న జనేతీ’’తి వదన్తి. ‘‘అత్థఙ్గతే సూరియే మాతుగామే నిపన్నే నిపజ్జతి, ఆపత్తి పాచిత్తియస్సా’’తి (పాచి. ౫౭) వచనతో దివా తస్స సయన్తస్స సహసేయ్యాపత్తి న హోతియేవాతి దట్ఠబ్బం.

ఇతి వినయసఙ్గహసంవణ్ణనాభూతే వినయాలఙ్కారే

సహసేయ్యవినిచ్ఛయకథాలఙ్కారో నామ

సోళసమో పరిచ్ఛేదో.