౨. సఙ్ఘాదిసేసకణ్డం

౧. పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౭౯. సఙ్ఘాదిసేసకణ్డే ‘‘దుతియస్స ఆరోచేతీ’’తి ఏత్థాపి ద్వీసుపి అడ్డకారకేసు యస్స కస్సచి దుతియస్స కథం యో కోచి ఆరోచేతీతి ఏవమత్థో గహేతబ్బోతి ఆహ ‘‘ఏసేవ నయో’’తి.

గతిగతన్తి చిరకాలప్పవత్తం. ఆపత్తీతి ఆపజ్జనం. ‘‘నిస్సారణీయ’’న్తి ఇదం కత్తుఅత్థే సిద్ధన్తి ఆహ ‘‘నిస్సారేతీ’’తి. ఆపన్నం భిక్ఖునిం సఙ్ఘతో వియోజేతి, వియోజనహేతు హోతీతి అత్థో.

గీవాయేవాతి ఆణత్తియా అభావతో. తేసం అనత్థకామతాయాతి ‘‘చోరో’’తి వుత్తం మమ వచనం సుత్వా కేచి దణ్డిస్సన్తి జీవితా వోరోపేస్సన్తీతి ఏవం సఞ్ఞాయ. ఏతేన కేవలం భయేన వా పరిక్ఖారగ్గహణత్థం వా సహసా ‘‘చోరో’’తి వుత్తే దణ్డితేపి న దోసోతి దస్సేతి. రాజపురిసానఞ్హి ‘‘చోరో అయ’’న్తి ఉద్దిస్స కథనే ఏవ గీవా, భిక్ఖూనం, పన ఆరామికాదీనం వా సమ్ముఖా ‘‘అసుకో చోరో ఏవమకాసీ’’తి కేనచి వుత్తవచనం నిస్సాయ ఆరామికాదీసు రాజపురిసానం వత్వా దణ్డాపేన్తేసుపి భిక్ఖుస్స న గీవా రాజపురిసానం అవుత్తత్తా. యేసఞ్చ వుత్తం, తేహి సయం చోరస్స అదణ్డితత్తాతి గహేతబ్బం. ‘‘త్వం ఏతస్స సన్తకం అచ్ఛిన్దా’’తి ఆణత్తోపి హి సచే అఞ్ఞేన అచ్ఛిన్దాపేతి, ఆణాపకస్స అనాపత్తి విసఙ్కేతత్తా. ‘‘అత్తనో వచనకర’’న్తి ఇదం సామీచివసేన వుత్తం. వచనం అకరోన్తానం రాజపురిసానమ్పి ‘‘ఇమినా గహితపరిక్ఖారం ఆహరాపేహి, మా చస్స దణ్డం కరోహీ’’తి ఉద్దిస్స వదన్తస్సాపి దణ్డే గహితేపి న గీవా ఏవ దణ్డగ్గహణస్స పటిక్ఖిత్తత్తా, ‘‘అసుకభణ్డం అవహరా’’తి ఆణాపేత్వా విప్పటిసారే ఉప్పన్నే పున పటిక్ఖిపనే (పారా. ౧౨౧) వియ.

దాసాదీనం సమ్పటిచ్ఛనే వియ తదత్థాయ అడ్డకరణే భిక్ఖూనమ్పి దుక్కటన్తి ఆహ ‘‘అకప్పియఅడ్డో నామ న వట్టతీ’’తి. కేనచి పన భిక్ఖునా ఖేత్తాదిఅత్థాయ వోహారికానం సన్తికం గన్త్వా అడ్డే కతేపి తం ఖేత్తాదిసమ్పటిచ్ఛనే వియ సబ్బేసం అకప్పియం న హోతి పుబ్బే ఏవ సఙ్ఘస్స సన్తకత్తా, భిక్ఖుస్సేవ పన పయోగవసేన ఆపత్తియో హోన్తి. దాసాదీనమ్పి పన అత్థాయ రక్ఖం యాచితుం వోహారికేన పుట్ఠేన సఙ్ఘస్స ఉప్పన్నం కప్పియక్కమం వత్తుం, ఆరామికాదీహి చ అడ్డం కారాపేతుఞ్చ వట్టతి ఏవ. విహారవత్థాదికప్పియఅడ్డం పన భిక్ఖునో సయమ్పి కాతుం వట్టతి.

భిక్ఖునీనం వుత్తోతి రక్ఖం యాచన్తీనం భిక్ఖునీనం వుత్తో ఉద్దిస్సఅనుద్దిస్సవసేన రక్ఖాయాచనవినిచ్ఛయో, న సబ్బో సిక్ఖాపదవినిచ్ఛయో అసాధారణత్తా సిక్ఖాపదస్స. తేనాహ ‘‘భిక్ఖునోపీ’’తిఆది. అనాకడ్ఢితాయ అడ్డకరణం, అడ్డపరియోసానన్తి ద్వే అఙ్గాని.

పఠమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౮౩. పాళియం దుతియే మల్లగణభటిపుత్తగణాదికన్తిఆదీసు మల్లరాజూనం గణో మల్లగణో. భటిపుత్తా నామ కేచి గణరాజానో, తేసం గణో. కేచి పన ‘‘నారాయనభత్తికో పుఞ్ఞకారగణో మల్లగణో. తథా కుమారభత్తికో చ గణో భటిపుత్తగణో’’తిపి (సారత్థ. టీ. సంఘాదిసేసకణ్డ ౩.౬౮౩) వదన్తి. ధమ్మగణోతి సాసనే, లోకే వా అనేకప్పకారపుఞ్ఞకారకో గణో. గన్ధవికతికారకో గణో గన్ధికసేణీ. పేసకారాదిగణో దుస్సికసేణీ. కప్పగతికన్తి కప్పియభావగతం, పబ్బజితపుబ్బన్తి అత్థో.

౬౮౫. పాళియం వుట్ఠాపేతీతి ఉపసమ్పాదేతి. అకప్పగతమ్పి పబ్బాజేన్తియా దుక్కటన్తి వదన్తి. ఖీణాసవాయపి ఆపజ్జితబ్బతో ‘‘తిచిత్త’’న్తి వుత్తం. చోరితా, తం ఞత్వా అననుఞ్ఞాతకారణా వుట్ఠాపనన్తి ద్వే అఙ్గాని.

దుతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౨. తతియే పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియాతి గామన్తరస్స పరిక్ఖేపం అతిక్కామేన్తియా. ‘‘గామన్తరం గచ్ఛేయ్యా’’తి హి వుత్తం. వికాలగామప్పవేసనసిక్ఖాపదే వియ ‘‘అపరిక్ఖిత్తస్స ఉపచారం ఓక్కమన్తియా’’తి అవత్వా ‘‘అతిక్కామేన్తియా’’తి పాళియం వుత్తత్తా గామం పవిసన్తియా ఘరూపచారే ఠితస్స దుతియలేడ్డుపాతసఙ్ఖాతస్స ఉపచారస్స అతిక్కమో నామ పఠమలేడ్డుపాతట్ఠానసఙ్ఖాతస్స పరిక్ఖేపారహట్ఠానస్స అతిక్కమో ఏవాతి ఆహ ‘‘పరిక్ఖేపారహట్ఠానం ఏకేన పాదేన అతిక్కమతీ’’తి.

మజ్ఝేతి గామమజ్ఝే. పచ్ఛాతి అపరకాలే. ‘‘చతుగామసాధారణత్తా’’తి ఇమినా విహారతో చతూసు గామేసు యత్థ కత్థచి పవిసితుం వట్టతీతి ఏత్థ కారణమాహ.

పరతీరమేవ అక్కమన్తియాతి నదిం అనోతరిత్వా ఓరిమతీరతో లఙ్ఘిత్వా వా ఆకాసాదినా వా పరతీరమేవ అతిక్కామేన్తియా. ఓరిమతీరమేవ ఆగచ్ఛతి, ఆపత్తీతి పారగమనాయ ఓతిణ్ణత్తా వుత్తం.

తాదిసే అరఞ్ఞేతి ఇన్దఖీలతో బహిభావలక్ఖణే అరఞ్ఞే. ‘‘తేనేవా’’తిఆదినా దస్సనూపచారే విరహితే సవనూపచారస్స విజ్జమానత్తేపి ఆపత్తి హోతీతి దస్సేతి. అఞ్ఞం మగ్గం గణ్హాతీతి మగ్గమూళ్హత్తా గణ్హాతి, న దుతియికం ఓహియితుం. తస్మా అనాపత్తి. అనన్తరాయేన ఏకభావో, అనాపదాయ గామన్తరగమనాదీసు ఏకన్తి ద్వే అఙ్గాని.

తతియసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. చతుత్థసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౬౯౪. చతుత్థే కారకగణస్సాతి ఇమస్స కమ్మం కాతబ్బన్తి యేహి సన్నిట్ఠానం కతం, తే సన్ధాయ వుత్తం. కమ్మవాచక్ఖణే సహఠితేతి కేచి. నేత్థారవత్తేతి నిత్థరణహేతుమ్హి వత్తే.

౬౯౮. పాళియం అసన్తే కారకసఙ్ఘేతి ఏత్థ విజ్జమానం సుదూరమ్పి గన్త్వా ఆపుచ్ఛితబ్బం. అన్తరాయే పన సతి సమ్మా వత్తన్తం ఓసారేతుం వట్టతీతి. ధమ్మకమ్మేన ఉక్ఖిత్తతా, అననుఞ్ఞాతకారణా ఓసారణన్తి ద్వే అఙ్గాని.

చతుత్థసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. పఞ్చమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౦౧. పఞ్చమే తన్తి మహాఅట్ఠకథాయం అవచనం ‘‘అనవస్సుతోతి జానన్తీ పటిగ్గణ్హాతీ’’తిఆది పాళియా సమేతి. ఉభతో అవస్సుతభావో, ఉదకదన్తపోనతో అఞ్ఞం సహత్థా గహేత్వా అజ్ఝోహరణన్తి ద్వే అఙ్గాని.

పఞ్చమసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఛట్ఠసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా

౭౦౫. ఛట్ఠే పటిగ్గహో తేన న విజ్జతీతి తేనేవ ‘‘న దేతీ’’తి వుత్తకారణేన ఉయ్యోజితాయ హత్థతో ఇతరాయ పటిగ్గహోపి నత్థి. పరిభోగపచ్చయాతి ఉయ్యోజితాయ భోజనపరియోసానపచ్చయాతి అత్థో. మనుస్సపురిసస్స అవస్సుతతా, తం ఞత్వా అననుఞ్ఞాతకారణా ఉయ్యోజనా, తేన ఇతరిస్సా గహేత్వా భోజనపరియోసానన్తి తీణి అఙ్గాని.

ఛట్ఠసఙ్ఘాదిసేససిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭౦౯-౭౨౭. సత్తమతో యావదసమపరియోసానాని ఉత్తానానేవ.

సఙ్ఘాదిసేసవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.