౩. వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకో

వస్సూపనాయికఅనుజాననకథాదివణ్ణనా

౧౮౪. వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకే అపరస్మిం దివసేతి దుతియే పాటిపదదివసే.

౧౮౫. అఞ్ఞత్థ అరుణం ఉట్ఠాపనేన వాతి సాపేక్ఖస్స అకరణీయేన గన్త్వా అఞ్ఞత్థ అరుణం ఉట్ఠాపనేన వా. పరిహానీతి గుణపరిహాని.

౧౮౭. పాళియం సత్తాహం సన్నివత్తో కాతబ్బోతి సకలం సత్తాహం బహి ఏవ అవీతినామేత్వా సత్తాహపరియోసానభూతం అరుణుట్ఠానకాలం పున విహారేవ సమ్బన్ధవసేన సత్తాహం విహారే సన్నివత్తం కాతబ్బం. సత్తాహపరియోసానకాలో హి ఇధ సత్తాహ-సద్దేన వుత్తో, తదపేక్ఖాయ చ ‘‘సన్నివత్తో’’తి పుల్లిఙ్గేన వుత్తం. తీణి పరిహీనానీతి భిక్ఖునీనం వచ్చకుటిఆదీనం పటిక్ఖిత్తత్తా పరిహీనాని.

౧౮౯. న పలుజ్జతీతి అఞ్ఞేసం అప్పగుణత్తా, మమ చ మరణేన న వినస్సతి.

వస్సూపనాయికఅనుజాననకథాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

పహితేయేవఅనుజాననకథావణ్ణనా

౧౯౯. భిక్ఖూహి సద్ధిం వసనకపురిసోతి అనఞ్ఞగతికోతి దస్సేతి. గన్తబ్బన్తి సఙ్ఘకరణీయేన అప్పహితేపి గన్తబ్బం. ఏత్థ చ అనుపాసకేహిపి సాసనభావం ఞాతుకామేహి పహితే తేసం పసాదవడ్ఢిం సమ్పస్సన్తేహిపి సత్తాహకరణీయేన గన్తుం వట్టతీతి గహేతబ్బం.

రత్తిచ్ఛేదవినిచ్ఛయోతి సత్తాహకరణీయేన గన్త్వా బహిద్ధా అరుణుట్ఠాపనసఙ్ఖాతస్స రత్తిచ్ఛేదస్స వినిచ్ఛయో. గన్తుం వట్టతీతి అన్తోఉపచారసీమాయం ఠితేనేవ సత్తాహకరణీయనిమిత్తం సల్లక్ఖేత్వా ఇమినా నిమిత్తేన గన్త్వా ‘‘అన్తోసత్తాహే ఆగచ్ఛిస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా గన్తుం వట్టతి. పురిమక్ఖణే ఆభోగం కత్వా గమనక్ఖణే విస్సరిత్వా గతేపి దోసో నత్థి ‘‘సకరణీయో పక్కమతీ’’తి (మహావ. ౨౦౭) వుత్తత్తా. సబ్బథా పన ఆభోగం అకత్వా గతస్స వస్సచ్ఛేదోతి వదన్తి. యో పన సత్తాహకరణీయనిమిత్తాభావేపి ‘‘సత్తాహబ్భన్తరే ఆగమిస్సామీ’’తి ఆభోగం కత్వా గన్త్వా సత్తాహబ్భన్తరే ఆగచ్ఛతి, తస్స ఆపత్తియేవ, వస్సచ్ఛేదో నత్థి సత్తాహస్స సన్నివత్తత్తాతి వదన్తి. వీమంసిత్వా గహేతబ్బం. భణ్డకన్తి చీవరభణ్డం. సమ్పాపుణితుం న సక్కోతి, వట్టతీతి తదహేవ ఆగమనే సఉస్సాహత్తా వస్సచ్ఛేదో వా ఆపత్తి వా న హోతీతి అధిప్పాయో. ఆచరియన్తి అగిలానమ్పి నిస్సయాచరియఞ్చ ధమ్మాచరియఞ్చ, పగేవ ఉపసమ్పదాచరియఉపజ్ఝాయేసు. వదతి, వట్టతీతి సత్తాహాతిక్కమే ఆపత్తిఅభావం సన్ధాయ వుత్తం, వస్సచ్ఛేదో పన హోతి ఏవ.

పహితేయేవఅనుజాననకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

అన్తరాయేఅనాపత్తివస్సచ్ఛేదకథావణ్ణనా

౨౦౦. పాళియం గణ్హింసూతి గహేత్వా ఖాదింసు. పరిపాతింసూతి పలాపేసుం, అనుబన్ధింసూతి అత్థో.

౨౦౧. సత్తాహవారేన అరుణో ఉట్ఠాపేతబ్బోతి ఏత్థ ఛదివసాని బహిద్ధా వీతినామేత్వా సత్తమే దివసే పురారుణా ఏవ అన్తోఉపచారసీమాయ పవిసిత్వా అరుణం ఉట్ఠాపేత్వా పునదివసే సత్తాహం అధిట్ఠాయ గన్తబ్బన్తి అధిప్పాయో. కేచి పన ‘‘సత్తమే దివసే ఆగన్త్వా అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా తదహేవ దివసభాగేపి గన్తుం వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం ‘‘అరుణో ఉట్ఠాపేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా. సత్తమే దివసే తత్థ అరుణుట్ఠాపనమేవ హి సన్ధాయ పాళియమ్పి ‘‘సత్తాహం సన్నివత్తో కాతబ్బో’’తి వుత్తం. అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా గచ్ఛన్తో అన్తో అప్పవిసిత్వా బహిద్ధావ సత్తాహం వీతినామేన్తేన సముచ్ఛిన్నవస్సో ఏవ భవిస్సతి అరుణస్స బహి ఏవ ఉట్ఠాపితత్తా. ఇతరథా ‘‘అరుణో ఉట్ఠాపేతబ్బో’’తి వచనం నిరత్థకం సియా ‘‘సత్తాహవారేన అన్తోవిహారే పవిసిత్వా అరుణం అనుట్ఠాపేత్వాపి గన్తబ్బ’’న్తి వత్తబ్బతో. అఞ్ఞేసు చ ఠానేసు అరుణుట్ఠాపనమేవ వుచ్చతి. వక్ఖతి హి చీవరక్ఖన్ధకే ‘‘ఏకస్మిం విహారే వసన్తో ఇతరస్మిం సత్తాహవారేన అరుణమేవ ఉట్ఠాపేతీ’’తి (మహావ. అట్ఠ. ౩౬౪).

అథాపి యం తే వదేయ్యుం ‘‘సత్తమే దివసే యదా కదాచి పవిట్ఠేన తందివసనిస్సితో అతీతఅరుణో ఉట్ఠాపితో నామ హోతీతి ఇమమత్థం సన్ధాయ అట్ఠకథాయం వుత్త’’న్తి, తం సద్దగతియాపి న సమేతి. న హి ఉట్ఠితే అరుణే పచ్ఛా పవిట్ఠో తస్స పయోజకో ఉట్ఠాపకో భవితుమరహతి. యది భవేయ్య, వస్సం ఉపగన్త్వా పనస్స అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా తదహేవ సత్తాహకరణీయేన పక్కన్తస్సాపీతి ఏత్థ ‘‘అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా’’తి వచనం విరుజ్ఝేయ్య, తేనపి తందివససన్నిస్సితస్స అరుణస్స ఉట్ఠాపితత్తా. ఆరఞ్ఞకస్సాపి హి భిక్ఖునో సాయన్హసమయే అఙ్గయుత్తం అరఞ్ఞట్ఠానం గన్త్వా తదా ఏవ నివత్తన్తస్స అరుణో ఉట్ఠాపితో ధుతఙ్గఞ్చ విసోధితం సియా, న చేతం యుత్తం అరుణుగ్గమనకాలే ఏవ అరుణుట్ఠాపనస్స వుత్తత్తా. వుత్తఞ్హి ‘‘కాలస్సేవ పన నిక్ఖమిత్వా అఙ్గయుత్తే ఠానే అరుణం ఉట్ఠాపేతబ్బం. సచే అరుణుట్ఠానవేలాయం తేసం ఆబాధో వడ్ఢతి, తేసం ఏవ కిచ్చం కాతబ్బం, న ధుతఙ్గవిసుద్ధికేన భవితబ్బ’’న్తి (విసుద్ధి. ౧.౩౧). తథా పారివాసికాదీనమ్పి అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా వత్తం నిక్ఖిపన్తానం రత్తిచ్ఛేదో వుత్తో. ‘‘ఉగ్గతే అరుణే నిక్ఖిపితబ్బ’’న్తి (చూళవ. ౯౭) హి వుత్తం. సహసేయ్యసిక్ఖాపదేపి అనుపసమ్పన్నేహి సహ నివుత్థభావపరిమోచనత్థం ‘‘పురారుణా నిక్ఖమిత్వా’’తిఆది వుత్తం. ఏవం చీవరవిప్పవాసాదీసు చ సబ్బత్థ రత్తిపరియోసానే ఆగామిఅరుణవసేనేవ అరుణుట్ఠాపనం దస్సితం, న అతీతారుణవసేన. తస్మా వుత్తనయేనేవేత్థ అరుణుట్ఠాపనం వేదితబ్బం అఞ్ఞథా వస్సచ్ఛేదత్తా.

యం పన వస్సం ఉపగతస్స తదహేవ అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా సకరణీయస్స పక్కమనవచనం, తం వస్సం ఉపగతకాలతో పట్ఠాయ యదా కదాచి నిమిత్తే సతి గమనస్స అనుఞ్ఞాతత్తా యుత్తం, న పన సత్తాహవారేన గతస్స అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా తదహేవ గమనం ‘‘అరుణో ఉట్ఠాపేతబ్బో’’తి వుత్తత్తా ఏవ. యథా వా ‘‘సత్తాహం అనాగతాయ పవారణాయ సకరణీయో పక్కమతి, ఆగచ్ఛేయ్య వా సో, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తం ఆవాసం, న వా ఆగచ్ఛేయ్యా’’తిఆదినా (మహావ. ౨౦౭) పచ్ఛిమసత్తాహే అనాగమనే అనుఞ్ఞాతేపి అఞ్ఞసత్తాహేసు న వట్టతి. ఏవం పఠమసత్తాహే అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా గమనే అనుఞ్ఞాతేపి తతో పరేసు సత్తాహేసు ఆగతస్స అరుణం అనుట్ఠాపేత్వా గమనం న వట్టతీతి నిట్ఠమేత్థ గన్తబ్బం. ఇధ ఆహటన్తి విహారతో బహి ఆగతట్ఠానే ఆనీతం.

అన్తరాయేఅనాపత్తివస్సచ్ఛేదకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

వజాదీసు వస్సూపగమనకథావణ్ణనా

౨౦౩. ఉపగన్తుం ౬౮ న వట్టతీతి కుటికాదీనం అభావేన ‘‘ఇధ వస్సం ఉపేమీ’’తి ఏవం వచీభేదం కత్వా ఉపగన్తుం న వట్టతి.

౨౦౪. పాళియం పిసాచిల్లికాతి పిసాచదారకా. పవిసనద్వారం యోజేత్వాతి సకవాటద్వారం కత్వా. రుక్ఖం ఛిన్దిత్వాతి సుసిరట్ఠానస్స ఉపరిభాగం ఛిన్దిత్వా. ఖాణుమత్థకేతి సుసిరఖాణుమత్థకే. టఙ్కితమఞ్చో నామ దీఘే మఞ్చపాదే విజ్ఝిత్వా అటనియో పవేసేత్వా కతో, సో హేట్ఠుపరియవసేన పఞ్ఞత్తోపి పురిమసదిసోవ హోతి, తం సుసానే, దేవతాఠానే చ ఠపేన్తి. చతున్నం పాసాణానం ఉపరి పాసాణఫలకే అత్థరిత్వా కతగేహమ్పి ‘‘టఙ్కితమఞ్చో’’తి వుచ్చతి.

వజాదీసువస్సూపగమనకథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

అధమ్మికకతికాదికథావణ్ణనా

౨౦౫. మహావిభఙ్గేతి చతుత్థపారాజికవణ్ణనాయం. పరతో సేనాసనక్ఖన్ధకేపి అధమ్మికం కతికవత్తం ఆవి భవిస్సతి ఏవ.

౨౦౭. యస్మా నానాసీమాయం ద్వీసు ఆవాసేసు వస్సం ఉపగచ్ఛన్తస్స ‘‘దుతియే వసిస్సామీ’’తి ఉపచారతో నిక్ఖన్తమత్తే పఠమో సేనాసనగ్గాహో పటిప్పస్సమ్భతి. తస్మా పాళియం ‘‘తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో పురిమికా చ న పఞ్ఞాయతీ’’తి పఠమం సేనాసనగ్గాహం సన్ధాయ వుత్తం. దుతియే సేనాసనగ్గాహే పన పురిమికా పఞ్ఞాయతేవ, తత్థేవ తేమాసం వసన్తో పురిమవస్సంవుత్థో ఏవ హోతి, తతో వా పన దుతియదివసాదీసు ‘‘పఠమసేనాసనే వసిస్సామీ’’తి ఉపచారాతిక్కమే పురిమికాపి న పఞ్ఞాయతీతి దట్ఠబ్బం.

౨౦౮. పాళియం ‘‘సో సత్తాహం అనాగతాయ పవారణాయ సకరణీయో పక్కమతీ’’తి వుత్తత్తా పవారణాదివసేపి సత్తాహకరణీయం వినా గన్తుం న వట్టతీతి వేదితబ్బం. కోముదియా చాతుమాసినియాతి పచ్ఛిమ-కత్తికపుణ్ణమాయ. సా హి తస్మిం కాలే కుముదానం అత్థితాయ కోముదీ, చతున్నం వస్సికమాసానం పరియోసానత్తా చాతుమాసినీతి చ వుచ్చతి.

అధమ్మికకతికాదికథావణ్ణనా నిట్ఠితా.

వస్సూపనాయికక్ఖన్ధకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.