౯. రాజవగ్గో

౧. అన్తేపురసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౯౯. నవమవగ్గస్స పఠమే పాళియం సంసుద్ధగహణికోతి ఏత్థ గహణీతి గబ్భాసయసఞ్ఞితో మాతు కుచ్ఛిప్పదేసో, పురిసన్తరసుక్కాసమ్ఫుట్ఠతాయ సంసుద్ధగహణికో. అభిసిత్తఖత్తియతా, ఉభిన్నమ్పి సయనిఘరతో అనిక్ఖన్తతా, అప్పటిసంవిదితస్స ఇన్దఖీలాతిక్కమోతి తీణి అఙ్గాని.

అన్తేపురసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. రతనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౦౬. దుతియే ఆవసథస్సాతి ఏత్థ అన్తోఆరామే వా హోతు అఞ్ఞత్థ వా, యత్థ కత్థచి అత్తనో వసనట్ఠానం ఆవసథో నామ. ఛన్దేనపి భయేనపీతి వడ్ఢకిఆదీసు ఛన్దేన, రాజవల్లభేసు భయేన. ఆకిణ్ణమనుస్సేపి జాతే…పే… ఆసఙ్కన్తీతి తస్మిం నిమ్మనుస్సట్ఠానే పచ్ఛా ఆకిణ్ణమనుస్సే జాతేపి విసరిత్వా గమనకాలే అఞ్ఞస్స అదిట్ఠత్తా తమేవ భిక్ఖుం ఆసఙ్కన్తి. పతిరూపం నామ కప్పియభణ్డే సయం పంసుకూలం గహేత్వా అకప్పియభణ్డే పతిరూపానం ఉపాసకాదీనం దస్సేత్వా చేతియాదిపుఞ్ఞే నియోజనం వా దాపేత్వా నిరపేక్ఖగమనం వా. సమాదపేత్వాతి యాచిత్వా. పరసన్తకతా, విస్సాసగ్గాహపంసుకూలసఞ్ఞానం అభావో, అననుఞ్ఞాతకారణా ఉగ్గహణాది చాతి తీణి అఙ్గాని.

రతనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౦౮. తతియే పాళియం భయకథన్తి రాజచోరాదిభయం వా రోగామనుస్సదుబ్భిక్ఖకన్తారాదిభయం వా ఆరబ్భ పవత్తం. విసిఖాకథన్తి సునివిట్ఠాదివీథికథం. కుమ్భట్ఠానకథన్తి ఉదకతిత్థకథం, కుమ్భదాసీకథం వా. పుబ్బపేతకథన్తి అతీతఞాతికథం. నానత్తకథన్తి వుత్తాహి, వక్ఖమానాహి చ విముత్తం నానాసభావం నిరత్థకకథం. లోకక్ఖాయికన్తి ‘‘అయం లోకో కేన నిమ్మితో’’తిఆదినా లోకసభావక్ఖానవసేన పవత్తనకథా. ఏవం సముద్దక్ఖాయికా వేదితబ్బా. ఇతి భవో ఇతి అభవోతి యం వా తం వా నిరత్థకకారణం వత్వా పవత్తితకథా ఇతిభవాభవకథా. ఏత్థ చ భవో సస్సతం, వుడ్ఢి, కామసుఖఞ్చాతి తివిధో, అభవో తబ్బిపరీతవసేన. ఇతి ఇమాయ ఛబ్బిధాయ ఇతిభవాభవకథాయ సద్ధిం ద్వత్తింసతిరచ్ఛానకథా నామ హోన్తి. అథ వా పాళియం సరూపతో అనాగతాపి అరఞ్ఞపబ్బతనదీదీపకథా ఇతి-సద్దేన సఙ్గహేత్వా ద్వత్తింసతిరచ్ఛానకథాతి వుచ్చన్తి. ఇతి వాతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో పకారత్థే. వా-సద్దో వికప్పత్థే. తస్మా ఏవం పకారం ఇతో అఞ్ఞం వా తాదిసం నిరత్థకకథం కథేతీతి అత్థో గహేతబ్బో.

౫౧౨. ఉస్సాహం పటిప్పస్సమ్భేత్వా విహారం గచ్ఛన్తాతి ఏత్థ గామూపచారతో బహి నిక్ఖన్తే అన్తరారామాదీనముపచారం పవిట్ఠే సన్ధాయ వుత్తం. గామూపచారబ్భన్తరే పన పటిపస్సద్ధుస్సాహానమ్పి పున తమేవ వా అఞ్ఞం వా గామం పవిసితుకామతాయ సతి ఆపుచ్ఛనకిచ్చం నత్థి. ‘‘కులఘరే వా…పే… గన్తబ్బ’’న్తి ఇదం పన పురేభత్తం పవిట్ఠానం వికాలే సఞ్జాతే వికాలే గామప్పవేసస్స ఆపుచ్ఛితబ్బతాయ వుత్తం. అదిన్నాదానే వుత్తనయేనాతి దుతియలేడ్డుపాతం సన్ధాయ వుత్తం.

౫౧౫. అన్తరారామన్తిఆదీసూతి ఏత్థ ఉస్సవదివసాదీసు మనుస్సేహి గామే పదక్ఖిణం కారేన్తం జినబిమ్బాదిం పూజేతుకామేహి వా రోగవూపసమాదియత్థం మనుస్సేహి యాచితేహి వా భిక్ఖూహి సుప్పటిచ్ఛన్నాదివిధిం అకత్వాపి వీథిమజ్ఝేనేవ గామం పదక్ఖిణం కాతుం వట్టతీతి వదన్తి, తం న గహేతబ్బం అనాపత్తివారే అవుత్తత్తా, ‘‘మగ్గా అనోక్కమిత్వా…పే… పాచిత్తియ’’న్తి (కఙ్ఖా. అట్ఠ. వికాలగామప్పవేసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా) పటిక్ఖిత్తత్తా చ. వేసాలిం అనుపరియాయిత్వా పరిత్తం కరోన్తేనాపి ఆనన్దత్థేరేన సుప్పటిచ్ఛన్నతాదిం అకోపేన్తేనేవ, అపఞ్ఞత్తే వా సిక్ఖాపదే కతన్తి దట్ఠబ్బం. కేచి పన ‘‘అన్తరారామాదిగామన్తరే ఠితేహి గరుట్ఠానీయానం పచ్చుగ్గమనానుగ్గమనాదివసేన గామవీథిం ఓతరితుం వట్టతీ’’తి వదన్తి, తమ్పి అన్తరఘరం పవిసన్తం పతి కాతుం న వట్టతి ఏవ. అన్తరారామాదికప్పియభూమిం పన ఉద్దిస్స గచ్ఛన్తం పతి కాతుం వట్టతీతి ఖాయతి, వీమంసితబ్బం. సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛనా, అననుఞ్ఞాతకారణా వికాలే గామప్పవేసోతి ద్వే అఙ్గాని.

వికాలగామప్పవిసనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. సూచిఘరసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౨౦. చతుత్థే పాళియం వాసిజటేతి వాసిదణ్డకే. అట్ఠిమయాదిసూచిఘరతా, కరణకారాపనాదివసేన అత్తనో పటిలాభోతి ద్వే అఙ్గాని.

సూచిఘరసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. మఞ్చపీఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౨౧. పఞ్చమే పాళియం ఆసయతో, భిక్ఖవే, మోఘపురిసో వేదితబ్బోతి హీనజ్ఝాసయవసేన అయం తుచ్ఛపురిసోతి ఞాతబ్బో, హీనాయ పచ్చయే లోలతాయ పుగ్గలస్స తుచ్ఛతా ఞాతబ్బాతి అధిప్పాయో. ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే, ఇతో పరేసు చ పఞ్చసు అత్తనా కారాపితస్స పటిలాభే ఏవ పాచిత్తియం. పరిభోగే పనస్స, అఞ్ఞేసఞ్చ దుక్కటమేవ. పమాణాతిక్కన్తమఞ్చపీఠతా, అత్తనో కరణకారాపనవసేన పటిలాభోతి ద్వే అఙ్గాని.

మఞ్చపీఠసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. తూలోనద్ధసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౨౬. ఛట్ఠే పోటకితూలన్తి తిణగచ్ఛజాతికానం తూలం. సేసం వుత్తనయమేవ.

తూలోనద్ధసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౫౩౧-౫౩౬. సత్తమే నిసీదనస్స పమాణాతిక్కన్తతా, అత్తనో కరణాదినా పటిలాభోతి ద్వే అఙ్గాని.

నిసీదనసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫౩౭-౫౪౭. ఇమినా నయేన అట్ఠమనవమదసమేసుపి అఙ్గాని వేదితబ్బాని. సేసం సబ్బత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవాతి.

నిట్ఠితో రాజవగ్గో నవమో.

ఖుద్దకవణ్ణనానయో నిట్ఠితో.