౩. అనియతకణ్డో

౧. పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౪౩. పుత్తసద్దేన సామఞ్ఞనిద్దేసతో, ఏకసేసనయేన వా పుత్తీపి గహితాతి ఆహ ‘‘బహూ ధీతరో చా’’తి. తదనన్తరన్తి భిక్ఖూనం భోజనానన్తరం.

౪౪౪-౫. తం కమ్మన్తి తం మేథునాదిఅజ్ఝాచారకమ్మం. పాళియం ‘‘సోతస్స రహో’’తి ఇదం అత్థుద్ధారవసేన వుత్తం, ఉపరి సిక్ఖాపదే ‘‘న హేవ ఖో పన పటిచ్ఛన్న’’న్తిఆదినా (పారా. ౪౫౪) ఏతస్స సిక్ఖాపదస్స విసయం పటిక్ఖిపిత్వా ‘‘అలఞ్చ ఖో హోతి మాతుగామం దుట్ఠుల్లాహి వాచాహి ఓభాసితు’’న్తి విసయన్తరభూతసోతరహస్స విసుం వక్ఖమానత్తా, ఇధ పన చక్ఖురహోవ అధిప్పేతో ‘‘పటిచ్ఛన్నే ఆసనే’’తిఆదివచనతో, ‘‘సక్కా హోతి మేథునం ధమ్మం పటిసేవితు’’న్తి వుత్తత్తా చ. తేనాహ ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆది. పరిచ్ఛేదోతి రహోనిసజ్జాపత్తియా వవత్థానం.

ఇదాని చక్ఖురహేనేవ ఆపత్తిం పరిచ్ఛిన్దిత్వా దస్సేన్తో ‘‘సచేపి హీ’’తిఆదిమాహ. ‘‘పిహితకవాటస్సా’’తి ఇమినా పటిచ్ఛన్నభావతో చక్ఖుస్స రహోవ అధిప్పేతో, న సోతస్స రహోతి దస్సేతి. తేనాహ ‘‘అపిహితకవాటస్స…పే… అనాపత్తి’’న్తి. న హి కవాటపిదహనేన సోతస్స రహో విగచ్ఛతి, చక్ఖుస్స రహో ఏవ పన విగచ్ఛతి. ‘‘అన్తోద్వాదసహత్థేపీ’’తి ఇదం దుతియసిక్ఖాపదే ఆగతసోతస్స రహేన ఆపజ్జితబ్బదుట్ఠుల్లవాచాపత్తియా సబ్బథా అనాపత్తిభావం దస్సేతుం వుత్తం. ద్వాదసహత్థతో బహి నిసిన్నో హి తత్థ సోతస్స రహసబ్భావతో దుట్ఠుల్లవాచాపత్తియా అనాపత్తిం న కరోతి, తథా చ ‘‘అనాపత్తిం న కరోతీ’’తి సామఞ్ఞతో న వత్తబ్బం సియా, ‘‘మేథునకాయసంసగ్గాపత్తీహి అనాపత్తిం కరోతీ’’తి విసేసేత్వా వత్తబ్బం భవేయ్య. తస్మా తథా తం అవత్వా సబ్బథా అనాపత్తిం దస్సేతుమేవ ‘‘ద్వాదసహత్థే’’తి వుత్తన్తి గహేతబ్బం. యది హి చక్ఖుస్సేవ రహభావం సన్ధాయ వదేయ్య, ‘‘అన్తోద్వాదసహత్థే’’తి న వదేయ్య అప్పటిచ్ఛన్నే తతో దూరే నిసిన్నేపి చక్ఖుస్స రహాసమ్భవతో. యస్మా నిసీదిత్వా నిద్దాయన్తో కపిమిద్ధపరేతో కిఞ్చి కాలం చక్ఖూని ఉమ్మీలేతి, కిఞ్చి కాలం నిమ్మీలేతి. తస్మా ‘‘నిద్దాయన్తోపి అనాపత్తిం కరోతీ’’తి వుత్తం.

పటిలద్ధసోతాపత్తిఫలాతి అన్తిమపరిచ్ఛేదతో వుత్తం. నిసజ్జం పటిజానమానోతి మేథునకాయసంసగ్గాదివసేన రహో నిసజ్జం పటిజానమానోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘పారాజికేన వా’’తిఆది. న అప్పటిజానమానోతి అలజ్జీపి అప్పటిజానమానో ఆపత్తియా న కారేతబ్బోవ. సో హి యావ దోసం న పటిజానాతి, తావ ‘‘నేవ సుద్ధో, నాసుద్ధో’’తి వా వత్తబ్బో, వత్తానుసన్ధినా పన కారేతబ్బో. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పటిఞ్ఞా లజ్జీసు కతా, అలజ్జీసు ఏవం న విజ్జతి;

బహుమ్పి అలజ్జీ భాసేయ్య, వత్తానుసన్ధితేన కారయే’’తి. (పరి. ౩౫౯);

నిసజ్జాదీసు…పే… పటిజానమానోవ తేన సో భిక్ఖు కారేతబ్బోతి ఏత్థ పటిజానమానోతి పాళియం అనాగతమ్పి అధికారతో ఆగతమేవాతి కత్వా వుత్తం.

వదాపేథాతి తస్స ఇద్ధియా విగతాసఙ్కోపి తం ఓవదన్తో ఆహ, అనుపపరిక్ఖిత్వా అదేసే నిసిన్నా ‘‘మాతుగామేన సద్ధిం ఏకాసనే థేరో రహో నిసిన్నో’’తి ఏవం మాదిసేహిపి తుమ్హే తుమ్హాకం అవణ్ణం వదాపేథ కథాపయిత్థ, మా పున ఏవం కరిత్థాతి అధిప్పాయో. ఏవమకాసిన్తి నిగూహితబ్బమ్పి ఇమం విసేసాధిగమం పకాసేన్తో తం సద్ధాపేతుమేవ ఏవమకాసిన్తి అత్థో. రక్ఖేయ్యాసిమన్తి ఇమం ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం అఞ్ఞేసం మా పకాసయి.

౪౫౧. నిసజ్జాయ పాచిత్తియన్తి రహోనిసజ్జస్సాదే వత్తమానే పాచిత్తియం. సచే పన సో రహోనిసజ్జస్సాదం పటివినోదేత్వా కమ్మట్ఠానమనసికారాదినా అఞ్ఞవిహితో, నిద్దూపగతో వా అనాపత్తి ఏవ. తేనాహ ‘‘అస్సాదే ఉప్పన్నే’’తి. ‘‘నిసిన్నాయ ఇత్థియా’’తి ఇమినా నిసీదనక్ఖణే అస్సాదాభావం దస్సేతి. యది హి నిసీదనక్ఖణే అస్సాదో ఉప్పజ్జేయ్య, తేన ఉట్ఠాతబ్బం. ఇతరథా ఆపత్తి ఏవ ఇత్థియా ఉట్ఠాయుట్ఠాయ పునప్పునం నిసీదనే వియ, తత్థాపి భిక్ఖుస్స ఉట్ఠహతో అనాపత్తి, తేన రహోనిసజ్జాపత్తి అకిరియసముట్ఠానాపి హోతీతి వదన్తి. ఇదం పన అనియతసిక్ఖాపదం, అనన్తరఞ్చాతి ద్వేపి విసుం ఆపత్తిపఞ్ఞాపనవసేన పఞ్ఞత్తాని న హోన్తి రహోనిసజ్జాదీసు ఆపత్తియా సిక్ఖాపదన్తరేసు పఞ్ఞత్తత్తా. పారాజికాదిఆపత్తీహి పన కేనచి చోదితస్స అనువిజ్జకేహి వినిచ్ఛయకారణనయదస్సనత్థం ఏవం వత్థువసేన ద్విధా విభజిత్వా పఞ్ఞత్తాని, ఇమానేవ చ యస్మా భిక్ఖునీనమ్పి వినిచ్ఛయనయగ్గహణాయ అలం, తస్మా తాసం విసుం న వుత్తానీతి వేదితబ్బం. యం పన ఆపత్తిం పటిజానాతి, తస్స వసేనేత్థ అఙ్గభేదో వేదితబ్బో. తేనేవ ‘‘అయం ధమ్మో అనియతో’’తి వుత్తం.

ఇధ అనియతవసేన వుత్తానం పారాజికసఙ్ఘాదిసేసపాచిత్తియానం తిణ్ణమ్పి అఞ్ఞమఞ్ఞం సదిససముట్ఠానాదితాయ వుత్తం ‘‘సముట్ఠానాదీని పఠమపారాజికసదిసానేవా’’తి.

పఠమఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౫౨. ‘‘న లభతి మాతుగామేన సద్ధిం ఏకో ఏకాయ…పే… నిసజ్జం కప్పేతు’’న్తి అవత్వా ‘‘పటిక్ఖిత్తం మాతుగామేనా’’తిఆదినా వుత్తత్తా ‘‘ఏకో’’తి పచ్చత్తపదం పటిక్ఖిత్తపదేన న సమేతి, ‘‘ఏకస్సా’’తి వత్తబ్బోతి సాధేన్తో ఆహ ‘‘ఇతరథా హీ’’తిఆది.

౪౫౩. పరివేణఙ్గణాదీతి పరివేణస్స మాళకం. ఆది-సద్దేన పాకారాదిపరిక్ఖిత్తం చేతియమాళకాదిం సఙ్గణ్హాతి. అన్తోగధన్తి అప్పటిచ్ఛన్నట్ఠానే ఏవ పరియాపన్నం. ఇధ ఇత్థీపి అనాపత్తిం కరోతీతి సమ్బన్ధో. కస్మా పన ఇత్థీ ఇధేవ అనాపత్తిం కరోతి, న పురిమసిక్ఖాపదేతి? ఇమస్స సిక్ఖాపదస్స మేథునం వినా దుట్ఠుల్లవాచాయ వసేన ఆగతత్తా. మేథునమేవ హి ఇత్థియో అఞ్ఞమఞ్ఞం పటిచ్ఛాదేన్తి మహావనే ద్వారం వివరిత్వా నిద్దూపగతమ్హి భిక్ఖుమ్హి వియ. దుట్ఠుల్లం పన న పటిచ్ఛాదేన్తి, తేనేవ దుట్ఠుల్లవాచాసిక్ఖాపదే ‘‘యా తా ఇత్థియో హిరిమనా, తా నిక్ఖమిత్వా భిక్ఖూ ఉజ్ఝాపేసు’’న్తి (పారా. ౨౮౩) వుత్తం, తస్మా ‘‘ఇత్థీపి అనాపత్తిం కరోతీ’’తి వుత్తం, ‘‘అప్పటిచ్ఛన్నట్ఠానత్తా’’తిపి కారణం వదన్తి.

కాయేనాపి దుట్ఠుల్లోభాససమ్భవతో ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే చక్ఖుస్స రహో, సోతస్స రహో చ అధిప్పేతోతి ఆహ ‘‘అనన్ధో అబధిరో’’తిఆది. కేచి పన విభఙ్గే ‘‘నాలం కమ్మనియన్తి న సక్కా హోతి మేథునం ధమ్మం పటిసేవితు’న్తి (పారా. ౪౫౪) ఏత్తకమేవ వత్వా ‘న సక్కా హోతి కాయసంసగ్గం సమాపజ్జితు’న్తి అవుత్తత్తా అప్పటిచ్ఛన్నేపి ఠానే రహో అఞ్ఞేసం అభావం దిస్వా ఏకాయ ఇత్థియా కాయసంసగ్గోపి సక్కా ఆపజ్జితున్తి అన్తోద్వాదసహత్థే సవనూపచారే ఠితో అబధిరోపి అన్ధో కాయసంసగ్గస్సాపి సబ్భావాభావం న జానాతీతి కాయేన దుట్ఠుల్లోభాసనసబ్భావం అమనసికత్వాపి కాయసంసగ్గాపత్తియాపి పరిహారాయ అనన్ధో అబధిరోతిఆది వుత్త’’న్తి వదన్తి. యం పన సారత్థదీపనియం ‘‘కాయసంసగ్గవసేన అనన్ధో వుత్తో’’తి (సారత్థ. టీ. ౨.౪౫౩) వుత్తం, తం పన కాయేన దుట్ఠుల్లోభాసనసమ్భవం అమనసికత్వా వుత్తం, కాయసంసగ్గవసేనాపీతి గహేతబ్బం. తేనేవ ‘‘ఇమస్మిం సిక్ఖాపదే సోతస్స రహో ఏవ అధిప్పేతో…పే… కేనచి పన ‘ద్వేపి రహా ఇధ అధిప్పేతా’తి వుత్తం, తం న గహేతబ్బ’’న్తి వుత్తం. యం పన చక్ఖుస్స రహాభావసాధనత్థం ‘‘న హి అప్పటిచ్ఛన్నే ఓకాసే చక్ఖుస్స రహో సమ్భవతీ’’తిఆది వుత్తం, తం న యుత్తం అతిదూరతరే ఠితస్స కాయేన ఓభాసనమ్పి హత్థగ్గాహాదీనిపి సల్లక్ఖేతుం అసక్కుణేయ్యత్తా. తేనేవ పాళియం ‘‘చక్ఖుస్స రహో’’తి వుత్తం, అట్ఠకథాయం అప్పటిక్ఖిత్తం. న కేవలఞ్చ అప్పటిక్ఖిత్తం, అథ ఖో ‘‘అనన్ధో బధిరోతి చ అన్ధో వా అబధిరోపి న కరోతీ’’తి చ వుత్తం, తస్మా ద్వేపి రహా ఇధ గహేతబ్బా. ‘‘అన్తోద్వాదసహత్థే’’తిఇమినా సోతస్స రహో ద్వాదసహత్థేన పరిచ్ఛిన్నోతి ఇదం దస్సేతి. చక్ఖుస్స రహో పన యత్థ ఠితస్స కాయవికారాదయో న పఞ్ఞాయన్తి, తేన పరిచ్ఛిన్దితబ్బోతి దట్ఠబ్బం. బధిరో పన చక్ఖుమాపీతి దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసం సన్ధాయ వుత్తం. దుట్ఠుల్లాపత్తి వుత్తాతి పురిమసిక్ఖాపదే వుత్తేహి అధికవసేన దుట్ఠుల్లాపత్తి చ వుత్తాతి ఏవమత్థో గహేతబ్బో, న పన దుట్ఠుల్లాపత్తి ఏవాతి కాయసంసగ్గస్సాపి ఇధ గహేతబ్బతో. తేనేవ ‘‘పారాజికాపత్తిఞ్చ పరిహాపేత్వా’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తం, ఇతరథా ‘‘కాయసంసగ్గఞ్చా’’తి వత్తబ్బం భవేయ్య.

తిసముట్ఠానన్తిఆది పన పురిమసిక్ఖాపదే ఆగతేహి అధికస్స దుట్ఠుల్లవాచాసఙ్ఘాదిసేసస్స వసేన వుత్తం కాయసంసగ్గాదీనమ్పి పురిమసిక్ఖాపదే ఏవ వుత్తత్తా, ఇధ పన న వుత్తన్తిపి వదన్తి, వీమంసిత్వా గహేతబ్బం.

దుతియఅనియతసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నిట్ఠితో అనియతవణ్ణనానయో.