౧౦. పఠమసఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా

౪౧౦. దసమే బహూనన్తి దుబ్బలతాయ అరఞ్ఞాదిసేవాయ చిత్తం సమాహితం కాతుం అసక్కోన్తానం. దుక్ఖస్సన్తకిరియాయ తస్మిం అత్తభావే బుద్ధవచనగ్గహణధారణాదిసఙ్ఖాతం బ్యఞ్జనపదమేవ పరమం అస్స, న మగ్గలాభోతి పదపరమో. అభిసమ్భుణిత్వాతి నిప్ఫాదేత్వా. ధమ్మతో అపేతం ఉద్ధమ్మం. పటిక్ఖిత్తమేవాతి ‘‘న, భిక్ఖవే, అసేనాసనికేన వస్సం ఉపగన్తబ్బ’’న్తి (మహావ. ౨౦౪) వచనతో వుత్తం, ఇదమేవ వచనం సన్ధాయ పాళియమ్పి ‘‘అట్ఠ మాసే’’తిఆది (పారా. ౪౦౯) వుత్తం.

తీహి కోటీహీతి అసుద్ధమూలేహి. ఏత్థ చ భిక్ఖూనం చతూసు కులేసు పక్కపిణ్డియాలోపభోజననిస్సితతాయ, మచ్ఛమంసభోజనవిరహితస్స చ కులస్స దుల్లభతాయ తత్థ లద్ధేసు భత్తబ్యఞ్జనేసు మచ్ఛమంససంసగ్గసఙ్కాయ, దున్నివారణతాయ చ భిక్ఖూనం సరీరయాపనమ్పి న సియాతి భగవతా మచ్ఛమంసం సబ్బథా అప్పటిక్ఖిపిత్వా తీహి కోటీహి అపరిసుద్ధమేవ పటిక్ఖిత్తం. యది హి తం భగవా సబ్బథా పటిక్ఖిపేయ్య, భిక్ఖూ మరమానాపి మచ్ఛాదిసంసగ్గసఙ్కితం భత్తం న భుఞ్జేయ్యుం, తతో తణ్డులధఞ్ఞాదిం పటిగ్గహేత్వా నిదహిత్వా సయం పచిత్వా భుఞ్జితుం తదుపకరణభూతం దాసిదాసం, ఉదుక్ఖలముసలాదికఞ్చ భిక్ఖూనం పత్తాది వియ అవస్సం గహేతుం అనుజానితబ్బం సియాతి తిత్థియానం వియ గహట్ఠావాసో ఏవ సియా, న భిక్ఖుఆవాసోతి వేదితబ్బం. జాలం మచ్ఛబన్ధనం. వాగురా మిగబన్ధనీ. కప్పతీతి యది తేసం వచనేన సఙ్కా న వత్తతి, వట్టతి, న తం వచనం లేసకప్పం కాతుం వట్టతి. తేనేవ వక్ఖతి ‘‘యత్థ చ నిబ్బేమతికో హోతి, తం సబ్బం కప్పతీ’’తి.

పవత్తమంసన్తి ఆపణాదీసు పవత్తం విక్కాయికం మతమంసం. భిక్ఖూనంయేవ అత్థాయ అకతన్తి ఏత్థ అట్ఠానప్పయుత్తో ఏవ-సద్దో, భిక్ఖూనం అత్థాయ అకతమేవాతి సమ్బన్ధితబ్బం, తస్మా భిక్ఖూనఞ్చ మఙ్గలాదీనఞ్చాతి మిస్సేత్వా కతమ్పి న వట్టతీతి వేదితబ్బం. కేచి పన యథాఠితవసేన అవధారణం గహేత్వా ‘‘వట్టతీ’’తి వదన్తి, తం న సున్దరం. ‘‘వత్త’’న్తి ఇమినా ఆపత్తి నత్థీతి దస్సేతి.

కప్పన్తి అసఙ్ఖేయ్యకప్పం, ‘‘ఆయుకప్ప’’న్తిపి (సారత్థ. టీ. ౨.౪౧౦) కేచి. మహాకప్పస్స హి చతుత్థభాగో అసఙ్ఖేయ్యకప్పో, తతో వీసతిమో భాగో సఙ్ఘభేదకస్స ఆయుకప్పన్తి వదన్తి, తం అట్ఠకథాసు కప్పట్ఠకథాయ న సమేతి ‘‘కప్పవినాసే ఏవ ముచ్చతీ’’తిఆది (విభ. అట్ఠ. ౮౦౯) వచనతో. బ్రహ్మం పుఞ్ఞన్తి సేట్ఠం పుఞ్ఞం. కప్పం సగ్గమ్హీతి ఏత్థ పటిసన్ధిపరమ్పరాయ కప్పట్ఠతా వేదితబ్బా.

౪౧౧. లద్ధినానాసంవాసకేనాతి ఉక్ఖిత్తానువత్తకభావేన భావప్పధానత్తా నిద్దేసస్స. కమ్మనానాసంవాసకేనాతి ఉక్ఖిత్తభావేన. ‘‘భేదాయ పరక్కమేయ్యా’’తి విసుం వుత్తత్తా భేదనసంవత్తనికస్స అధికరణస్స సమాదాయ పగ్గణ్హనతో పుబ్బేపి పక్ఖపరియేసనాదివసేన సఙ్ఘభేదాయ పరక్కమన్తస్స సమనుభాసనకమ్మం కాతుం వట్టతీతి వేదితబ్బం. యోపి చాయం సఙ్ఘభేదో హోతీతి సమ్బన్ధో.

కమ్మేనాతి అపలోకనాదినా. ఉద్దేసేనాతి పాతిమోక్ఖుద్దేసేన. వోహారేనాతి తాహి తాహి ఉపపత్తీహి ‘‘అధమ్మం ధమ్మో’’తిఆదినా (అ. ని. ౩.౧౦-౩౯, ౪౨; చూళవ. ౩౫౨) వోహారేన, పరేసం పఞ్ఞాపనేనాతి అత్థో. అనుసావనాయాతి అత్తనో లద్ధియా గహణత్థమేవ అను పునప్పునం కణ్ణమూలే మన్తసావనాయ, కథనేనాతి అత్థో. సలాకగ్గాహేనాతి ఏవం అనుసావనాయ తేసం చిత్తం ఉపత్థమ్భేత్వా అత్తనో పక్ఖే పవిట్ఠభావస్స సఞ్ఞాణత్థం ‘‘గణ్హథ ఇమం సలాక’’న్తి సలాకగ్గాహేన. ఏత్థ చ కమ్మమేవ, ఉద్దేసో వా సఙ్ఘభేదే పధానం కారణం, వోహారాదయో పన సఙ్ఘభేదస్స పుబ్బభాగాతి వేదితబ్బా. అబ్భుస్సితన్తి అబ్భుగ్గతం. అచ్ఛేయ్యాతి విహరేయ్య.

‘‘లజ్జీ రక్ఖిస్సతీ’’తి (విసుద్ధి. ౧.౪౨; పారా. అట్ఠ. ౧.౪౫) వచనతో ఆపత్తిభయేన ఆరోచనం లజ్జీనం ఏవ భారోతి ఆహ ‘‘లజ్జీహి భిక్ఖూహీ’’తి, అలజ్జిస్సపి అనారోచేన్తస్స ఆపత్తియేవ. అప్పటినిస్సజ్జతో దుక్కటన్తి విసుం విసుం వదన్తానం గణనాయ దుక్కటం. పహోన్తేనాతి గన్తుం సమత్థేన, ఇచ్ఛన్తేనాతి అత్థో. ఆపత్తి పన అడ్ఢయోజనబ్భన్తరేనేవ అగిలానస్స వసేన వేదితబ్బా.

౪౧౬. ఞత్తియాదీహి దుక్కటాదిసబ్భావం సన్ధాయ ‘‘సఙ్ఘాదిసేసేన అనాపత్తీ’’తి వుత్తం. అస్సాతి దేవదత్తస్స. అపఞ్ఞత్తే సిక్ఖాపదే సమనుభాసనకమ్మస్సేవ అభావతో ‘‘న హి పఞ్ఞత్తం సిక్ఖాపదం వీతిక్కమన్తస్సా’’తి వుత్తం. సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేన్తేనేవ హి సమనుభాసనకమ్మం అనుఞ్ఞాతం. ఉద్దిస్స అనుఞ్ఞాతతోతి ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, రోమన్థకస్స రోమన్థన’’న్తిఆదిం (చూళవ. ౨౭౩) ఉద్దిస్సానుఞ్ఞాతం సన్ధాయ వదతి. అనాపత్తియన్తి అనాపత్తివారే. ఆపత్తిం రోపేతబ్బోతి సమనుభాసనాయ పాచిత్తియఆపత్తిం రోపేతబ్బో. ఆపత్తియేవ న జాతాతి సఙ్ఘాదిసేసాపత్తి న జాతా ఏవ.

‘‘న పటినిస్సజ్జామీ’’తి సఞ్ఞాయ అభావేన ముచ్చనతో సఞ్ఞావిమోక్ఖం. సచిత్తకన్తి ‘‘న పటినిస్సజ్జామీ’’తి జాననచిత్తేన సచిత్తకం. యో విసఞ్ఞీ వా భీతో వా విక్ఖిత్తో వా ‘‘పటినిస్సజ్జితబ్బ’’న్తిపి, ‘‘కమ్మం కరిస్సతీ’’తి వా న జానాతి, తస్స అనాపత్తి. భేదాయ పరక్కమనం, ధమ్మకమ్మేన సమనుభాసనం, కమ్మవాచాపరియోసానం, న పటినిస్సజ్జామీతి చిత్తేన అప్పటినిస్సజ్జనన్తి ఇమానేత్థ చత్తారి అఙ్గాని.

పఠమసఙ్ఘభేదసిక్ఖాపదవణ్ణనా నిట్ఠితా.