౫. జరావగ్గో

౧. జరాధమ్మసుత్తవణ్ణనా

౫౧౧. పముఖే, పాసాదస్స చ పచ్ఛిమభాగే ఆతపో పచ్ఛాతపో, తస్మిం పచ్ఛాతపే. సో హి పాసాదస్స పముఖభావేన కతో. కిం పన భగవతో వజిరసారం సరీరం ఓతాపేతబ్బం హోతీతి ఆహ – ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధస్సా’’తిఆది. అయఞ్చ ఇమం సుత్తం దేసితసమయే. న సక్కోతి బ్యామప్పభాయ కాయచి పభాయ అనభిభవనీయత్తా. కిఞ్చాపి బుద్ధాభా సూరియాభాయ అనభిభవనీయా, ఘమ్మసభావతాయ పన రస్మీనం పరితో ఫరన్తీ సూరియాభా తిఖిణా ఉణ్హాతి ఆహ ‘‘రస్మితేజ’’న్తి. ఇదాని తమత్థం ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘యథేవ హీ’’తిఆది వుత్తం.

సువణ్ణావట్టం వియాతి అచ్ఛే సువణ్ణపత్తే వినివత్తఆవట్టం వియ. గరహణచ్ఛరియం నామ కిరేతం ‘‘అచ్ఛరియమేతం అవిసిచ్ఛేఫలవద’’న్తిఆదీసు వియ. న ఏవమేతరహీతి అత్తనో పాకటవసేన వదతి, న ఇతరేసమ్పీతి. సిరాజాలాతి సిరాసన్తానా. ఏవరూపం న హోతీతి అఞ్ఞేసం పాకతికసత్తానం వుత్తాకారం వియ న హోతి పుఞ్ఞసమ్భారస్స ఉళారతమత్తా విపచ్చనస్స పరియన్తగతత్తా. తేనాహ ‘‘అఞ్ఞేసం అపాకట’’న్తి. వలియావట్టకన్తి అప్పకం వలియావట్టం. తేనాహ ‘‘కేసగ్గప్పమాణ’’న్తి. సబ్బానీతి సిరాజాలాని. పురతో వఙ్కోతి థోకం పురతో నతమత్తం సన్ధాయాహ. తేన వుత్తం ‘‘స్వాయం అఞ్ఞేసం అపాకటో’’తి. నయగ్గాహతోతి అనుమానతో. ధీ తన్తి ధీ-సద్దయోగే ఉపయోగవచనం. ధీతి జిగుచ్ఛనత్థే నిపాతో. ధిక్కారోతి జిగుచ్ఛాపయోగో. తం ఫుసతూతి తుయ్హం పాపుణాతు.

౨. ఉణ్ణాభబ్రాహ్మణసుత్తవణ్ణనా

౫౧౨. అఞ్ఞమఞ్ఞస్సాతి అఞ్ఞో అఞ్ఞస్స. న పచ్చనుభోతి అత్తనో అవిసయభావతో. ఇదాని తం అఞ్ఞవిసయతం అన్వయతో బ్యతిరేకతో విభావేతుం ‘‘సచే హీ’’తిఆది వుత్తం.

విసయాని పటిసరన్తి ఏత్థాతి పటిసరణం. ఇన్ద్రియవిఞ్ఞాణాని హి అసతిపి తాదిసే అధిప్పాయే అత్తనో ఆరమ్మణస్స యాథావతో సమ్పజాననతో పవేదనవిజాననాని కరోన్తాని వియ పవత్తన్తి, తథా లోకస్స అఞ్ఞత్థ సిద్ధితో. తేనాహ భగవా – ‘‘మనో పటిసరణం, మనోవ నేసం గోచరవిసయం పచ్చనుభోతీ’’తి మనోద్వారికజవనమనో హి సవిసేసం మనోవిసయం పచ్చనుభోతి, పఞ్చద్వారికజవనమనో మననమత్తమేవ పచ్చనుభవతి. రజ్జనాదిగ్గహణఞ్చేత్థ నిదస్సనమత్తం, తస్మా సద్దహనాదిపి గహితమేవాతి దట్ఠబ్బం, పఞ్చద్వారప్పవత్తివసేన తథా వుత్తం. ఏకస్మిం పన ద్వారేతి చక్ఖుద్వారే.

దుబ్బలభోజకాతి అప్పానుభావా రాజభోగ్గా. ఆయన్తి భోగుప్పత్తిట్ఠానం. యోత్తబన్ధాదినిమిత్తం లద్ధబ్బకహాపణో యోత్తకహాపణో. అద్దుబన్ధాదినిమిత్తం గహేతబ్బకహాపణో అద్దుకహాపణో. మాఘాతఘోసనాయ కతాయ హింసానిమిత్తం గహేతబ్బకహాపణో మాపహారకహాపణో. తస్స పరిమాణం దస్సేతుం ‘‘అట్ఠకహాపణో’’తిఆది వుత్తం. సతవత్థుకన్తి సతకరీసవత్థుకం.

మగ్గసతీతి అరియమగ్గసతి. భావనమనుయుఞ్జన్తస్స హి జవనమనో ఉస్సక్కిత్వావ మగ్గసతిం పటిసరతి తప్పరియోసానత్తా. తన్తి నిబ్బానం. సాతి ఫలవిముత్తి. పటిసరతి అగ్గమగ్గసతియా. ఫలవిముత్తి నిబ్బానన్తి ఉభయం మగ్గస్స సిద్ధాయేవాతి. ఆరమ్మణవసేన నత్థి ఏతస్స పటిసరణన్తి అప్పటిసరణం అసఙ్ఖతామతస్స సన్తినిచ్చసభావత్తా. సయం పన సబ్బేసంయేవ అరియానం పటిసరణం. తేనాహ ‘‘నిబ్బానం అరహతో గతీ’’తి (పరి. ౩౩౯). నిబ్బానం అనుపవిట్ఠం నిబ్బాననిస్సయత్తా. న తతో పరం గచ్ఛతి గతస్స అఞ్ఞస్స తాదిసస్స అభావా. నిబ్బానం పరి సబ్బసో ఓసానన్తి నిబ్బానపరియోసానం.

మూలజాతా జాతమూలా. తతో ఏవ పతిట్ఠితా. కా పనస్సాతి ఆహ ‘‘మగ్గేన ఆగతసద్ధా’’తి. మగ్గో దళ్హాయ అసంహారియసద్ధాయ మూలం దిట్ఠిసమ్పయుత్తాని చేవ విచికిచ్ఛాచిత్తఞ్చాతి పఞ్చ అకుసలచిత్తాని సముచ్ఛేదవసేన పహీనాని. పఞ్చ నీవరణానీతి ఏత్థ అపాయగమనీయాని పఠమమగ్గేనేవ పహీనాని, ఇతరాని విక్ఖమ్భనవసేన ఝానేన పహీనానీతి పఞ్చసు ఓరమ్భాగియకిలేససంయోజనేసు ఏకదేసవిగమేనేవ బహిద్ధాసంయోజనో వియ జాతోతి వుత్తం ‘‘ఝానఅనాగామిట్ఠానే ఠితో’’తి. తేనాహ ‘‘సో అపరిహీన…పే… నిబ్బాయేయ్యా’’తి.

౫. పఠమపుబ్బారామసుత్తవణ్ణనా

౫౧౫. పుబ్బకోట్ఠకే ఏవం ఆగతసుత్తం ఆదిం కత్వా ఫలిన్ద్రియానేవ కథితాని అగ్గఫలవసేన దేసనాయ ఆగతత్తా.

౧౦. ఆపణసుత్తవణ్ణనా

౫౨౦. ఉపరి సహ విపస్సనాయ తయో మగ్గాతి విపస్సనాయ సహ సోతాపత్తిఫలతో ఉపరి తయో మగ్గా. మగ్గాధిగమేన ఇదాని పచ్చక్ఖభూతత్తా ‘‘ఇమే ఖో తే ధమ్మా’’తి వుత్తా. తత్థ యం అగ్గభూతం, తస్స వసేన దస్సేతుం ‘‘అరహత్తఫలిన్ద్రియం నామా’’తి వుత్తం ఇన్ద్రియభావసామఞ్ఞేన ఏకజ్ఝం కత్వా. అతివిజ్ఝిత్వా పస్సామీతి సచ్ఛికత్వా యాథావతో పస్సామి. చతూహి ఇన్ద్రియేహీతి వీరియిన్ద్రియాదీహి చతూహి ఇన్ద్రియేహి. సా విపస్సనామగ్గఫలసహగతా సియాతి మిస్సకా వుత్తా.

జరావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.