౪. మేత్తాసహగతసుత్తవణ్ణనా

౨౩౫. కీదిసా గతి నిబ్బత్తి ఏతిస్సాతి కింగతికా, కింనిట్ఠాతి వుత్తం హోతి. కీదిసీ పరమా ఉత్తమా కోటి ఏతిస్సాతి కింపరమా. కీదిసం ఫలం ఆనిసంసం ఉదయో ఏతిస్సాతి కింఫలా. సంసట్ఠం సమ్పయుత్తన్తి ఇదం సహగత-సద్దస్స అత్థదస్సనమత్తం, ఇధ పన మేత్తాఝానం పాదకం కత్వా విపస్సనాపుబ్బభాగబోజ్ఝఙ్గా చ ‘‘మేత్తాసహగతం సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గ’’న్తిఆదినా వుత్తాతి వేదితబ్బం. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు బోజ్ఝఙ్గేసు సబ్బేసు చ బ్రహ్మవిహారేసు.

పటికూలేతి విరజ్జతీతి పటికూలం, అనిట్ఠం. న పటికూలం అప్పటికూలం, ఇట్ఠం. తేనాహ ‘‘ఇట్ఠే వత్థుస్మి’’న్తి. ఏత్థాతి అప్పటికూలవత్థుస్మిం. ఏవన్తి పటికూలసఞ్ఞీ. సత్తే అప్పటికూలే అసుభఫరణం, సఙ్ఖారే అప్పటికూలే అనిచ్చన్తి మనసికారం కరోన్తో. అసుభాయాతి అసుభసఞ్ఞాయ. అనిచ్చతో వా ఉపసంహరతీతి అనిచ్చన్తి మనసికారం పవత్తేతి. ‘‘ఏసేవ నయో’’తి సఙ్ఖేపతో వుత్తమత్థం వివరితుం ‘‘అప్పటికూలపటికూలేసూ’’తిఆది వుత్తం. ఛళఙ్గుపేక్ఖన్తి ఛసు ఆరమ్మణేసు పహీనానురోధస్స ఉప్పత్తియా ఛళఙ్గవన్తం ఉపేక్ఖం.

మేత్తాయాతి మేత్తాభావనాయ. పటికూలాదీసు వత్థూసు ఇచ్ఛితవిహారేన విహరితుం సమత్థతా అరియానం ఏవ, తత్థ చ అరహతో ఏవ ఇజ్ఝనతో అరియిద్ధి నామ. తస్సా అరియిద్ధియా చ దస్సితత్తా దేసనా వినివట్టేతబ్బా పరియోసానేతబ్బా సియా. అరహత్తం పాపుణితుం న సక్కోతి ఇన్ద్రియానం అపరిపక్కత్తా నికన్తియా చ దుప్పరియాదానతో. అయం దేసనాతి ‘‘మేత్తాసహగతం బోజ్ఝఙ్గం భావేతీ’’తిఆదినా అయం దేసనా ఆరద్ధా. యో హి మేత్తాఝానం పాదకం కత్వా సమ్మసనం ఆరభిత్వా అరహత్తం పాపుణితుం అసక్కోన్తో పరిసుద్ధేసు వణ్ణకసిణేసు విమోక్ఖసఙ్ఖాతం రూపావచరజ్ఝానం నిబ్బత్తేతి, తం సన్ధాయాహ భగవా – ‘‘సుభం ఖో పన విమోక్ఖం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీ’’తి.

సుభపరమన్తి సుభవిమోక్ఖపరమం. ఇధ లోకే ఏవ పఞ్ఞా అస్స. తేనాహ ‘‘లోకియపఞ్ఞస్సాతి అత్థో’’తి. అరహత్తపరమావ మేత్తా అరహత్తమగ్గస్స పాదకత్తా. కరుణాదీసుపి ఏసేవ నయోతి కరుణాదిఝానం పాదకం కత్వా సఙ్ఖారే సమ్మసన్తో అరహత్తం పత్తుం సక్కోతి, తస్స అరహత్థపరమా కరుణా హోతి, ఏవం ముదితాఉపేక్ఖాసుపి వత్తబ్బన్తి ఇమమత్థం అతిదిసతి. పున దేసనారమ్భపయోజనం పన ‘‘ఇమినా నయేనా’’తి హేట్ఠా అతిదిట్ఠమేవ.

సుభపరమాదితాతి మేత్తాకరుణాముదితాఉపేక్ఖానం సుభపరమతా ఆకాసానఞ్చాయతనపరమతా, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనపరమతా, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనపరమతా. తస్స తస్సాతి సుభవిమోక్ఖస్స హేట్ఠా తిణ్ణం అరూపజ్ఝానానఞ్చ యథాక్కమం ఉపనిస్సయత్తా. అప్పటికూలపరిచయాతి ఇట్ఠారమ్మణే మనసికారబహులీకారా. అప్పకసిరేనేవాతి సుఖేనేవ. తత్థాతి విసుద్ధతాయ ఇట్ఠేసు వణ్ణకసిణేసు. చిత్తన్తి భావనామయచిత్తం పక్ఖన్దతి అప్పనావసేన. తతో పరన్తి తతో సుభవిమోక్ఖతో పరం విమోక్ఖానం ఉపనిస్సయో నామ న హోతి, మేత్తాసహగతభావో దట్ఠబ్బో.

సత్తదుక్ఖం సమనుపస్సన్తస్సాతి దణ్డేన అభిహటప్పత్తరూపహేతుం సత్తేసు ఉప్పజ్జనకదుక్ఖం ఞాణేన వీమంసన్తస్స. తయిదం రూపనిమిత్తకం సత్తేసు ఉప్పజ్జనకం దుక్ఖం ఞాణేన కరుణావిహారిస్స విసేసతో పక్ఖన్దతీతి కత్వా వుత్తం ‘‘అప్పకసిరేనేవ తత్థ చిత్తం పక్ఖన్దతీ’’తి, న పన సబ్బసో అరూపే ఆనిసంసదస్సనతో.

విఞ్ఞాణం సమనుపస్సన్తస్సాతి ఇదం పామోజ్జగహణముఖేన తన్నిస్సయవిఞ్ఞాణస్స గహణం సమ్భవతీతి కత్వా వుత్తం. విఞ్ఞాణగ్గహణపరిచితన్తి వుత్తనయేన విఞ్ఞాణగ్గహణే పరిచితం.

ఉపేక్ఖావిహారిస్సాతి ఉపేక్ఖాబ్రహ్మవిహారం విహరతో. ఆభోగాభావతోతి సుఖాదివసేన ఆభుజనాభావతో. సుఖ…పే… సమ్భవతోతి సుఖదుక్ఖాతి పరమత్థకమ్మగ్గహణే విముఖతాసమ్భవతో. అవిజ్జమానగ్గహణదుక్ఖన్తి పరమత్థతో అవిజ్జమానసత్తపఞ్ఞత్తిగహణపరిచితం తస్స తస్స అభావమత్తకస్స గహణమ్పి దుక్ఖం కుసలమ్పి హోతి. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

మేత్తాసహగతసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.