౫. పపాతవగ్గో

౧. లోకచిన్తాసుత్తవణ్ణనా

౧౧౧౧. లోకచిన్తన్తి లోకసన్నివేసపటిసంయుత్తవీమంసావ. ‘‘లోకచిత్త’’న్తిపి పాఠో, తంతంలోకపరియాపన్నం చిత్తన్తి అత్థో. నాళికేరాదయోతి ఆది-సద్దేన అవుత్తానం ఓసధితిణవనప్పతిఆదీనం సఙ్గహో. ఏవరూపన్తి ఏదిసం అఞ్ఞమ్పి తంతంలోకచిత్తం.

విగతచిత్తోతి అత్తత్థపరత్థతో అపగతవితక్కో అద్దస ఏవం అధిట్ఠహింసూతి సమ్బన్ధో. సమ్బరిమాయన్తి సమ్బరేన అసురిన్దేన ఉప్పాదితం అసురమాయం, యం ‘‘ఇన్దజాల’’న్తిపి వుచ్చతి ఇన్దస్స మోహనత్థం ఉప్పాదితత్తా. సమ్పరివత్తేత్వాతి పరిధావేత్వా. యథా నేతి నే అసురే యథా సో పురిసో పస్సతి, ఏవం అధిట్ఠహింసు. కస్మా పనేతే ఏవం అధిట్ఠహింసూతి? తం పురిసం తత్థ తథానిసిన్నం దిస్వా ‘‘అయఞ్చ దేవో’’తి ఆసఙ్కన్తా తథా అధిట్ఠహిత్వా భిసముళాలఛిద్దేహి పవిసిత్వా అత్తనో అసురభవనం గతా. తేనాహ భగవా – ‘‘దేవానంయేవ మోహయమానా’’తి.

౨-౩. పపాతసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౧౨-౩. మరియాదపాసాణోతి గిజ్ఝకూటపబ్బతస్స మరియాదపాకారసదిసో మహన్తో పాసాణో. అనిట్ఠరూపన్తి ఏత్థ రూప-సద్దో సభావత్థో ‘‘పియరూపే సాతరూపే’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౪౦౮-౪౦౯) వియాతి ఆహ – ‘‘అనిట్ఠసభావ’’న్తి.

౫. వాలసుత్తవణ్ణనా

౧౧౧౫. ఉపాసనన్తి ఆచరియఉపాసనం, ఆచరియం అన్తేవాసినా వా దివసే దివసే సిక్ఖనవసేన ఉపాసితబ్బతో ఉపాసనన్తి లద్ధనామం కణ్డఖిపనసిప్పం. కణ్డం అతిక్కమన్తేతి సరం ఖిపన్తే. పోఙ్ఖానుపోఙ్ఖన్తి పోఙ్ఖసద్దత్థం పాకటం కత్వా దస్సేతుం ‘‘ఏకం కణ్డం ఖిపిత్వా’’తిఆది వుత్తం. అపరం అనుపోఙ్ఖన్తి ఏత్థ అపరన్తి తతియకణ్డం. అనుపోఙ్ఖం నామ ఇదన్తి దస్సేతుం ‘‘అనుపోఙ్ఖం నామ దుతియస్స పోఙ్ఖ’’న్తి వుత్తం. తఞ్హి తతియేన సరేన విజ్ఝీయతి. పున అపరం తస్స పోఙ్ఖన్తి ఇదం పన అపరాపరం అవిరజ్ఝనం దస్సేతుం వుత్తం. దురభిసమ్భవతరన్తి అభిభవితుం అసక్కుణేయ్యతరం. వాలన్తి కేసం. సత్తధా భిన్దిత్వాతి సత్తక్ఖత్తుం విఫాలేత్వా. తస్స ఏకం భేదన్తి తస్స కేసస్స ఏకం అంసుసఙ్ఖాతం భేదం గహేత్వా. వాతిఙ్గణమజ్ఝే బన్ధిత్వాతి వాతిఙ్గణఫలస్స మజ్ఝట్ఠానే బన్ధిత్వా. అపరం భేదన్తి అపరం కేసస్స అంసుసఙ్ఖాతం భేదం. అగ్గకోటియం బన్ధిత్వాతి యథా తస్స వాలభేదస్స ఊకామత్తం లిఖామత్తం వా కణ్డస్స అగ్గకోటిం అధికం హుత్వా తిట్ఠతి, ఏవం బన్ధిత్వా. ఉసభమత్తేతి వీసతియట్ఠిమత్తే ఠానే ఠితో. కణ్డబద్ధాయ కోటియాతి కణ్డబద్ధాయ వాలస్స కోటియా వాతిఙ్గణబన్ధనవాలస్స కోటిం పటివిజ్ఝేయ్య.

౮. దుతియఛిగ్గళయుగసుత్తవణ్ణనా

౧౧౧౮. అధిచ్చుప్పత్తికన్తి యదిచ్ఛావసేన ఉప్పజ్జనకం. ఛిగ్గళేనాతి ఛిగ్గళపదేసేన. ఛిగ్గళుపరీతి హేట్ఠిమయుగస్స ఛిగ్గళపదేసస్స ఉపరి. ఆరుళ్హస్స ఛిగ్గళేనాతి ఉభిన్నమ్పి ఛిద్దేన. గీవప్పవేసనం వియాతి చతున్నం యుగానం ఛిద్దపదేసేనేవ ఉపరూపరి ఠితానం ఛిద్దన్తరేన కాణకచ్ఛపస్స గీవప్పవేసనం అధిచ్చతరసమ్భవం. తతోపి అధిచ్చతరసమ్భవో మనుస్సత్తలాభో, తతో అధిచ్చతమసమ్భవో అరియమగ్గపటిలాభోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘చతుసచ్చపటివేధో అతివియ అధిచ్చతరసమ్భవో’’తి.

పపాతవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.