౩. సరణానివగ్గో

౧-౨. పఠమమహానామసుత్తాదివణ్ణనా

౧౦౧౭-౧౮. సమిద్ధన్తి సమ్పుణ్ణం. సుపుప్ఫితన్తి ఉపసోభితతాయ సుపుప్ఫితసదిసత్తా. బ్యూహా నామ యేహి ఏవ పవిసన్తి, తేహి ఏవ నిక్ఖమన్తి. తేనాహ ‘‘బ్యూహా వుచ్చన్తి అవినిబ్బిద్ధరచ్ఛాయో’’తి. ఉద్ధతచారినాతి యట్ఠన్తరా.

౩. గోధసక్కసుత్తవణ్ణనా

౧౦౧౯. తీహీతి రతనత్తయే ఉప్పన్నేహి తీహి పసాదధమ్మేహి. చతూహీతి తేహి ఏవ సద్ధిం సీలేన. కోచిదేవాతిఆది పరికప్పవసేన వుత్తం భగవతి అత్తనో సద్ధాయ ఉళారతమభావదస్సనత్థం. తేనాహ ‘‘భగవతో సబ్బఞ్ఞుతాయా’’తిఆది. ధమ్మో సముప్పాదోతి వివాదధమ్మఉప్పత్తిహేతు. తదేవ హి సన్ధాయాహ ‘‘కిఞ్చిదేవ కారణ’’న్తి. కారణన్తి నానాకారణం. కల్యాణకుసలవిముత్తన్తి అకల్యాణం అకుసలం, తదిదం యథావుత్తఅప్పసాదనేన అపనీతఅత్థదస్సనత్థం. అస్సాతి మహానామసక్కస్స. అనవజ్జనదోసో ఏసోతి చతూసు ధమ్మేసు ఏకేనపి సమన్నాగతో సోతాపన్నో హోతీతి అనుజానిత్వా చతూహిపి సమన్నాగతేన ఆచిక్ఖితబ్బన్తి యాథావతో అనవజ్జనదోసోతి అత్థో.

౪. పఠమసరణానిసక్కసుత్తవణ్ణనా

౧౦౨౦. పమాణేనాతి ఏకేన పమాణేన, న సబ్బసో. ఓలోకనం ఖమన్తీతి దస్సనమగ్గేన చతుసచ్చధమ్మా పచ్చత్తం పస్సితబ్బా పటివిజ్ఝితబ్బా. పఠమమగ్గక్ఖణే హి చతుసచ్చధమ్మా ఏకదేసతోవ దిట్ఠా నామ హోన్తి. ‘‘పరిముచ్చతీ’’తి పన వత్తుం వట్టతి పటివిజ్ఝనకిరియాయ వత్తమానత్తా. అగన్త్వా అపాయేసు అనుప్పత్తిరహత్తా. తేనాహ ‘‘న గచ్ఛతీ’’తి, న ఉప్పజ్జతీతి అత్థో. మహాసారరుక్ఖే దస్సేన్తో ఆహ – ‘‘యో కోచి విఞ్ఞుజాతికో మమ చే గోచరం గచ్ఛతి, ఏకస్స ఆగమనం అవఞ్ఝం అమోఘ’’న్తి దస్సేతుం.

౫. దుతియసరణానిసక్కసుత్తవణ్ణనా

౧౦౨౧. దుక్ఖేత్తం నిరోజకం, తాయ ఏవ దుక్ఖేత్తతాయ విసమం హోతీతి ఆహ ‘‘విసమఖేత్త’’న్తి. లోణూపహతన్తి జాతసభావేన లోణేన ఊసరేన ఉపహతం. ఖణ్డానీతి ఖణ్డితాని. తేమేత్వాతి తేమితత్తా. వాతాతపహతానీతి చిరకాలం వాతేన చేవ ఆతపేన చ ఉపహతాని ఆబాధితాని.

౬. పఠమఅనాథపిణ్డికసుత్తవణ్ణనా

౧౦౨౨. ఠానన్తి ఠానసో. తేనాహ ‘‘ఖణేనా’’తి. నియ్యానికన్తి పవత్తం ఞాణపటిరూపకం పకతిపురిసన్తరజాననాదిమిచ్ఛాఞాణం. తం పన అనియ్యానికం ‘‘నియ్యానిక’’న్తి పచ్చవేక్ఖణవసేన పవత్తేయ్యాతి ఆహ ‘‘మిచ్ఛాపచ్చవేక్ఖణేనా’’తి. గుణవియుత్తస్స అత్తనో సకత్తని అవట్ఠానసఙ్ఖాతా విముత్తి మిచ్ఛావిముత్తి.

౭. దుతియఅనాథపిణ్డికసుత్తవణ్ణనా

౧౦౨౩. యథాకమ్మం సమ్పరేతబ్బతో సమ్పరాయో, పేచ్చభవో, సమ్పరాయహేతుకం సమ్పరాయికం, మరణభయం.

సరణానివగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.