౭. చిత్తసంయుత్తం

౧. సంయోజనసుత్తవణ్ణనా

౩౪౩. భోగగామన్తి భోగుప్పత్తిగామం. పవత్తతీతి అప్పటిహతం హుత్వా పవత్తతి పటిసమ్భిదప్పత్తియా.

సంయోజనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పఠమఇసిదత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౪౪. అవిసారదత్తాతి పఞ్హం బ్యాకాతుం వేయ్యత్తియాభావేన అసమత్థత్తా. ఉపాసకో థేరేసు బ్యాకాతుం అసక్కోన్తేసు సయం బ్యాకాతుకామో పుచ్ఛతి, న విహేసాధిప్పాయో. పఠమవచనేన అబ్యాకరోన్తే దిస్వావ పునప్పునం పుచ్ఛితం విహేసో వియ హోతీతి కత్వా వుత్తం ‘‘విహేసేతీ’’తి.

పఠమఇసిదత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. దుతియఇసిదత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౪౫. అవన్తియాతి అవన్తిరట్ఠే, తం పన మజ్ఝిమపదేసతో దక్ఖిణదిసాయం. తేనాహ ‘‘దక్ఖిణాపథే’’తి. అధిప్పాయేనాతి తస్స వచనస్స అనుమోదనాధిప్పాయేన వదతి, న పన తతో కిఞ్చి గహేతుకామతాధిప్పాయేన.

దుతియఇసిదత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. మహకపాటిహారియసుత్తవణ్ణనా

౩౪౬. తేసం అనుజానన్తోతి తేసం దాసకమ్మకరానం సేసకే యథారుచి విచారణం అనుజానన్తో. కుధితన్తి బలవతా సూరియసన్తాపేన సఙ్కుథితం. తేనాహ ‘‘హేట్ఠా’’తిఆది. అతితిఖిణన్తి అతివియ తిక్ఖధాతుకం. అసమ్భిన్నపదన్తి అఞ్ఞత్థ అనాగతత్తా తిపిటకే అవోమిస్సకపదం, ఇధేవ ఆగతపదన్తి అత్థో. పటిలీయమానేనాతి పటికంసేన విసేసనేన విలీయమానేన కాయేన.

ఏత్థ చాతి ఏతస్మిం అధిట్ఠానిద్ధికరణే. అబ్భమణ్డపం కత్వాతి సమన్తతో ఛాదనవసేన మణ్డపం వియ మేఘపటలం ఉప్పాదేత్వా. దేవోతి మేఘో. ఏకమేకం ఫుసితకం ఫుసాయతు జాలవినద్ధం వియ వస్సతు. ఏవం వుత్తప్పకారేన నానాపరికమ్మం నానాధిట్ఠానం ఏకతో పరికమ్మం ఏకతో అధిట్ఠానన్తి చతుక్కమేత్థ సమ్భవతీతి దస్సేతి ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆదినా. యథా తథాతి యథావుత్తేసు చతూసు పకారేసు యేన వా తేన వా పకారేన కరోన్తస్స. కతపరికమ్మస్సాతి ‘‘ఏవం వా ఏవం వా హోతూ’’తి పవత్తితపరికమ్మచిత్తస్స. ‘‘పరికమ్మానన్తరేనాతి అధిట్ఠానచిత్తుప్పాదనత్థం సమాపన్నపాదకజ్ఝానతో వుట్ఠాయ అధిట్ఠానచిత్తస్స ఏకావజ్జనవీథియం పవత్తపరికమ్మం సన్ధాయ వుత్త’’న్తి వదన్తి.

మహకపాటిహారియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. పఠమకామభూసుత్తవణ్ణనా

౩౪౭. ఏలం వుచ్చతి దోసో, తం ఏతస్స నత్థీతి నేలం, తం అఙ్గం ఏతస్సాతి నేలఙ్గో, సువిసుద్ధసీలగుణో. తేనాహ ‘‘నేలఙ్గన్తి ఖో, భన్తే, సీలానమేతం అధివచన’’న్తి. అట్ఠకథాయం పన దోసాభావమేవ దస్సేతుం ‘‘నేలఙ్గోతి నిద్దోసో’’తి వుత్తం. ఏతం భిక్ఖుం ఆగచ్ఛన్తన్తి మహాకప్పినత్థేరం సన్ధాయ వుత్తం. అత్తనో దిట్ఠేన కథేసీతి అత్తనో సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన పచ్చక్ఖతో ఉపలక్ఖితేన అత్థేన కథేసి. అయం పన నయగ్గాహేనాతి అయం పన గహపతి అసుత్వా కేవలం నయగ్గాహేన ఆహ.

పఠమకామభూసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. దుతియకామభూసుత్తవణ్ణనా

౩౪౮. నిరోధం వలఞ్జేతి అనాగామిభావతో. ఇమే సఙ్ఖారాతి ఇమే ‘‘కాయసఙ్ఖారో, వచీసఙ్ఖారో, చిత్తసఙ్ఖారో’’తి వుచ్చమానా తయో సఙ్ఖారా. సద్దతోపి, అత్థతోపి అఞ్ఞమఞ్ఞం మిస్సా, తతో ఏవ ఆలుళితా ఆకులా, అవిభూతా దుబ్బిభావనా, దుద్దీపనా అసఙ్కరతో దీపేతుం దుక్కరా. తథా హి కుసలచేతనా ఏవ ‘‘కాయసఙ్ఖారో’’తిపి వుచ్చతి, ‘‘వచీసఙ్ఖారో’’తిపి, ‘‘చిత్తసఙ్ఖారో’’తిపి. అస్సాసపస్సాసాపి కత్థచి ‘‘కాయసఙ్ఖారో’’తి, వితక్కవిచారాపి ‘‘వచీసఙ్ఖారో’’తి వుచ్చన్తి, సఞ్ఞావేదనాపి ‘‘చిత్తసఙ్ఖారో’’తి వుచ్చన్తి. తేన వుత్తం ‘‘తథా హీ’’తిఆది. తత్థ ఆకడ్ఢిత్వా గహణం ఆదానం, సమ్పత్తస్స హత్థే కరణం గహణం, గహితస్స విస్సజ్జనం ముఞ్చనం, ఫన్దనం చోపనం పాపేత్వా నిప్ఫాదేత్వా. హనుసఞ్చోపనన్తి కాయవిఞ్ఞత్తివసేన పుబ్బభాగే హనుసఞ్చోపనం కత్వా. ఏవఞ్హి వచీభేదకరణం. ఏవం ఇమేతిఆది యథావుత్తస్స అత్థస్స నిగమనం.

పదత్థం పుచ్ఛతి ఇతరసఙ్ఖారేహి పదత్థతో విసేసం కథాపేస్సామీతి. కాయనిస్సితాతి ఏత్థ కాయనిస్సితతా చ నేసం తబ్భావభావితాయ వేదితబ్బా, న కాయస్స నిస్సయపచ్చయతావసేనాతి దస్సేన్తో ‘‘కాయే సతి హోన్తి, అసతి న హోన్తీ’’తి ఆహ. కాయోతి చేత్థ కరజకాయో దట్ఠబ్బో. చిత్తనిస్సితాతి చిత్తం నిస్సాయ తం నిస్సయపచ్చయభూతం లభిత్వా ఉప్పన్నా.

‘‘సమాపజ్జామీ’’తి పదస్స సమీపే వుచ్చమానం ‘‘సమాపజ్జిస్స’’న్తి పదం ఆసన్నానాగతకాలవాచీ ఏవ భవితుం యుత్తం, న ఇతరన్తి ఆహ – ‘‘పదద్వయేన నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తికాలో కథితో’’తి. తయిదం తస్స తథా వత్తబ్బతాయ వుత్తం, న పన తస్స తథా చిత్తపవత్తిసమ్భవతో. సమాపన్నేపి ఏసేవ నయో. పురిమేహీతి ‘‘సమాపజ్జిస్సం సమాపజ్జామీ’’తి ద్వీహి పదేహి. పచ్ఛిమేనాతి ‘‘సమాపన్నో’’తి పదేన.

భావితం హోతి ఉప్పాదితం హోతి నిరోధసమాపన్నత్థాయ. అనుపుబ్బసమాపత్తిసమాపజ్జనసఙ్ఖాతాయ నిరోధభావనాయ తం చిత్తం భావితం హోతి. తేనాహ ‘‘యం త’’న్తిఆది. దుతియజ్ఝానేయేవాతి దుతియజ్ఝానక్ఖణే నిరుజ్ఝతి. తత్థ అనుప్పజ్జనతో అనుప్పాదనతో హేట్ఠా నిరోధోతి అధిప్పేతో. చతున్నం అరూపక్ఖన్ధానం తజ్జా పరికమ్మసిద్ధా యా అప్పవత్తి, తత్థ ‘‘నిరోధసమాపత్తిసఞ్ఞా’’తి, యా నేసం తథా అప్పవత్తి. సా ‘‘అన్తోనిరోధే నిరుజ్ఝతీ’’తి వుత్తా.

‘‘చిత్తసఙ్ఖారో నిరుద్ధో’’తి వచనతో తదఞ్ఞేసం అనిరోధం ఇచ్ఛన్తానం వాదం దస్సేన్తో ‘‘చిత్తసఙ్ఖారో నిరుద్ధోతి వచనతో’’తిఆదిం వత్వా తత్థ అతిప్పసఙ్గదస్సనముఖేన తం వాదం నిసేధేతుం ‘‘తే వత్తబ్బా’’తిఆదిమాహ. అభినివేసం అకత్వాతి యథాగతే బ్యఞ్జనమత్తే అభినివేసం అకత్వా. ఆచరియానం నయేతి ఆచరియానం పరమ్పరాగతే ధమ్మనయే ధమ్మనేత్తియం ఠత్వా.

కిరియమయపవత్తస్మిన్తి పరిత్తభూమకకుసలాకుసలధమ్మపబన్ధే వత్తమానే. తస్మిఞ్హి వత్తమానే కాయిక-వాచసిక-కిరియసమ్పవత్తి హోతి, దస్సన-సవనాదివసేన ఆరమ్మణగ్గహణే పవత్తమానేతి అత్థో. తేనాహ – ‘‘బహిద్ధారమ్మణేసు పసాదే ఘట్టేన్తేసూ’’తి. మక్ఖితాని వియాతి పుఞ్ఛితాని వియ హోన్తి ఘట్టనాయ విబాధితత్తా. ఏతేనాయం ఘట్టనా పఞ్చద్వారికవిఞ్ఞాణానం వేగసా ఉప్పజ్జనాయ న ఆరమ్మణన్తి దస్సేతి. తేనేవాహ – ‘‘అన్తోనిరోధే పఞ్చ పసాదా అతివియ విరోచన్తీ’’తి.

తతో పరం సచిత్తకో భవిస్సామీతి ఇదం అత్థతో ఆపన్నం గహేత్వా వుత్తం – ‘‘ఏత్తకం కాలం అచిత్తకో భవిస్సామీ’’తి ఏతేనేవ తస్స అత్థస్స సిద్ధత్తా. యం ఏవం భావితన్తి ఏత్థ విసుం చిత్తస్స భావనా నామ నత్థి, అద్ధానపరిచ్ఛేదం పన కత్వా నిరోధసమాపత్తత్థాయ కాతబ్బపరికమ్మభావనాయ ఏవ తస్స సిజ్ఝనతో.

సా పనేసా నిరోధకథా. ద్వీహి బలేహీతి సమథవిపస్సనాబలేహి. తయో చ సఙ్ఖారానన్తి తిణ్ణం కాయవచీచిత్తసఙ్ఖారానం పటిప్పస్సద్ధియా. సోళసహి ఞాణచరియాహీతి అనిచ్చానుపస్సనాదీనం అట్ఠన్నం అనుపస్సనాఞాణానం, అట్ఠన్నఞ్చ మగ్గఫలఞాణానం వసేన ఇమాహి సోళసహి ఞాణప్పవత్తీహి. నవహి సమాధిచరియాహీతి అట్ఠ సమాపత్తియో అట్ఠ సమాధిచరియా, తాసం ఉపచారసమాధి సమాధిభావసామఞ్ఞేన ఏకా సమాధిచరియాతి ఏవం నవహి సమాధిచరియాహి. వసీభావతాపఞ్ఞాతి వసీభావతాసఙ్ఖాతా పఞ్ఞా. సబ్బాకారేన విసుద్ధిమగ్గే కథితా, తే తావ ఆకారా తిట్ఠన్తు, సరూపమత్తస్స పనస్స వత్తబ్బన్తి ఆహ – ‘‘కో పనాయం నిరోధో నామా’’తి. యది ఖన్ధానం అప్పవత్తి, అథ కిమత్థమేతం ఝానసుఖాదిం వియ సమాపజ్జన్తీతి ఆహ ‘‘సఙ్ఖారాన’’న్తిఆది.

ఫలసమాపత్తిచిత్తన్తి అరహత్తం అనాగామిఫలచిత్తం. ‘‘తతో పరం భవఙ్గసమయే’’తి వుత్తత్తా ఆహ ‘‘కిం పన…పే… న సముట్ఠాపేతీ’’తి. సముట్ఠాపేతి రూపసముప్పాదకత్తా. ఇమస్సాతి నిరోధం సమాపన్నభిక్ఖునో. సా న సముట్ఠాపేతీతి సా చతుత్థజ్ఝానికా ఫలసమాపత్తి న సముట్ఠాపేతి అస్సాసపస్సాసే. ఫలసమాపత్తియా చతుత్థజ్ఝానికభావో కథం నిచ్ఛితోతి ఆహ – ‘‘కిం వా ఏతేనా’’తిఆది. వక్ఖమానాకారేనపి పరిహారో హోతీతి. సన్తసమాపత్తితోతి నిరోధసమాపత్తిమేవ సన్ధాయ వదతి. అబ్బోహారికా హోన్తి అతిసుఖుమసభావత్తా, సఞ్జీవత్థేరస్స పుబ్బే సమాపత్తిక్ఖణే అస్సాసపస్సాసా అబ్బోహారికభావం గచ్ఛన్తి. తేన వుత్తం ‘‘భవఙ్గసమయేనేవేతం కథిత’’న్తి.

కిరియమయ …పే… ఉప్పజ్జతీతి కస్మా వుత్తం? నను భవఙ్గుప్పత్తికాలమ్పి వితక్కవిచారా ఉప్పజ్జన్తేవాతి? కిఞ్చాపి ఉప్పజ్జన్తి, వచీసఙ్ఖారలక్ఖణప్పత్తా పన న హోన్తీతి ఇమమత్థం దస్సేతుం ‘‘కిం భవఙ్గ’’న్తిఆది వుత్తం.

సుఞ్ఞతో ఫస్సోతిఆదయో సగుణేనపి ఆరమ్మణేనాతి ఆరమ్మణభూతమేతం. సుఞ్ఞతా నామ ఫలసమాపత్తి నిచ్చసుఖఅత్తసభావతో సుఞ్ఞత్తా. ‘‘సుఞ్ఞతో ఫస్సో’’తి వుత్తం వుత్తనయేన సుఞ్ఞసభావత్తా. అనిమిత్తా నామ ఫలసమాపత్తి రాగనిమిత్తాదీనం అభావతో. అప్పణిహితా నామ ఫలసమాపత్తి రాగపణిధిఆదీనమభావతో. సేసం వుత్తనయమేవ. తేనాహ ‘‘అనిమిత్తప్పణిహితేసుపి ఏసేవ నయో’’తి. రాగనిమిత్తాదీనన్తి ఏత్థ ఆది-సద్దేన సఙ్ఖారనిమిత్తస్సపి సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. యదగ్గేన ఫలసమాపత్తిసమ్ఫస్సో సుఞ్ఞతో నామ, తదగ్గేన ఫలసమాపత్తిపి సుఞ్ఞతా నామ, ఫస్ససీసేన పన దేసనా ఆగతాతి తథా వుత్తం. అనిమిత్తప్పణిహితేసుపి ఏసేవ నయో.

ఆగమనం ఏత్థ, ఏతాయాతి వా ఆగమనికా, సా ఏవ ఆగమనియా క-కారస్స య-కారం కత్వా. వుట్ఠాతి నిమిత్తతో మగ్గస్స ఉప్పాదనేన. అనిమిత్తా నామ నిచ్చనిమిత్తస్స ఉగ్ఘాటనతో. ఏత్థ చ వుట్ఠానమేవ పమాణం, న పరిగ్గహదస్సనాని. అప్పణిహితా నామ సుఖపణిధియా పటిపక్ఖతో. సుఞ్ఞతా నామ అత్తదిట్ఠియా ఉజుపటిపక్ఖత్తా సత్తసుఞ్ఞతాయ సుదిట్ఠత్తా. మగ్గో అనిమిత్తో నామ విపస్సనాగమనతో. ఫలం అనిమిత్తం నామ మగ్గాగమనతో. వికప్పో ఆపజ్జేయ్య ఆగమనస్స వవత్థానస్స అభావేన, విపస్సనాయ అనిమిత్తాదినామలాభో అవవత్థితోతి అధిప్పాయో. తేన వుత్తం ‘‘తస్మా’’తిఆది. యస్మా పన సా మగ్గవుట్ఠానకాలే ఏవరూపాపి హోతీతి తస్స వసేన మగ్గఫలానం వియ ఫస్సస్సపి పవత్తిరూపత్తా యథావుత్తో వికప్పో అనవసరోతి దట్ఠబ్బం. తయో ఫస్సా ఫుసన్తీతి పుగ్గలభేదవసేన వుత్తం. న హి ఏకంయేవ పుగ్గలం ఏతస్మిం ఖణే తయో ఫస్సా ఫుసన్తి. ‘‘తివిధో ఫస్సో ఫుసతీ’’తి వా భవితబ్బం. యస్మా పన ‘‘నిరోధఫలసమాపత్తియా వుట్ఠితస్సా’’తిఆది యస్స యథావుత్తా తయో ఏవ ఫస్సా సమ్భవన్తి, తస్స అనవసేసగ్గహణవసేనేవ వుత్తం ‘‘తయో ఫస్సా ఫుసన్తీ’’తి.

నిబ్బానం వివేకో నామ సబ్బసఙ్ఖారవివిత్తభావతో. తస్మిం వివేకే ఏకన్తేనేవ నిన్నపోణత్తా ఏవ హి తే పటిప్పస్సద్ధసబ్బుస్సుక్కా ఉత్తమపురిసా చతున్నం ఖన్ధానం అప్పవత్తిం అనవసేసగ్గహణలక్ఖణం నిరోధసమాపత్తిం సమాపజ్జన్తీతి.

దుతియకామభూసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. గోదత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౪౯. నేసన్తి అప్పమాణచేతోవిముత్తి-ఆకిఞ్చఞ్ఞచేతోవిముత్తిసఞ్ఞితానం ఝానానం. అత్థోపి నానాతి ఆనేత్వా యోజనా. ఫరణఅప్పమాణతాయ ‘‘అప్పమాణా చేతోవిముత్తీ’’తి లద్ధనామం బ్రహ్మవిహారజ్ఝానన్తి ఆహ ‘‘భూమన్తరతో’’తిఆది. ఆకిఞ్చఞ్ఞా చేతోవిముత్తీతి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనజ్ఝానన్తి ఆహ ‘‘భూమన్తరతో’’తిఆది. విపస్సనాతి అనిచ్చానుపస్సనా, సబ్బాపి వా. పమాణకరణో నామ యస్స సయం ఉప్పజ్జతి, తస్స గుణాభావదస్సనవసేన పమాణకరణతో.

ఫరణఅప్పమాణతాయాతి ఫరణవసేన అప్పమాణగోచరతాయ. నిబ్బానమ్పి అప్పమాణమేవ పమాణగోచరానం కిలేసానం ఆరమ్మణభావస్సపి అనాగమనతో. ఖలన్తి ఖలే పసారితసాలిసీసాదిభణ్డం. కిఞ్చేహీతి మద్దస్సు. తేనాహ ‘‘మద్దనట్ఠో’’తి. ఆరమ్మణభూతం, పలిబుద్ధకం వా నత్థి ఏతస్స కిఞ్చనన్తి అకిఞ్చనం, అకిఞ్చనమేవ ఆకిఞ్చఞ్ఞం.

రూపనిమిత్తస్సాతి కసిణరూపనిమిత్తస్స. న గహితాతి సరూపతో న గహితా, అత్థతో పన గహితా ఏవ. తేనాహ – ‘‘సా సుఞ్ఞా రాగేనాతిఆదివచనతో సబ్బత్థ అనుపవిత్థావా’’తి.

నానాతి సద్దవసేన. ఏకత్థాతి ఆరమ్మణవసేన ఆరమ్మణభావేన ఏకసభావా. తేనాహ ‘‘అప్పమాణం…పే… ఏకత్థా’’తి. ఆరమ్మణవసేనాతి ఆరమ్మణస్స వసేన. చత్తారో హి మగ్గా, చత్తారి ఫలాని ఆరమ్మణవసేన నిబ్బానపవిట్ఠతాయ ఏకత్థా ఏకారమ్మణా. అఞ్ఞస్మిం పన ఠానేతి ఇదం విసుం విసుం గహేత్వా వుత్తం అప్పమాణాది పరియాయవుత్తం, నిబ్బానం ఆరబ్భ పవత్తనతో. తస్మా ‘‘అఞ్ఞస్మి’’న్తి ఇదం తేన తేన పరియాయేన తత్థ తత్థ ఆగతభావం సన్ధాయ వుత్తం.

గోదత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. నిగణ్ఠనాటపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౫౦. ఆగతాగమోతి వాచుగ్గతపరియత్తిధమ్మో. విఞ్ఞాతసాసనోతి పటివిద్ధసత్థుసాసనో. తేనాహ ‘‘అనాగామీ’’తిఆది. నగ్గభోగ్గన్తి అవసనభావేన నగ్గం, కుటిలజ్ఝాసయతాయ భోగ్గం, తతో ఏవ నిస్సిరికం. నగ్గతాయ హి సో రూపేన నిస్సిరికో, భోగ్గతాయ చిత్తేన. భగవతో సద్ధాయాతి భగవతి సద్ధాయ. తస్మిం సద్దహనా ఓకప్పనా తస్స సద్ధాతిపి వత్తబ్బతం లభతి. గచ్ఛామీతి ఆగచ్ఛామి, బుజ్ఝామీతి అత్థో. ఏతం నిగణ్ఠేన పుచ్ఛితమత్థమాహ.

కాయం ఉన్నామేత్వాతి కాయం అబ్భున్నామేత్వా. కుచ్ఛిం నీహరిత్వాతి పిట్ఠియా నిన్నమనేన కుచ్ఛిం పురతో నీహరిత్వా. గీవం పసారణవసేన పగ్గయ్హ పగ్గహేత్వా సబ్బం దిసం పేక్ఖమానో. సబ్బమిదం నిగణ్ఠస్స పహట్ఠాకారదస్సనత్థం ‘‘ఇదాని సమణస్స గోతమస్స ఉపరి వాదం ఆరోపేతుం లబ్భతీ’’తి. తేనాహ ‘‘వాతం వా సో’’తిఆది. సకారణాతి యుత్తిసహితా. పఞ్హమగ్గోతి పఞ్హసఙ్ఖాతో వీమంసా, ఏవం భవితబ్బన్తి చిత్తేనేవ పరివీమంసా పఞ్హా. ఏకో ఉద్దేసోతి ఏకం ఉద్దిసనం అత్థస్స సంఖిత్తవచనం. వేయ్యాకరణన్తి నిద్దిసనం అత్థస్స విచారేత్వా కథనం. ఏవన్తి ఇమినా నయేన. సబ్బత్థాతి సబ్బేసు పఞ్హుద్దేసవేయ్యాకరణేసు అత్థో విత్థారతో వేదితబ్బో.

నిగణ్ఠనాటపుత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. అచేలకస్సపసుత్తవణ్ణనా

౩౫౧. అలం సమత్థో అరియభావాయాతి అలమరియో. ఞేయ్యజాననట్ఠేన ఞాణమేవ పచ్చక్ఖతో దస్సనట్ఠేన ఞాణదస్సనం, సోయేవ అతిసయట్ఠేన ఞాణదస్సనవిసేసో. పావళా వుచ్చతి ఆనిసదపదేసో, తం పావళం రజోహరణత్థం నిప్ఫోటీయతి ఏతాయాతి పావళనిప్ఫోటనా, మోరపిఞ్ఛవత్తి.

అచేలకస్సపసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. గిలానదస్సనసుత్తవణ్ణనా

౩౫౨. మత్తరాజా నామ ఏకో భుమ్మదేవో భూతాధిపతి సురాపోతలరుక్ఖనివాసీ. తేన వుత్తం ‘‘మత్తరాజకాలే’’తి. ‘‘ఓసధితిణవనప్పతీసూ’’తి వత్వా తే యథాక్కమం దస్సేన్తో ‘‘హరీతకా…పే… రుక్ఖేసు చా’’తి ఆహ. పత్థనావసేన చిత్తం ఠపేహి. సమిజ్ఝిస్సతీతి యథాధిప్పాయం సమిజ్ఝిస్సతి. తేన హీతి యస్మా తం దేవాపి ఆసన్నమరణం మఞ్ఞన్తి, తస్మా సా వరమేవ భవిస్సతి, తం తుమ్హాకం దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీతి అధిప్పాయో.

గిలానదస్సనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చిత్తసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.