౮. సముగ్ఘాతసారుప్పసుత్తవణ్ణనా

౩౦. మఞ్ఞితం నామ తణ్హామానదిట్ఠీహి గహేతబ్బం మఞ్ఞితం. సబ్బస్మిం మఞ్ఞితన్తి సబ్బమఞ్ఞితం, తస్స సముగ్ఘాతో సేతుఘాతో, తదావహం సబ్బమఞ్ఞితసముగ్ఘాతసారుప్పం. అట్ఠకథాయం పన ‘‘మఞ్ఞితం నామ చక్ఖాదీసు ఏవ ఉప్పజ్జతి, నాఞ్ఞస్మి’’న్తి దుతియనయో వుత్తో. అనుచ్ఛవికన్తి అనురూపం అవిలోమం. ఇధాతి ఇధేవ సాసనే అఞ్ఞత్థ తదభావతో. ‘‘తణ్హా-మానదిట్ఠిమఞ్ఞితాన’’న్తి వుత్తం మఞ్ఞితత్తయం సపరసన్తానేసు పటిపక్ఖవసేన యోజేత్వా దస్సేతుం ‘‘చక్ఖుం అహన్తి వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ‘‘చక్ఖుం అహ’’న్తి ఇమినా అజ్ఝత్తవిసయం దిట్ఠిమఞ్ఞితఞ్చ దస్సేతి అత్తాభినివేసాహంకారదీపనతో. ‘‘మమ’’న్తి ఇమినా తణ్హామఞ్ఞితం మానమఞ్ఞితమ్పి వా, పరిగ్గహముఖేనపి సేయ్యాదితో మానుప్పజ్జనతో. సేసపదద్వయేపి ఇమినా నయేన మఞ్ఞితవిభాగో వేదితబ్బో. అహన్తి అత్తావ, సో చ చక్ఖుస్మిం తదధీనవుత్తిత్తా ‘‘పరో’’తి న మఞ్ఞతి. మమ కిఞ్చనపలిబోధో చక్ఖుస్మిం సతి లబ్భనతో, అసతి న మఞ్ఞతి తథామఞ్ఞితస్స పచ్చయఘాతతో. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో.

అహం చక్ఖుతో నిగ్గతోతి ‘‘అహ’’న్తి వత్తబ్బో అయం సత్తో చక్ఖుతో నిగ్గతో తత్థ సుఖుమాకారేన ఉపలబ్భనతో. మమ కిఞ్చనపలిబోధో చక్ఖుతో నిగ్గతో తస్మిం సతి ఏవ ఉపలబ్భనతో. సేసద్వయేపి ఏసేవ నయో. తత్థ పరోతి పరో సత్తో. మమ చక్ఖూతి న మఞ్ఞతి యస్స తం చక్ఖు, తస్స ‘‘అహ’’న్తి వత్తబ్బస్సేవ అభావతో. మమత్తభూతన్తి మమ కారణం. సేసం ఉత్తానమేవ. ఏవమేతస్మిం సుత్తే చక్ఖురూప-చక్ఖువిఞ్ఞాణ-చక్ఖుసమ్ఫస్స-సుఖదుక్ఖాదుక్ఖమసుఖవసేన సత్త వారా చక్ఖుద్వారే, తథా సోతద్వారాదీసూతి ఛ సత్తకా ద్వేచత్తాలీస. పున సక్కాయవసేన ‘‘సబ్బం న మఞ్ఞతీ’’తిఆదినా వుత్తం, తేన తేచత్తాలీస. పున తేభూమకవట్టం ‘‘లోకో’’తి గహేత్వా ‘‘న కిఞ్చి లోకే ఉపాదియతీ’’తి వుత్తం, తేన చతుచత్తాలీస హోన్తి. ఏవం సబ్బథాపి చతుచత్తాలీసాయ ఠానేసు అరహత్తం పాపేత్వా విపస్సనా కథితాతి వేదితబ్బా. ‘‘చతుచత్తాలీసాధికసతేసూ’’తి కేసుచి పోత్థకేసు లిఖన్తి, సా చ పమాదలేఖా.

సముగ్ఘాతసారుప్పసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.