౨. రథోపమసుత్తవణ్ణనా

౨౩౯. సుసంవుతిన్ద్రియస్స భోజనే మత్తఞ్ఞునో సతస్స సమ్పజానస్స విహరతో కిలేసనిమిత్తం దుక్ఖం అనవసరన్తి సుఖసోమనస్సబహులతా వుత్తా. యవతి తేన ఫలం మిస్సితం వియ హోతీతి యోని, ఏకన్తికం కారణం. అస్సాతి భిక్ఖునో. పరిపుణ్ణన్తి అవికలం. అనవసేసం ఆసవే ఖేపేతీతి ఆసవక్ఖయో, అగ్గమగ్గో. యం యన్తి దన్ధం మజ్ఝం జవోతి జవాదీసు యం యం గమనం. రక్ఖణత్థాయాతి కిలేసచోరేహి రక్ఖణత్థాయ. వేగనిగ్గహణత్థాయాతి కిలేసహేతుకస్స ఇన్ద్రియవేగస్స నిగ్గణ్హనత్థాయ. నిబ్బిసేవనత్థాయాతి విసేవనస్స విప్ఫన్దితస్స నిరోధనాయ. కిలేసూపసమత్థాయాతి కిలేసానం ఉపరూపరి సమనత్థాయ వూపసమనత్థాయ.

సమణరతి నామ సమథవిపస్సనామగ్గఫలసుఖాని. దన్తానమ్పి సిన్ధవానం సారథినో పయోగేన సియా కాచి విసేవనమత్తాతి తదభావం దస్సేన్తో ‘‘నిబ్బిసేవనే కత్వా పేసేన్తో’’తి వుత్తం. ఞాణం గచ్ఛతీతి అసఙ్గమనం పవత్తతి పగేవ ఇన్ద్రియభావనాయ కతత్తా, కిలేసనిగ్గహస్స సుఖేనేవ సిద్ధత్తా. దాయకస్స అజ్ఝాసయో వసో ఉళారో లామకో. దేయ్యధమ్మస్స పమాణం వసో అప్పకం బహుకఞ్చ.

మహామణ్డపట్ఠానం నామ లోహపాసాదస్స పురతో ఏవ మహాభిక్ఖుసఙ్ఘస్స సన్నిపాతకాలే తేసం పహోనకవసేన మహామణ్డపస్స కత్తబ్బట్ఠానం. గహణమానన్తి పరివిసగహణభాజనం.

పకతియా భత్తకారకిచ్చే అధిగతో ఉపట్ఠాకుపాసకో. ముదుసమఖరసఞ్ఞితేహి, దహనపచనభజ్జనసఞ్ఞితేహి వా తీహి పాకేహి.

పరిసోధేత్వాతి రఞ్ఞో అనుచ్ఛవికభావం పరిసోధేత్వా. భూమియం ఛడ్డేసి ‘‘భిక్ఖూనం అదత్వా మయా ముఖే పక్ఖిత్త’’న్తి. ముఖేన గణ్హి తస్స నిద్దోసభావం దస్సేతుం. మత్తం జానాపేతుం పమజ్జి. ‘‘త్వం కుతో ఆగతో’’తి పుచ్ఛనే పమాదం ఆపజ్జి. అనుభాగోతి అవసిట్ఠభాగో. ఇదమత్థియన్తి ఇదం పయోజనం. ఇతరన్తి పాళియం అనాగతమ్పి ఆహారే పమాణజాననం.

సయనం సేయ్యా, కామభోగీనం సేయ్యా కామభోగిసేయ్యా. దక్ఖిణపస్సేన సయానో నామ నత్థి దక్ఖిణహత్థేన కాతబ్బకిచ్చకరణతో. తేజుస్సదత్తాతి ఇదం అనుత్రాసస్సేవ సీహస్స సయనన్తి దస్సేతుం వుత్తం. ద్వే పురిమపాదే ఏకస్మిం, పచ్ఛిమపాదే ఏకస్మిం ఠానే ఠపేత్వాతి హి ఇదం పాదానం అవిక్ఖిత్తభావకరణదస్సనం.

చతుత్థజ్ఝానసేయ్యాతి చతుత్థజ్ఝానికం ఫలసమాపత్తిం వదతి. యేభుయ్యేన హి తథాగతా ఫలసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వావ సయన్తి. సా చ నేసం చతుత్థజ్ఝానతో వుట్ఠాయ, కిలేసపరినిబ్బానస్స చ కతత్తాతి వదన్తి. ఇధ సీహసేయ్యా ఆగతా పాదం అచ్చాధాయ పుబ్బేనాపరం అజహితసంలక్ఖణా సేయ్యాతి కత్వా. తేనాహ ‘‘అయం హీ’’తిఆది. ఏవన్తి ‘‘దక్ఖిణేన పస్సేనా’’తిఆదినా వుత్తాకారేన సేయ్యం కప్పేతి.

కథం నిద్దాయన్తో సతో సమ్పజానో హోతి? భవఙ్గచిత్తేన హి నిద్దూపగమనన్తి అధిప్పాయో. అప్పహానేనాతి తదధిముత్తతాయ తదప్పహానం దట్ఠబ్బం. తథా తేసు నిద్దోక్కమనస్స ఆదిపరియోసానేసు అజహితసతిసమ్పజఞ్ఞం హోతి. తేనాహ – ‘‘నిద్దం ఓక్కమన్తోపి సతో సమ్పజానో హోతీ’’తి. ఏతం పనాతి ‘‘నిద్దం ఓక్కమన్తోపి సతో సమ్పజానో హోతీ’’తి వుత్తనయం వదతి. ఞాణధాతుకన్తి న రోచయింసూతి నిద్దోక్కమనేపి జాగరణే పవత్తఞాణసభావమేవాతి న రోచయింసు పోరాణా. నిరన్తరం భవఙ్గచిత్తేసు వత్తమానేసు సతిసమ్పజఞ్ఞాసమ్భవోతి అధిప్పాయో. పురిమస్మిఞ్హి నయే సతిసమ్పజఞ్ఞస్స అసంవరో, న భవఙ్గస్స. ఇన్ద్రియసంవరో, భోజనే మత్తఞ్ఞుతా, జాగరియానుయోగోతి ఇమేహి తివఙ్గికా, నిమిత్తానుబ్యఞ్జనపరివజ్జనాది సబ్బం విపస్సనాపక్ఖికమేవాతి అధిప్పాయో.

తానేవాతి విపస్సనాక్ఖణే పవత్తాని ఇన్ద్రియాదీని. యావ అరహత్తా దేసనా విత్థారతో కథేతబ్బా. పాళియం పన ‘‘యోని చస్స ఆరద్ధా హోతి ఆసవానం ఖయాయా’’తి సఙ్ఖేపేన కథితా.

రథోపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.