౨. మాలుక్యపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౯౫. అపసాదేతీతి తజ్జేతి. ఉస్సాదేతీతి ఉక్కంసేతి. అయం కిర థేరో మాలుక్యపుత్తో. పమజ్జిత్వాతి యోనిసోమనసికారస్స అననుయుజ్జనేన పమజ్జిత్వా.

యత్రాతి పచ్చత్తం వచనాలఙ్కారే. నామాతి అసమ్భావనే అపసాదనపక్ఖే, ఉస్సాదనపక్ఖే పన సమ్భావనే. కిం జాతన్తి కిం తేన మహల్లకభావేన జాతన్తి మహల్లకభావం తిణాయపి అమఞ్ఞమానో వదతి. తేనాహ ‘‘యది…పే… అనుగ్గణ్హన్తో’’తి. అనుగ్గణ్హన్తోతి అచిన్తేన్తో. మాదిసానం భగవతో ఓవాదో ఉపకారావహోతి ఏతరహి ఓవాదఞ్చ పసంసన్తో.

‘‘అదిట్ఠా అదిట్ఠపుబ్బా’’తిఆదినా పరికప్పవసేన వుత్తనిదస్సనం ‘‘యథా ఏతేసు ఛన్దాదయో న హోన్తి, ఏవమితరేసుపి పరిఞ్ఞాతేసూ’’తి నయపటిపజ్జనత్థం, తేసమ్పి ఇమేహి సమానేతబ్బత్తా. తేన వుత్తం ‘‘సుపినకూపమా కామా’’తి (మ. ని. ౧.౨౩౪; ౨.౪౬; పాచి. ౪౧౭; చూళవ. ౬౫).

చక్ఖువిఞ్ఞాణేన దిట్ఠే దిట్ఠమత్తన్తి చక్ఖువిఞ్ఞాణస్స రూపాయతనం యత్తకో గహణాకారో, తత్తకం. కిత్తకం పమాణన్తి అత్తసంవేదియం పరస్స న దిసితబ్బం, కప్పనామత్తం రూపం. తేనాహ ‘‘చక్ఖువిఞ్ఞాణం హీ’’తిఆది. రూపేతి రూపాయతనే. రూపమత్తమేవాతి నీలాదిభేదం రూపాయతనమత్తం, న నీలాది. విసేసనివత్తనత్థో హి అయం మత్త-సద్దో. యది ఏవం, ఏవ-కారో కిమత్థియో? చక్ఖువిఞ్ఞాణఞ్హి రూపాయతనే లబ్భమానమ్పి నీలాదివిసేసం ‘‘ఇదం నీలం నామ, ఇదం పీతం నామా’’తి న గణ్హాతి. కుతో నిచ్చానిచ్చాదిసభావత్థన్తి సంహితస్సపి నివత్తనత్థం ఏవకారగ్గహణం. తేనాహ ‘‘న నిచ్చాదిసభావ’’న్తి. సేసవిఞ్ఞాణేహిపీతి జవనవిఞ్ఞాణేహిపి.

దిట్ఠం నామ చక్ఖువిఞ్ఞాణం రూపాయతనస్స దస్సనన్తి కత్వా. తేనాహ ‘‘రూపే రూపవిజానన’’న్తి. చక్ఖువిఞ్ఞాణమత్తమేవాతి యత్తకం చక్ఖువిఞ్ఞాణం రూపాయతనే గహణమత్తం, తంమత్తమేవ మే సబ్బం చిత్తం భవిస్సతీతి అత్థో. ‘‘రాగాదిరహేనా’’తి వా పాఠో. దిట్ఠం నామ పదత్థతో చక్ఖువిఞ్ఞాణేన దిట్ఠం రూపం. తత్థేవాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణేన దిట్ఠమత్తే రూపే. చిత్తత్తయం దిట్ఠమత్తం నామ చక్ఖువిఞ్ఞాణం వియ రాగాదివిరహేన పవత్తనతో. తేనాహ ‘‘యథా త’’న్తి ఆది.

మనోద్వారావజ్జనేన విఞ్ఞాతారమ్మణం విఞ్ఞాతన్తి అధిప్పేతం రాగాదివిరహేన విఞ్ఞేయ్యతో. తేనాహ ‘‘యథా ఆవజ్జనేనా’’తిఆది.

తదాతి తస్మిం కాలే, న తతో పట్ఠాయాతి అయమేత్థ అత్థోతి దస్సేతి. ‘‘దిట్ఠమత్త’’న్తిఆదినా యేసం రాగాదీనం నివత్తనం అధిప్పేతం, తే ‘‘తేనా’’తి ఏత్థ త-సద్దేన పచ్చామసీయన్తీతి ‘‘తేన రాగేన వా రత్తో’’తిఆది వుత్తం. తత్థాతి విసయే భుమ్మం, విసయభావో చ విసయినా సమ్బన్ధవసేన ఇచ్ఛితబ్బోతి వుత్తం ‘‘పటిబద్ధో’’తిఆది.

సతీతి రూపస్స యథాసభావసల్లక్ఖణా సతి ముట్ఠా పియనిమిత్తమనసికారేన అనుప్పజ్జనతో న దిస్సతి నప్పవత్తతి. అజ్ఝోసాతి అజ్ఝోసాయ. గిలిత్వా పరినిట్ఠపేత్వా అత్తనియకరణేన.

అభిజ్ఝా చ విహేసా చాతి కరణత్థే పచ్చత్తవచనన్తి ఆహ – ‘‘అభిజ్ఝాయ చ విహేసాయ చా’’తి. అత్థవసేన విభత్తిపరిణామోతి ఆహ – ‘‘అభిజ్ఝావిహేసాహీ’’తి. ఆచినన్తస్సాతి వడ్ఢేన్తస్స. పటిస్సతోతి పతిస్సతో సబ్బత్థ సతియా యుత్తో. సేవతో చాపీతి ఏత్థ చ-సద్దో అపి-సద్దో చ నిపాతమత్తన్తి ‘‘సేవన్తస్స’’ఇచ్చేవ అత్థో వుత్తో.

మాలుక్యపుత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.