౩. భారవగ్గో

౧. భారసుత్తవణ్ణనా

౨౨. ఉపాదానానం ఆరమ్మణభూతా ఖన్ధా ఉపాదానక్ఖన్ధా. పరిహారభారియట్ఠేనాతి పరిహారస్స భారియభావేన గరుతరభావేన. వుత్తమేవ అత్థం పాకటం కాతుం ‘‘ఏతేసఞ్హీ’’తిఆదిమాహ. తత్థ యస్మా ఏతాని ఠానగమనాదీని రూపారూపధమ్మానం పఙ్గులజచ్చన్ధానం వియ అఞ్ఞమఞ్ఞూపస్సయవసేన ఇజ్ఝన్తి, న పచ్చేకం, తస్మా ‘‘ఏతేస’’న్తి అవిసేసవచనం కతం. పుగ్గలన్తి ఖన్ధసన్తానం వదతి. ఖన్ధసన్తానో హి అవిచ్ఛేదేన పవత్తమానో యావ పరినిబ్బానా ఖన్ధభారం వహన్తో వియ లోకే ఖాయతి తబ్బినిముత్తస్స సత్తస్స అభావతో. తేనాహ ‘‘పుగ్గలో’’తిఆది. భారహారోతి జాతోతి భారహారో నామ జాతో.

పునబ్భవకరణం పునబ్భవో, తం ఫలం అరహతి, తత్థ నియుత్తాతి వా పోనోభవికా. తబ్భావసహగతం యథా ‘‘సనిదస్సనా ధమ్మా’’తి, న సంసట్ఠసహగతం, నాపి ఆరమ్మణసహగతం. ‘‘తత్ర తత్రా’’తి యం యం ఉప్పత్తిట్ఠానం, రూపాదిఆరమ్మణం వా పత్వా తత్రతత్రాభినన్దినీ. తేనాహ ‘‘ఉపపత్తిట్ఠానే వా’’తిఆది. పఞ్చకామగుణికోతి పఞ్చకామగుణారమ్మణో. రూపారూపూపపత్తిభవే రాగో రూపారూపభవరాగో. ఝాననికన్తి ఝానసఙ్ఖాతే కమ్మభవే రాగో. సస్సతాదిట్ఠీతి భవదిట్ఠి, తంసహగతో రాగో. అయన్తి రాగో భవతణ్హా నామ. ఉచ్ఛేదదిట్ఠి విభవదిట్ఠి నామ, తంసహగతో ఛన్దరాగో విభవతణ్హా నామ. ఏస పుగ్గలో ఖన్ధభారం ఆదియతి తణ్హావసేన పటిసన్ధిగ్గహణతో. ‘‘అసేసమేత్థ తణ్హా విరజ్జతి పలుజ్జతి నిరుజ్ఝతి పహీయతీ’’తిఆదినా సబ్బపదాని నిబ్బానవసేనేవ వేదితబ్బానీతి ఆహ ‘‘సబ్బం నిబ్బానస్సేవ వేవచన’’న్తి.

భారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పరిఞ్ఞసుత్తవణ్ణనా

౨౩. పరిజానితబ్బేతి పహానపరిఞ్ఞాయ పరిజానితబ్బే. తథా పరిజాననఞ్చ తత్థ ఛన్దరాగప్పహానం, తేసం అతిక్కమోతి ఆహ ‘‘సమతిక్కమితబ్బేతి అత్థో’’తి. అచ్చన్తపరిఞ్ఞన్తి నిబ్బానం వదతి. తేనాహ ‘‘సమతిక్కమన్తి అత్థో’’తి.

పరిఞ్ఞసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. అభిజానసుత్తవణ్ణనా

౨౪. ఞాతపరిఞ్ఞా కథితా ‘‘అభివిసిట్ఠాయ పఞ్ఞాయ జానన’’న్తి కత్వా. దుతియపదేనాతి ‘‘పరిజాన’’న్తి పదేన. తతియచతుత్థేహీతి ‘‘విరాజయం పజహ’’న్తి పదేహి.

అభిజానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪-౯. ఛన్దరాగసుత్తాదివణ్ణనా

౨౫-౩౦. ధాతుసంయుత్తే వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బాని, కేవలఞ్హి ఏత్థ ఖన్ధవసేన దేసనా ఆగతా, తత్థ ధాతువసేనాతి అయమేవ విసేసో. చత్తారి సచ్చాని కథితాని అస్సాదాదీనవనిస్సరణవసేన దేసనాయ పవత్తత్తా.

ఛన్దరాగసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. అఘమూలసుత్తవణ్ణనా

౩౧. అఘం వుచ్చతి పాపం, అఘనిమిత్తతాయ అఘం దుక్ఖం. ఇదఞ్హి దుక్ఖం నామ విసేసతో పాపహేతుకం కమ్మఫలసఞ్ఞితం. తథా వట్టదుక్ఖం అవిజ్జాతణ్హామూలకత్తా. అఘస్స నిమిత్తతాయ అఘం దుక్ఖం. వట్టానుసారీ మహాజనో హి దుక్ఖాభిభూతో తస్స పతికారం మఞ్ఞమానో తం తం కరోతీతి.

అఘమూలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౧. పభఙ్గుసుత్తవణ్ణనా

౩౨. పభిజ్జనసభావన్తి ఖణే ఖణే పభఙ్గుసభావం.

పభఙ్గుసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

భారవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.