౩. చన్దూపమసుత్తవణ్ణనా

౧౪౬. పియమనాపనిచ్చనవకాదిగుణేహి చన్దో ఉపమా ఏతేసన్తి చన్దూపమా. సన్థవాదీని పదాని అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనాని. పరియుట్ఠానం పున చిత్తే కిలేసాధిగమో. సబ్బేహిపి పదేహి కత్థచి సత్తే అనురోధరోధాభావమాహ. అత్తనో పన సోమ్మభావేన మహాజనస్స పియో మనాపో. యదత్థమేత్థ చన్దూపమా ఆహటా, తం దస్సేన్తో ‘‘ఏవ’’న్తిఆదిమాహ. న కేవలం చన్దూపమతాయ ఏత్తకో ఏవ గుణో, అథ ఖో అఞ్ఞేపి సన్తీతి తే దస్సేతుం ‘‘అపిచా’’తిఆది వుత్తం. ఏవమాదీహీతి ఆది-సద్దేన యథా. చన్దో లోకానుగ్గహేన అజవీథిఆదికా నానావీథియో పటిపజ్జతి, ఏవం భిక్ఖు తం తం దిసం ఉపగచ్ఛతి కులానుద్దయాయ. యథా చన్దో కణ్హపక్ఖతో సుక్కపక్ఖం ఉపగచ్ఛన్తో కలాహి వడ్ఢమానో హుత్వా నిచ్చనవో హోతి, ఏవం భిక్ఖు కణ్హపక్ఖం పహాయ సుక్కపక్ఖం ఉపగన్త్వా గుణేహి వడ్ఢమానో లోకస్స వా పామోజ్జపాసంసత్థో నిచ్చనవతాయ చన్దసమచిత్తో అధునుపసమ్పన్నో వియ చ నిచ్చనవో హుత్వా చరతి.

అపకస్సిత్వాతి కిలేసకామవత్థుకామేహి వివేచేత్వా. తం నేక్ఖమ్మాభిముఖం కాయచిత్తానం ఆకడ్ఢనం కాయతో అపనయనఞ్చ హోతీతి ఆహ ‘‘ఆకడ్ఢిత్వా అపనేత్వాతి అత్థో’’తి. చతుక్కఞ్చేత్థ సమ్భవతీతి తం దస్సేతుం ‘‘యో హి భిక్ఖూ’’తిఆది వుత్తం.

నిచ్చనవయాతి ‘‘నిచ్చనవకా’’ఇచ్చేవ వుత్తం హోతి. క-సద్దేన హి పదం వడ్ఢితం, క-కారస్స చ య-కారాదేసో. ఏవం విచరింసూతి కిఞ్జక్ఖవసేన పరిగ్గహాభావేన యథా ఇమే, ఏవం విచరింసు అఞ్ఞేతి అనుకమ్పమానా.

ద్వేభాతికవత్థూతి ద్వేభాతికత్థేరపటిబద్ధం వత్థుం. అప్పతిరూపకరణన్తి భిక్ఖూనం అసారుప్పకరణం. ఆధాయిత్వాతి ఆరోపనం ఠపేత్వా. తథాతి యథా సఙ్ఘమజ్ఝే గణమజ్ఝే చ, తథా వుడ్ఢతరే పుగ్గలే అప్పతిరూపకరణం. ఏవమాదీతి ఆది-సద్దేన అన్తరఘరప్పవేసనే అఞ్ఞత్థ చ యథావుత్తతో అఞ్ఞం అసారుప్పకిరియం సఙ్గణ్హాతి. తత్థేవాతి సఙ్ఘమజ్ఝే గణమజ్ఝే పుగ్గలస్స చ వుడ్ఢస్స సన్తికే.

యథావుత్తేసు అఞ్ఞేసు చ తేసు ఠానేసు. పాపిచ్ఛతాపి మనోపాగబ్భియన్తి ఏతేనేవ కోధూపనాహాదీనం సముదాచారో మనోపాగబ్భియన్తి దస్సితం హోతి.

ఏకతో భారియన్తి పిట్ఠిపస్సతో ఓనతం. వాయుపత్థమ్భన్తి చిత్తసముట్ఠానవాయునా ఉపత్థమ్భనం. అనుబ్బేజేత్వా చిత్తన్తి ఆనేత్వా సమ్బన్ధో. చిత్తస్స హి తతో అనుబ్బేజనం తదనునయనం. తేనాహ ‘‘సమ్పియాయమానో ఓలోకేతీ’’తి. వాయుపత్థమ్భకం గాహాపేత్వాతి కాయం తథా ఉపత్థమ్భకం కత్వా.

ఓపమ్మసంసన్దనం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. కామగిద్ధతాయ హీనాధిముత్తికో, అవిసుద్ధసీలాచారతాయ మిచ్ఛాపటిపన్నో.

అఙ్గులీహి నిక్ఖన్తపభా ఆకాససఞ్చలనేన దిగుణా హుత్వా ఆకాసే విచరింసూతి ఆహ ‘‘యమకవిజ్జుతం చారయమానో వియా’’తి. ‘‘ఆకాసే పాణిం చాలేసీ’’తి పదస్స అఞ్ఞత్థ అనాగతత్తా ‘‘అసమ్భిన్నపద’’న్తి వుత్తం. అత్తమనోతి పీతిసోమనస్సేహి గహితమనో. యఞ్హి చిత్తం అనవజ్జం పీతిసోమనస్ససహితం, తం ససన్తకం హితసుఖావహత్తా. తేనాహ ‘‘సకమనో’’తిఆది. న దోమనస్సేన…పే… గహితమనో సకచిత్తస్స తబ్బిరుద్ధత్తా. పురిమనయేనేవాతి ‘‘ఇదాని యో హీనాధిముత్తికో’’తిఆదినా పుబ్బే వుత్తనయేనేవ.

పసన్నాకారన్తి పసన్నేహి కాతబ్బకిరియం. తం సరూపతో దస్సేతి ‘‘చీవరాదయో పచ్చయే దదేయ్యు’’న్తి. తథభావాయాతి యదత్థం భగవతా ధమ్మో దేసితో, యదత్థఞ్చ సాసనే పబ్బజ్జా, తదత్థాయ. రక్ఖణభావన్తి అపాయభయతో చ రక్ఖణజ్ఝాసయం. చన్దోపమాదివసేనాతి ఆది-సద్దేన ఆకాసే చలితపాణి వియ కత్థచి అలగ్గతాయ పరిసుద్ధజ్ఝాసయతా సత్తేసు కారుఞ్ఞన్తి ఏవమాదీనం సఙ్గహో.

చన్దూపమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.