౧౧. చీవరసుత్తవణ్ణనా

౧౫౪. రాజగహస్స దక్ఖిణభాగే గిరి దక్ఖిణాగిరి ణ-కారే అ-కారస్స దీఘం కత్వా, తస్స దక్ఖిణభాగే జనపదోపి ‘‘దక్ఖిణాగిరీ’’తి వుచ్చతి, ‘‘గిరితో దక్ఖిణభాగో’’తి కత్వా. ఏకదివసేనాతి ఏకేన దివసేన ఉప్పబ్బాజేసుం తేసం సద్ధాపబ్బజితాభావతో.

యత్థ చత్తారో వా ఉత్తరి వా భిక్ఖూ అకప్పియనిమన్తనం సాదియిత్వా పఞ్చన్నం భోజనానం అఞ్ఞతరం భోజనం ఏకతో పటిగ్గణ్హిత్వా భుఞ్జన్తి, ఏతం గణభోజనం నామ, తం తిణ్ణం భిక్ఖూనం భుఞ్జితుం వట్టతీతి ‘‘తికభోజనం పఞ్ఞత్త’’న్తి వచనేన గణభోజనం పటిక్ఖిత్తన్తి వుత్తం హోతి. తయో అత్థవసే పటిచ్చ అనుఞ్ఞాతత్తాపి ‘‘తికభోజన’’న్తి వదన్తి.

‘‘దుమ్మఙ్కూనం నిగ్గహో ఏవ పేసలానం ఫాసువిహారో’’తి ఇదం ఏకం అఙ్గం. తేనేవాహ ‘‘దుమ్మఙ్కూనం నిగ్గహేనేవా’’తిఆది. ‘‘యథా దేవదత్తో…పే… సఙ్ఘం భిన్దేయ్యు’’న్తి ఇమినా కారణేన తికభోజనం పఞ్ఞత్తం.

అథ కిఞ్చరహీతి అథ కస్మా త్వం అసమ్పన్నగణం బన్ధిత్వా చరసీతి అధిప్పాయో. అసమ్పన్నాయ పరిసాయ చారికాచరణం కులానుద్దయాయ న హోతి, కులానం ఘాతితత్తాతి అధిప్పాయేన థేరో ‘‘సస్సఘాతం మఞ్ఞే చరసీ’’తిఆదిమవోచ.

సోధేన్తో తస్సా అతివియ పరిసుద్ధభావదస్సనేన. ఉద్దిసితుం న జానామి తథా చిత్తస్సేవ అనుప్పన్నపుబ్బత్తా. కిఞ్చనం కిలేసవత్థు. సఙ్గహేతబ్బఖేత్తవత్థు పలిబోధో, ఆలయో అపేక్ఖా. ఓకాసాభావతోతి బహుకిచ్చకరణీయతాయ కుసలకిరియాయ ఓకాసాభావతో. సన్నిపాతట్ఠానతోతి సఙ్కేతం కత్వా వియ కిలేసరజానం తత్థ సన్నిజ్ఝపవత్తనతో.

సిక్ఖత్తయబ్రహ్మచరియన్తి అధిసీలసిక్ఖాదిసిక్ఖత్తయసఙ్గహం బ్రహ్మం సేట్ఠం చరియం. ఖణ్డాదిభావాపాదనేన అఖణ్డం కత్వా. లక్ఖణవచనఞ్హేతం. కిఞ్చి సిక్ఖేకదేసం అసేసేత్వా ఏకన్తేనేవ పరిపూరేతబ్బతాయ ఏకన్తపరిపుణ్ణం. చిత్తుప్పాదమత్తమ్పి సంకిలేసమలం అనుప్పాదేత్వా అచ్చన్తమేవ విసుద్ధం కత్వా పరిహరితబ్బతాయ ఏకన్తపరిసుద్ధం. తతో ఏవ సఙ్ఖం వియ లిఖితన్తి సఙ్ఖలిఖితం. తేనాహ ‘‘లిఖితసఙ్ఖసదిస’’న్తి. దాఠికాపి తగ్గహణేనేవ గహేత్వా ‘‘మస్సు’’త్వేవ వుత్తం, న ఏత్థ కేవలం మస్సుయేవాతి అత్థో. కసాయేన రత్తాని కాసాయాని.

వఙ్గసాటకోతి వఙ్గదేసే ఉప్పన్నసాటకో. ఏసాతి మహాకస్సపత్థేరో. అభినీహారతో పట్ఠాయ పణిధానతో పభుతి, అయం ఇదాని వుచ్చమానా. అగ్గసావకద్వయం ఉపాదాయ తతియత్తా ‘‘తతియసావక’’న్తి వుత్తం. అట్ఠసట్ఠిభిక్ఖుసతసహస్సన్తి భిక్ఖూనం సతసహస్సఞ్చేవ సట్ఠిసహస్సాని చ అట్ఠ చ సహస్సాని.

అయఞ్చ అయఞ్చ గుణోతి సీలతో పట్ఠాయ యావ అగ్గఫలా గుణోతి కిత్తేన్తో మహాసముద్దం పూరయమానో వియ కథేసి.

కోలాహలన్తి దేవతాహి నిబ్బత్తితో కోలాహలో.

ఖుద్దకాదివసేన పఞ్చవణ్ణా. తరణం వా హోతు మరణం వాతి మహోఘం ఓగాహన్తో పురిసో వియ మచ్ఛేరసముద్దం ఉత్తరన్తో పచ్ఛాపి…పే… పాదమూలే ఠపేసి భగవతో ధమ్మదేసనాయ మచ్ఛేరపహానస్స కథితత్తా.

సత్థు గుణా కథితా నామ హోన్తీతి వుత్తం ‘‘సత్థు గుణే కథేన్తస్సా’’తి. తతో పట్ఠాయాతి తదా సత్థు సమ్ముఖా ధమ్మస్సవనతో పట్ఠాయ.

తథాగతమఞ్చస్సాతి తథాగతస్స పరిభోగమఞ్చస్స. దానం దత్వా బ్రాహ్మణస్స పురోహితట్ఠానే ఠపేసి. తాదిసస్సేవ సేట్ఠినో ధీతా హుత్వా.

అదిన్నవిపాకస్సాతి పుబ్బే కతూపచితస్స సబ్బసో న దిన్నవిపాకస్స. తస్స కమ్మస్సాతి తస్స పచ్చేకబుద్ధస్స పత్తే పిణ్డపాతం ఛిన్దిత్వా కలలపూరణకమ్మస్స. తస్మింయేవ అత్తభావే సత్తసు ఠానేసు దుగ్గన్ధసరీరతాయ పటినివత్తితా. ఇట్ఠకపన్తీతి సువణ్ణిట్ఠకపన్తి. ఘటనిట్ఠకాయాతి తస్స పన్తియం పఠమం ఠపితఇట్ఠకాయ సద్ధిం ఘటేతబ్బఇట్ఠకాయ ఊనా హోతి. భద్దకే కాలేతి ఈదిసియా ఇట్ఠకాయ ఇచ్ఛితకాలేయేవ ఆగతాసి. తేన బన్ధనేనాతి తేన సిలేససమ్బన్ధేన.

ఓలమ్బకాతి ముత్తామణిమయా ఓలమ్బకా. పుఞ్ఞన్తి నత్థి నో పుఞ్ఞం తం, యం నిమిత్తం యం కారణా ఇతో సుఖుమతరస్స పటిలాభో సియాతి అత్థో. పుఞ్ఞనియామేనాతి పుఞ్ఞానుభావసిద్ధేన నియామేన. సో చ అస్స బారాణసిరజ్జం దాతుం కతోకాసో.

ఫుస్సరథన్తి మఙ్గలరథం. ఉణ్హీసం వాలబీజనీ ఖగ్గో మణిపాదుకా సేతచ్ఛత్తన్తి పఞ్చవిధం రాజకకుధభణ్డం. సేతచ్ఛత్తం విసుం గహితం. దిబ్బవత్థం సాదియితుం పుఞ్ఞానుభావచోదితో ‘‘నను తాతా థూల’’న్తిఆదిమాహ.

పఞ్చ చఙ్కమనసతానీతి ఏత్థ ఇతి-సద్దేన ఆదిఅత్థేన అగ్గిసాలాదీని పబ్బజితసారుప్పట్ఠానాని సఙ్గణ్హాతి.

సాధుకీళితన్తి అరియానం పరినిబ్బుతట్ఠానే కాతబ్బసక్కారం వదతి.

నప్పమజ్జి నిరోగా అయ్యాతి పుచ్ఛితాకారదస్సనం. పరినిబ్బుతా దేవాతి దేవీ పటివచనం అదాసి. పటియాదేత్వాతి నియ్యాతేత్వా. సమణకపబ్బజ్జన్తి సమితపాపేహి అరియేహి అనుట్ఠాతబ్బపబ్బజ్జం. సో హి రాజా పచ్చేకబుద్ధానం వేసస్స దిట్ఠత్తా ‘‘ఇదమేవ భద్దక’’న్తి తాదిసంయేవ లిఙ్గం గణ్హి.

తత్థేవాతి బ్రహ్మలోకేయేవ. వీసతిమే వస్సే సమ్పత్తేతి ఆహరిత్వా సమ్బన్ధో. బ్రహ్మలోకతో ఆగన్త్వా నిబ్బత్తత్తా బ్రహ్మచరియాధికారస్స చిరకాలం సఙ్గహితత్తా ‘‘ఏవరూపం కథం మా కథేథా’’తిఆదిమాహ.

వీసతి ధరణాని ‘‘నిక్ఖ’’న్తి వదన్తి. అలభన్తో న వసామీతి సఞ్ఞాపేస్సామీతి సమ్బన్ధో.

ఇత్థాకరోతి ఇత్థిరతనస్స ఉప్పత్తిట్ఠానం. అయ్యధీతాతి అమ్హాకం అయ్యస్స ధీతా, భద్దకాపిలానీతి అత్థో. పసాదరూపేన నిబ్బిసిట్ఠతాయ ‘‘మహాగీవ’’న్తి పటిమాయ సదిసభావమాహ. తేనాహ ‘‘అయ్యధీతాయా’’తిఆది.

సమానపణ్ణన్తి సదిసపణ్ణం, కుమారస్స కుమారియా చ వుత్తన్తపణ్ణం. ఇతో చ ఏత్తో చాతి తే పురిసా సమాగమట్ఠానతో మగధరట్ఠే మహాతిత్థగామం మద్దరట్ఠే సాగలనగరఞ్చ ఉద్దిస్స పక్కమన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞం విస్సజ్జేన్తా నామ హోన్తీతి ‘‘ఇతో చ ఏత్తో చ పేసేసు’’న్తి వుత్తా.

పుప్ఫదామన్తి హత్థిహత్థప్పమాణం పుప్ఫదామం. తాని పుప్ఫదామాని. తేతి ఉభో భద్దా చేవ పిప్పలికుమారో చ. లోకామిసేనాతి గేహస్సితపేమేన, కామస్సాదేనాతి అత్థో. అసంసట్ఠాతి న సంసట్ఠా. విచారయింసు ఘటే జలన్తేన వియ పదీపేన అజ్ఝాసయేన సముజ్జలన్తేన విమోక్ఖబీజేన సముస్సాహితచిత్తా. యన్తబద్ధానీతి సస్ససమ్పాదనత్థం తత్థ తత్థ ఇట్ఠకద్వారకవాటయోజనవసేన యన్తబద్ధఉదకనిక్ఖమనతుమ్బాని. కమ్మన్తోతి కసికమ్మకరణట్ఠానం. దాసగామాతి దాసానం వసనగామా.

ఓసాపేత్వాతి పక్ఖిపిత్వా. ఆకప్పకుత్తవసేనాతి ఆకారవసేన కిరియావసేన చ. అననుచ్ఛవికన్తి పబ్బజితవేసస్స అననురూపం. తస్స మత్థకేతి ద్వేధాపథస్స ద్విధాభూతట్ఠానే.

ఏతేసం సఙ్గహం కాతుం వట్టతీతి నిసీదీతి సమ్బన్ధో. సా పన సత్థు తత్థ నిసజ్జా ఏదిసీతి దస్సేతుం ‘‘నిసీదన్తో పనా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యా బుద్ధానం అపరిమితకాలసఙ్గహితా అచిన్తేయ్యాపరిమేయ్యపుఞ్ఞసమ్భారూపచయనిబ్బత్తా నిరూపితసభావబుద్ధగుణవిజ్జోతితా లక్ఖణానుబ్యఞ్జనసముజ్జలా బ్యామప్పభాకేతుమాలాలఙ్కతా సభావసిద్ధతాయ అకిత్తిమా రూపకాయసిరీ, తంయేవ మహాకస్సపస్స అదిట్ఠపుబ్బం పసాదసంవడ్ఢనత్థం అనిగ్గహేత్వా నిసిన్నో భగవా ‘‘బుద్ధవేసం గహేత్వా…పే… నిసీదీ’’తి వుత్తో. అసీతిహత్థం పదేసం బ్యాపేత్వా పవత్తియా ‘‘అసీతిహత్థా’’తి వుత్తా. సతసాఖోతి బహుసాఖో అనేకసాఖో. సువణ్ణవణ్ణో అహోసి నిరన్తరం బుద్ధరస్మీహి సమన్తతో సమోకిణ్ణత్తా. ఏవం వుత్తప్పకారేన వేదితబ్బా.

రాజగహం నాళన్దన్తి చ సామిఅత్థే ఉపయోగవచనం అన్తరాసద్దయోగతోతి ఆహ ‘‘రాజగహస్స నాళన్దాయ చా’’తి. న హి మే ఇతో అఞ్ఞేన సత్థారా భవితుం సక్కా దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికపరమత్థేహి సత్తానం యథారహం అనుసాసనసమత్థస్స అఞ్ఞస్స సదేవకే అభావతో. న హి మే ఇతో అఞ్ఞేన సుగతేన భవితుం సక్కా సోభనగమనగుణగణయుత్తస్స అఞ్ఞస్స అభావతో. న హి మే ఇతో అఞ్ఞేన సమ్మాసమ్బుద్ధేన భవితుం సక్కా సమ్మా సబ్బధమ్మానం సయమ్భుఞాణేన అభిసమ్బుద్ధస్స అభావతో. ఇమినాతి ‘‘సత్థా మే, భన్తే’’తి ఇమినా వచనేన.

అజానమానోవ సబ్బఞ్ఞేయ్యన్తి అధిప్పాయో. సబ్బచేతసాతి సబ్బఅజ్ఝత్తికఙ్గపరిపుణ్ణచేతసా. సమన్నాగతన్తి సమ్పన్నం సమ్మదేవ అను అను ఆగతం ఉపగతం. ఫలేయ్యాతి విదాలేయ్య. విలయన్తి వినాసం.

ఏవం సిక్ఖితబ్బన్తి ఇదాని వుచ్చమానాకారేన. హిరోత్తప్పస్స బహలతా నామ విపులతాతి ఆహ ‘‘మహన్త’’న్తి. పఠమతరమేవాతి పగేవ ఉపసఙ్కమనతో. తథా అతిమానపహీనో అస్స, హిరిఓత్తప్పం యథా సణ్ఠాతి. కుసలసన్నిస్సితన్తి అనవజ్జధమ్మనిస్సితం. అట్ఠికన్తి తేన ధమ్మేన అట్ఠికం. ఆదితో పట్ఠాయ యావ పరియోసానా సవనచిత్తం ‘‘సబ్బచేతో’’తి అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘చిత్తస్స థోకమ్పి బహి గన్తుం అదేన్తో’’తి. తేన సమోధానం దస్సేతి. సబ్బేన…పే… సమన్నాహరిత్వా ఆరమ్భతో పభుతి యావ దేసనా నిప్ఫన్నా, తావ అన్తరన్తరా పవత్తేన సబ్బేన సమన్నాహారచిత్తేన ధమ్మంయేవ సమన్నాహరిత్వా. ఠపితసోతోతి ధమ్మే నిహితసోతో. ఓదహిత్వాతి అపిహితం కత్వా. పఠమజ్ఝానవసేనాతి ఇదం అసుభేసు తస్సేవ ఇజ్ఝతో, ఇతరత్థఞ్చ సుఖసమ్పయుత్తతా వుత్తా.

సంసారసాగరే పరిబ్భమన్తస్స ఇణట్ఠానే తిట్ఠన్తి కిలేసా ఆసవసభావాపాదనతోతి ఆహ ‘‘సరణోతి సకిలేసో’’తి. చత్తారో హి పరిభోగాతిఆదీసు యం వత్తబ్బం, తం విసుద్ధిమగ్గత్తం సంవణ్ణనాసు వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. ఏత్థ చ భగవా పఠమం ఓవాదం థేరస్స బ్రాహ్మణజాతికత్తా జాతిమానపహానత్థమభాసి, దుతియం బాహుసచ్చం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకఅహంకారపహానత్థం, తతియం ఉపధిసమ్పత్తిం నిస్సాయ ఉప్పజ్జనకఅత్తసినేహపహానత్థం. అట్ఠమే దివసేతి భగవతా సమాగతదివసతో అట్ఠమే దివసే.

మగ్గతో ఓక్కమనం పఠమతరం భగవతా సమాగతదివసేయేవ అహోసి. యది అరహత్తాధిగమో పచ్ఛా, అథ కస్మా పాళియం పగేవ సిద్ధం వియ వుత్తన్తి ఆహ ‘‘దేసనావారస్సా’’తిఆది. ‘‘సత్తాహమేవ ఖ్వాహం, ఆవుసో సరణో, రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జి’’న్తి వత్వా అవసరప్పత్తం అరహత్తం పవేదేన్తో ‘‘అట్ఠమియా అఞ్ఞా ఉదపాదీ’’తి ఆహ. అయమేత్థ దేసనావారస్స ఆగమో. తతో పరం భగవతా అత్తనో కతం అనుగ్గహం చీవరపరివత్తనం దస్సేన్తో ‘‘అథ ఖో, ఆవుసో’’తిఆదిమాహ.

అన్తన్తేనాతి చతుగ్గుణం కత్వా పఞ్ఞత్తాయ సఙ్ఘాటియా అన్తన్తేన. జాతిపంసుకూలికేన…పే… భవితుం వట్టతీతి ఏతేన పుబ్బే జాతిఆరఞ్ఞకగ్గహణేన చ తేరస ధుతఙ్గా గహితా ఏవాతి దట్ఠబ్బం. అనుచ్ఛవికం కాతున్తి అనురూపం పటిపత్తిం పటిపజ్జితుం. థేరో పారుపీతి సమ్బన్ధో.

భగవతో ఓవాదం భగవతో వా ధమ్మకాయం నిస్సాయ ఉరస్స వసేన జాతోతి ఓరసో. భగవతో వా ధమ్మసరీరస్స ముఖతో సత్తతింసబోధిపక్ఖియతో జాతో. తేనేవ ధమ్మజాతధమ్మనిమ్మితభావోపి సంవణ్ణితోతి దట్ఠబ్బో. ఓవాదధమ్మో ఏవ సత్థారా దాతబ్బతో థేరేన ఆదాతబ్బతో ఓవాదధమ్మదాయాదో, ఓవాదధమ్మదాయజ్జోతి అత్థో, తం అరహతీతి. ఏస నయో సేసపదేసుపి.

‘‘పబ్బజ్జా చ పరిసోధితా’’తి వత్వా తస్సా సమ్మదేవ సోధితభావం బ్యతిరేకముఖేన దస్సేతుం, ‘‘ఆవుసో, యస్సా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఏవన్తి యథా అహం లభిం, ఏవం సో సత్థు సన్తికా లభతీతి యోజనా. సీహనాదం నదితున్తి ఏత్థాపి సీహనాదనదనా నామ దేసనావ, థేరో సత్థారా అత్తనో కతానుగ్గహమేవ అనన్తరసుత్తే వుత్తనయేన ఉల్లిఙ్గేతి, న అఞ్ఞథా. న హి మహాథేరో కేవలం అత్తనో గుణానుభావం విభావేతి. సేసన్తి యం ఇధ అసంవణ్ణితం. పురిమనయేనేవాతి అనన్తరసుత్తే వుత్తనయేనేవ.

చీవరసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.