౧. సన్తుట్ఠసుత్తవణ్ణనా

౧౪౪. సన్తుట్ఠోతి సకేన ఉచ్చావచేన పచ్చయేన సమమేవ చ తుస్సనకో. తేనాహ ‘‘ఇతరీతరేనా’’తిఆది. తత్థ దువిధం ఇతరీతరం – పాకతికం, ఞాణసఞ్జనితఞ్చాతి. తత్థ పాకతికం పటిక్ఖిపిత్వా ఞాణసఞ్జనితమేవ దస్సేన్తో ‘‘థూలసుఖుమా’’తిఆదిమాహ. ఇతరం వుచ్చతి హీనం పణీతతో అఞ్ఞత్తా. తథా పణీతమ్పి ఇతరం హీనతో అఞ్ఞత్తా. అపేక్ఖాసద్దా హి ఇతరీతరాతి. ఇతి యేన కేనచి హీనేన వా పణీతేన వా చీవరాదిపచ్చయేన సన్తుస్సితో తథాపవత్తో అలోభో ఇతరీతరపచ్చయసన్తోసో, తంసమఙ్గితాయ సన్తుట్ఠో. యథాలాభం అత్తనో లాభానురూపం సన్తోసో యథాలాభసన్తోసో. సేసపదద్వయేపి ఏసేవ నయో. లబ్భతీతి వా లాభో, యో యో లాభో యథాలాభో, తేన సన్తోసో యథాలాభసన్తోసో. బలన్తి కాయబలం. సారుప్పన్తి భిక్ఖునో అనుచ్ఛవికతా.

యథాలద్ధతో అఞ్ఞస్స అపత్థనా నామ సియా అప్పిచ్ఛతాయ పవత్తిఆకారోతి తతో వినివత్తితమేవ సన్తోసస్స సరూపం దస్సేన్తో ‘‘లభన్తోపి న గణ్హాతీ’’తి ఆహ. తం పరివత్తేత్వాతి పకతిదుబ్బలాదీనం గరుచీవరం న ఫాసుభావావహం సరీరబాధావహఞ్చ హోతీతి పయోజనవసేన, నాత్రిచ్ఛతాదివసేన పరివత్తేత్వా. లహుకచీవరపరిభోగే సన్తోసవిరోధి న హోతీతి ఆహ ‘‘లహుకేన యాపేన్తోపి సన్తుట్ఠోవ హోతీ’’తి. మహగ్ఘచీవరం బహూని వా చీవరాని లభిత్వా తాని విస్సజ్జేత్వా అఞ్ఞస్స గహణం యథాసారుప్పనయే ఠితత్తా న సన్తోసవిరోధీతి ఆహ ‘‘తేసం…పే… ధారేన్తోపి సన్తుట్ఠోవ హోతీ’’తి. ఏవం సేసపచ్చయేసు యథాబలయథాసారుప్పనిద్దేసేసు అపి-సద్దగ్గహణే అధిప్పాయో వేదితబ్బో.

పకతీతి వాచాపకతిఆదికా. అవసేసనిద్దాయ అభిభూతత్తా పటిబుజ్ఝతో సహసా పాపకా వితక్కా పాతుభవన్తీతి.

ముత్తహరీతకన్తి గోముత్తపరిభావితం, పూతిభావేన వా ఛడ్డితత్తా ముత్తహరీతకం. బుద్ధాదీహి వణ్ణితన్తి ‘‘పూతిముత్తభేసజ్జం నిస్సాయ యా పబ్బజ్జా’’తిఆదినా సమ్మాసమ్బుద్ధాదీహి పసత్థం.

ఏకో ఏకచ్చో సన్తుట్ఠో హోతి, సన్తోసస్స వణ్ణం న కథేతి సేయ్యథాపి ఆయస్మా బాకులత్థేరో. న సన్తుట్టో హోతి, సన్తోసస్స వణ్ణం కథేతి సేయ్యథాపి థేరో ఉపనన్దో సక్యపుత్తో. నేవ సన్తుట్ఠో హోతి, న సన్తోసస్స వణ్ణం కథేతి సేయ్యథాపి థేరో లాళుదాయీ. అయన్తి ఆయస్మా మహాకస్సపో. అనేసనన్తి అయోనిసో మిచ్ఛాజీవవసేన పచ్చయపరియేసనం. ఉత్తసతీతి ‘‘కథం ను ఖో లభేయ్య’’న్తి జాతుత్తాసేన ఉత్తసతి. తథా పరితస్సతి. అయన్తి మహాకస్సపత్థేరో. ఏవం యథావుత్తఏకచ్చభిక్ఖు వియ న పరితస్సతి, అలాభపరిత్తాసేన విఘాతప్పత్తియా న పరిత్తాసం ఆపజ్జతి. లోభోయేవ ఆరమ్మణేన సద్ధిం గన్థనట్ఠేన బజ్ఝనట్ఠేన గేధో లోభగేధో. ముచ్ఛన్తి గేధం మోమూహత్తభావం. ఆదీనవన్తి దోసం. నిస్సరణమేవాతి చీవరే ఇదమత్థితాదస్సనపుబ్బకం అలగ్గభావసఙ్ఖాతనియ్యానమేవ పజానన్తో. యథాలద్ధాదీనన్తి యథాలద్ధపిణ్డపాతాదీనం. నిద్ధారణే చేతం సామివచనం.

యథా మహాకస్సపత్థేరోతి అత్తనా వత్తబ్బనియామేన వదతి, భగవతా పన వత్తబ్బనియామేన ‘‘యథా కస్సపో భిక్ఖూ’’తి భవితబ్బం. కస్సపేన నిదస్సనభూతేన. కథనం నామ భారో ‘‘ముత్తో మోచేయ్య’’న్తి పటిఞ్ఞానురూపత్తా. పటిపత్తిం పరిపూరం కత్వా పూరణం భారో సత్థు ఆణాయ సిరసా సమ్పటిచ్ఛితబ్బతో.

సన్తుట్ఠసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.