౨. అభిసమయసంయుత్తం

౧. నఖసిఖాసుత్తవణ్ణనా

౭౪. సుఖుమాతి తరుణా పరిత్తా కేసగ్గమత్తభావతో. యథా కేసా దీఘసో ద్వఙ్గులమత్తాయ సబ్బస్మిం కాలే ఏతప్పమాణావ, న తచ్ఛిన్దనం, ఏవం నఖగ్గాపి కేసగ్గమత్తావ, న తేసం ఛిన్దనం అవడ్ఢనతో. పరతోతి ‘‘సహస్సిమం సతసహస్సిమ’’న్తి వుత్తట్ఠానే. అభిసమేత్వాతి పటివిజ్ఝిత్వా, తస్మా అభిసమేతావినో పటివిద్ధసచ్చస్సాతి అత్థో. కామం పురిమపదం దుక్ఖక్ఖన్ధస్స అతీతభావం ఉపాదాయపి వత్తుం యుత్తం. పురేతరంయేవ పన వుత్తభావం ఉపాదాయ వుత్తన్తి దస్సేతుం ‘‘పురిమం దుక్ఖక్ఖన్ధ’’న్తిఆది వుత్తం. పురిమం నామ పచ్ఛిమం అపేక్ఖిత్వా. పురిమపచ్ఛిమతా హి తం తం ఉపాదాయ వుచ్చతీతి ఇధాధిప్పేతం పురిమం నీహరిత్వా దస్సేతుం ‘‘కతమం పనా’’తిఆది వుత్తం. ‘‘అతీతమ్పి పరిక్ఖీణ’’న్తి ఇధాధిప్పేతం పరిక్ఖీణమేవ విభావేతుం ‘‘కతమం పన పరిక్ఖీణ’’న్తిఆది వుత్తం. సోతాపన్నస్స దుక్ఖక్ఖయో ఇధ చోదితోతి తం దస్సేతుం ‘‘పఠమమగ్గస్స అభావితత్తా ఉప్పజ్జేయ్యా’’తి వత్వా ఇదాని తం సరూపతో దస్సేతుం పున ‘‘కతమ’’న్తిఆది వుత్తం. సత్తసు అత్తభావేసు యం అపాయే ఉప్పజ్జేయ్య అట్ఠమం పటిసన్ధిం ఆదిం కత్వా యత్థ కత్థచి అపాయేసు చాతి యం దుక్ఖం ఉప్పజ్జేయ్య, తం సబ్బం పరిక్ఖీణన్తి దట్ఠబ్బం. అస్సాతి సోతాపన్నస్స, యం పరిమాణం, తతో ఉద్ధఞ్చ ఉపపాతం అత్థీతి అధిప్పాయో. మహా అత్థో గుణో మహత్థో, సో ఏతస్స అత్థీతి మహత్థియో క-కారస్స య-కారం కత్వా. తేనాహ ‘‘మహతో అత్థస్స నిప్ఫాదకో’’తి.

నఖసిఖాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. పోక్ఖరణీసుత్తవణ్ణనా

౭౫. ఉబ్బేధేనాతి అవవేధేన అధోదిసతాయ. తేనాహ ‘‘గమ్భీరతాయా’’తి.

పోక్ఖరణీసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. సంభేజ్జఉదకసుత్తాదివణ్ణనా

౭౬-౭౭. సమ్భిజ్జట్ఠానేతి సమ్భిజ్జసమోధానగతట్ఠానే. సమేన్తి సమేతా హోన్తి. తేనాహ ‘‘సమాగచ్ఛన్తీ’’తి. పాళియం విభత్తిలోపేన నిద్దేసోతి తమత్థం దస్సేన్తో ‘‘తీణి వా’’తి ఆహ. సమ్భిజ్జతి మిస్సీభావం గచ్ఛతి ఏత్థాతి సమ్భేజ్జం, మిస్సితట్ఠానం. తత్థ ఉదకం సమ్భేజ్జఉదకం. తేనాహ ‘‘సమ్భిన్నట్ఠానే ఉదక’’న్తి.

సంభేజ్జఉదకసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. పథవీసుత్తాదివణ్ణనా

౭౮-౮౪. చక్కవాళబ్భన్తరాయాతి చక్కవాళపబ్బతస్స అన్తోగధాయ.

ఛట్ఠాదీసు వుత్తనయేనేవాతి ఇధ ఛట్ఠసుత్తాదీసు పఠమసుత్తాదీసు వుత్తనయేనేవాతి అత్థో వేదితబ్బో విసేసాభావతో.

పరియోసానేతి ఇమస్స అభిసమయసంయుత్తస్స ఓసానట్ఠానే. అఞ్ఞతిత్థియసమణబ్రాహ్మణపరిబ్బాజకానన్తి అఞ్ఞతిత్థియానం. గుణాధిగమోతి ఝానాభిఞ్ఞాసహితో గుణాధిగమో. సతభాగమ్పి…పే… న ఉపగచ్ఛతి సచ్చపటివేధస్స మహానుభావత్తా. తేనాహ భగవా పచ్చక్ఖసబ్బధమ్మో ‘‘ఏవం మహాధిగమో, భిక్ఖవే, దిట్ఠిసమ్పన్నో పుగ్గలో ఏవం మహాభిఞ్ఞో’’తి.

పథవీసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

అభిసమయసంయుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.