౮. కోసమ్బిసుత్తవణ్ణనా

౬౮. అట్ఠమే పరస్స సద్దహిత్వాతి పరస్స వచనం సద్దహిత్వా. తేనాహ ‘‘యం ఏస భణతి, తం భూతన్తి గణ్హాతీ’’తి. పరపత్తియో హి ఏసో పరనేయ్యబుద్ధికో. యం కారణన్తి యం అత్తనా చిన్తితవత్థు. రుచ్చతీతి ‘‘ఏవమేతం భవిస్సతి, న అఞ్ఞథా’’తి అత్తనో మతియా చిన్తేన్తస్స రుచ్చతి. రుచియా గణ్హాతీతి పరపత్తియో అహుత్వా సయమేవ తథా రోచేన్తో గణ్హాతి. అనుస్సవోతి ‘‘అను అను సుత’’న్తి ఏవం చిరకాలగతాయ అనుస్సుతియా లబ్భమానం ‘‘కథమిదం సియా, కస్మా భూతమేత’’న్తి అనుస్సవేన గణ్హాతి. వితక్కయతోతి ‘‘ఏవమేతం సియా’’తి పరికప్పేన్తస్స. ఏకం కారణం ఉపట్ఠాతీతి యథాపరికప్పితవత్థు చిత్తస్స ఉపట్ఠాతి. ఆకారపరివితక్కేనాతి అత్తనా కప్పితాకారేనా తం గణ్హాతి. ఏకా దిట్ఠి ఉప్పజ్జతీతి ‘‘యథాపరికప్పితం కిఞ్చి అత్థం ఏవమేతం, నాఞ్ఞథా’’తి అభినివిసన్తస్స ఏకో అభినివేసో ఉప్పజ్జతి. యాయస్సాతి యాయ దిట్ఠియా అస్స పుగ్గలస్స. నిజ్ఝాయన్తస్సాతి పచ్చక్ఖం వియ నిరూపేత్వా చిన్తేన్తస్స. ఖమతీతి తథా గహణక్ఖమో హోతి. తేనాహ ‘‘సో…పే… గణ్హాతీ’’తి. ఏతానీతి సద్ధాదీని. తాని హి సద్ధేయ్యానం వత్థూనం గహణహేతుభావతో ‘‘కారణానీ’’తి వుత్తాని. భవనిరోధో నిబ్బానన్తి నవవిధోపి భవో నిరుజ్ఝతి ఏత్థ ఏతస్మిం అధిగతేతి భవనిరోధో, నిబ్బానం. స్వాయం భవో పఞ్చక్ఖన్ధసఙ్గహో తబ్బినిముత్తో నత్థీతి ఆహ ‘‘పఞ్చక్ఖన్ధనిరోధో నిబ్బాన’’న్తి. భవనిరోధో నిబ్బానం నామాతి ‘‘నిబ్బానం నామ భవనిరోధో’’తి ఏస పఞ్హో సేక్ఖేహిపి జానితబ్బో, న అసేక్ఖేహేవ. ఇమం ఠానన్తి ఇమం యాథావకారణం.

సుట్ఠు దిట్ఠన్తి ‘‘భవనిరోధో నిబ్బాన’’న్తి మయా సుట్ఠు యాథావతో దిట్ఠం, భవస్స పీళనసఙ్ఖతసన్తాపవిపరిణామట్ఠానం, భవనిరోధస్స చ నిస్సరణవివేకాసఙ్ఖతామతట్ఠానం యథాభూతం సమ్మప్పఞ్ఞాయ దిట్ఠత్తా. అనాగామిఫలే ఠితో హి అనాగామిమగ్గే ఠితో ఏవ నామ ఉపరిమగ్గస్స అనధిగతత్తాతి వుత్తం ‘‘అనాగామిమగ్గే ఠితత్తా’’తి. నిబ్బానం ఆరబ్భ పవత్తమ్పి థేరస్సేతం ఞాణం ‘‘నిబ్బానం పచ్చవేక్ఖతీ’’తి వుత్తఞాణం వియ న హోతీతి వుత్తం ‘‘ఏకూనవీసతియా…పే… పచ్చవేక్ఖణఞాణ’’న్తి. ఏతేన ఏతం నిబ్బానపచ్చవేక్ఖణా వియ న హోతి సప్పదేసభావతోతి దస్సేతి. ఏవఞ్చ కత్వా ఇధ ఉదపాననిదస్సనమ్పి సమత్థితన్తి దట్ఠబ్బం. పచ్చవేక్ఖణఞాణేనాతి అవసేసకిలేసానం, నిబ్బానస్సేవ వా పచ్చవేక్ఖణఞాణేన. ఉపరి అరహత్తఫలసమయోతి ఉపరి సిజ్ఝనతో అరహత్తపటిలాభో తథా అత్థి. ‘‘యేనాహం తం పరియేసతో నిబ్బానం సచ్ఛికరిస్సామీ’’తి జానాతి.

కోసమ్బిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.