౪. బకబ్రహ్మసుత్తవణ్ణనా

౧౭౫. ‘‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చా’’తి ఏవం పవత్తా దిట్ఠి సస్సతదిట్ఠి. సహ కాయేనాతి సహ తేన బ్రహ్మత్తభావేన. బ్రహ్మట్ఠానన్తి అత్తనో బ్రహ్మవత్థుం. అనిచ్చం ‘‘నిచ్చ’’న్తి వదతి అనిచ్చతాయ అత్తనో అపఞ్ఞాయమానత్తా. థిరన్తి దళ్హం, వినాసాభావతో సారభూతన్తి అత్థో. ఉప్పాదవిపరిణామాభావతో సదా విజ్జమానం. కేవలన్తి పరిపుణ్ణం. తేనాహ ‘‘అఖణ్డ’’న్తి. కేవలన్తి వా జాతిఆదీహి అసమ్మిస్సం, విరహితన్తి అధిప్పాయో. ఉప్పాదాదీనం అభావతో ఏవ అచవనధమ్మం. కోచి జాయనకో…పే… ఉపపజ్జనకో వా నత్థి నిచ్చభావతో ఠానేన సద్ధిం తన్నివాసీనం. నిచ్చభావఞ్హి సో పటిజానాతి. తిస్సో ఝానభూమియోతి దుతియతతియచతుత్థజ్ఝానభూమియో. చతుత్థజ్ఝానభూమివిసేసా హి అసఞ్ఞసుద్ధావాసారుప్పభవా. నిబ్బానన్తి వా ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, న పరిసమాపనత్థో, తస్మా ‘‘సబ్బ’’న్తి ఇమినా ‘‘అసఞ్ఞ…పే… భవా’’తి వుత్తం సఙ్గణ్హాతి. పటిబాహతీతి సన్తంయేవ సమానం అజానన్తోవ ‘‘నత్థీ’’తి పటిక్ఖిపతి. ఏకే ఉత్తరవిహారవాసినో.

హేట్ఠూపపత్తికోతి హేట్ఠా భూమీసు ఉప్పన్నఉపపత్తికో. ఇదాని తమత్థం వివరితుం ‘‘అనుప్పన్నే’’తిఆది వుత్తం. హేట్ఠుపపత్తికం కత్వాతి యథాఠితభూమితో హేట్ఠా తతియజ్ఝానభూమియం ఉపపత్తిఝానం కత్వా, న ఉపరిఝానస్స వియ పత్థనామత్తన్తి అధిప్పాయో. పఠమకాలేతి తస్మిం భవే పఠమకాలే. అఞ్ఞాసి ఆసన్నభావతో. ఉభయన్తి తం తం అత్తనా కతకమ్మఞ్చేవ నిబ్బత్తట్ఠానఞ్చాతి ఉభయం. పముస్సిత్వా నిబ్బత్తిం అనుపధారేన్తో.

అవిజ్జాయ గతోతి అవిజ్జాయ సహ పవత్తో. సహయోగే హి ఇదం కరణవచనం. తేనాహ ‘‘సమన్నాగతో’’తి. అఞ్ఞాణీతి అవిద్వా. పఞ్ఞాచక్ఖువిరహతో అన్ధీభూతో, అన్ధభావం ఆపన్నోతి అత్థో. అనాగతే సద్దో హోతాయం ‘‘వక్ఖతీ’’తి యత్రసద్దపయోగేన, అత్థో పన వత్తమానకాలికో. తేనాహ ‘‘భణతీ’’తి. తేనాహ ‘‘యత్రా’’తిఆది.

మగ్గచోరోతి మగ్గపరిబున్ధకచోరో. సన్తజ్జియమానోతి ‘‘అవిజ్జాగతో వత, భో, బకో బ్రహ్మా’’తిఆదినా సన్తజ్జియమానో. సతిం లభిత్వాతి తేనేవ సన్తజ్జనేన యోనిసో ఉమ్ముజ్జిత్వా పురిమజాతివిసయం సతిం లభిత్వా. నిప్పీళితుకామోతి ఘంసేతుకామో దోసం దస్సేతుకామో ‘‘ఇదం పస్స యావఞ్చ తే అపరద్ధ’’న్తి. పుఞ్ఞకమ్మాతి పుఞ్ఞకారినో. వేదేహి ఞాణేహి గతత్తా పవత్తత్తా. అన్తిమా బ్రహ్ముపపత్తీతి సబ్బపచ్ఛిమా బ్రహ్మభావప్పత్తి. అస్మాభిజప్పన్తీతి అస్మే అభిజప్పన్తి. ఆయువణ్ణాదివసేన బ్రూహితగుణత్తా బ్రహ్మా. అఞ్ఞేహి మహన్తా బ్రహ్మా మహాబ్రహ్మా. అభిభూతి తం బ్రహ్మలోకం జేట్ఠకభావేన అభిభవిత్వా ఠితో. అనభిభూతోతి అఞ్ఞేహి న అభిభూతో. అఞ్ఞదత్థూతి ఏకంసవచనమేతం. దస్సనవసేన దసో, సబ్బం పస్సతీతి అధిప్పాయో. వసవత్తీతి సబ్బజనం వసే వత్తేతి. ఇస్సరోతి లోకే ఇస్సరో. కత్తా నిమ్మాతాతి లోకస్స కత్తా నిమ్మాతా. సేట్ఠో సజితాతి అయం లోకస్స ఉత్తమో సంవిభజితా చ. వసీ పితా భూతభబ్యానన్తి ఆచిణ్ణవసిత్తా వసీ, అయం పితా భూతానం నిబ్బత్తానం భబ్యానం సమ్భవేసీనన్తి పత్థేన్తి వికత్థేన్తి పిహేన్తి మానేన్తి.

ఏతన్తి విపరీతసఞ్ఞావసేన ‘‘ఇదం నిచ్చం ఇదం ధువం ఇదం సస్సత’’న్తిఆదినా వుత్తం ఏతం అప్పం పరిత్తకన్తి తం భగవా పరిచ్ఛిన్దిత్వా దస్సేతి. తం పన ‘‘ఏకస్మిం కోసలకే తిలవాహే వస్ససతే వస్ససతే ఏకేకతిలుద్ధారే కయిరమానే తిలాని పరిక్ఖయం గచ్ఛన్తి, న త్వేవ అబ్బుదే ఆయూ’’తి ఏవం వుత్తో అబ్బుదో, తంవసేన వీసతిగుణం నిరబ్బుదో, తేసం నిరబ్బుదానం వసేన నిరబ్బుదసతసహస్సం. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన పదుమే ఆయునో వస్సగణనా ఇమస్మింయేవ సంయుత్తే పరతో ఆగమిస్సతి. అనన్తదస్సీతి అనన్తస్స ఞేయ్యస్స అనవసేసతో దస్సీ. వతసీలవత్తన్తి సమాదానవసేన వతభూతం చారిత్తసీలవసేన సమాచిణ్ణత్తా సీలవత్తం. తం పన ఏకమేవాతి ఆహ ‘‘సీలమేవా’’తి.

అపాయేసీతి ఏత్థ యదా సో పిపాసితే మనుస్సే పానీయం పాయేసి, తం సముదాగమతో పట్ఠాయ దస్సేతుం ‘‘తత్రా’’తిఆది ఆరద్ధం. పుబ్బేతి పురిమజాతియం. ఏస బ్రహ్మా ‘‘జరామరణస్స అన్తం కరిస్సామీ’’తి అజ్ఝాసయవసేన ఝానం నిబ్బత్తేత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తి, సో తత్థ నిబ్బానసఞ్ఞీ అహోసి. ఝానరతియా వీతినామేతీతి తదా తస్సా కిరియాయ అవిచ్ఛేదతో పవత్తిం ఉపాదాయ వత్తమానపయోగో. రత్తన్ధకారే పురతో పురతో గచ్ఛన్తస్స సకటస్స అనుస్సరణవసేన గచ్ఛన్తానం సకటానం నివత్తనం హోతీతి ‘‘సబ్బసకటాని తథేవ నివత్తిత్వా’’తి వుత్తం.

కమ్మసజ్జాతి యుద్ధసజ్జా. విలోపన్తి విలుత్తభణ్డం. ఏణికూలస్మిన్తి ఏత్థ ‘‘పనిహతాయ నిచ్చగఙ్గాయ నామ’’న్తి కేచి. ‘‘ఏణిమిగబహులతాయ సో గఙ్గాయ తీరప్పదేసో ఏణికూలన్తి వుత్త’’న్తి అపరే. గఙ్గేయ్యకోతి గఙ్గాసన్నివాసీ.

బద్ధచరోతి పటిబద్ధచరియో. తేనాహ ‘‘అన్తేవాసికో’’తి. యస్మా బుద్ధో సబ్బఞ్ఞూ, తస్మా అఞ్ఞాసి, ఇధ మయ్హం పముట్ఠఞ్చ సబ్బం జానాసీతి అధిప్పాయో. సబ్బం బ్రహ్మలోకం ఓభాసయన్తో సబ్బమ్పిమం బ్రహ్మలోకం భగవా ఓభాసం అభిభవిత్వా అనఞ్ఞసాధారణం అత్తనో ఓభాసం ఓభాసేన్తో తిట్ఠతి.

బకబ్రహ్మసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.