౨. పఞ్చరాజసుత్తవణ్ణనా

౧౨౩. రూపాతి రూపసఙ్ఖాతా కామగుణా. తే పన నీలాదివసేన అనేకభేదభిన్నాపి రూపాయతనత్తా చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యతం నాతివత్తన్తీతి ఆహ ‘‘నీలపీతాదిభేదం రూపారమ్మణ’’న్తి. తో-సద్దోపి దా-సద్దో వియ కాలత్థో హోతీతి ఆహ ‘‘యతోతి యదా’’తి. మనం ఆపయతి వడ్ఢేతీతి మనాపం, మనోరమం. మనాపనిప్ఫత్తితన్తి తస్స పుగ్గలస్స మనసా పియాయితం, తస్స అగ్గభావేన పరియన్తం పరమం కోటిం కత్వా పవత్తితన్తి అత్థో. పుగ్గలమనాపన్తి ఆరమ్మణసభావం అచిన్తేత్వా పుగ్గలస్స వసేన మనాపభావేనేవ ఇట్ఠతాయ ఇట్ఠన్తి. సమ్ముతీతి సమఞ్ఞా. పుగ్గలమనాపం నామ సఞ్ఞావిపల్లాసవసేన విపరీతమ్పి గణ్హాతి ఇతరసభావతోతి ఆహ ‘‘యం ఏకస్స…పే… ఇట్ఠం కన్త’’న్తి. ఇదాని తం జివ్హావిఞ్ఞేయ్యవసేన యోజేత్వా దస్సేన్తో ‘‘పచ్చన్తవాసీన’’న్తిఆదిమాహ. ఇదం పుగ్గలమనాపన్తి ఇదం యథావుత్తం జివ్హావిఞ్ఞేయ్యం వియ అఞ్ఞమ్పి ఏవంజాతికం తేన తేన పుగ్గలేన మనాపన్తి గహేతబ్బారమ్మణం పుగ్గలమనాపం నామ.

లోకే పటివిభత్తం నత్థి, విభజిత్వా దస్సనేన లోకేన మధురజాతేనపి పటివిభత్తం కత్వా గహేతుం న సక్కుణేయ్యాతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘విభజిత్వా పన దస్సేతబ్బ’’న్తి. దిబ్బకప్పమ్పీతి దేవలోకపరియాపన్నసదిసమ్పి అమనాపం ఉపట్ఠాతి ఉళారపణీతారమ్మణపరిచయతో. మజ్ఝిమానం పన…పే… విభజితబ్బం తేసం మనాపస్స మనాపతో, అమనాపస్స అమనాపతో ఉపట్ఠానతో. తత్థపి ఇట్ఠానిట్ఠపరిచ్ఛేదో నిప్పరియాయతో ఏవం వేదితబ్బోతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘తఞ్చ పనేత’’న్తిఆది. తఞ్చ పనేతం ఇట్ఠానిట్ఠభూతం ఆరమ్మణం కామావచరజవనేసు అకుసలస్స వసేన యేభుయ్యేన పవత్తతీతి కత్వా తత్థ ‘‘రజ్జతి దుస్సతీ’’తి అకుసలస్సేవ పవత్తి దస్సితా. సేసకామావచరస్సపి వసేన పవత్తి లబ్భతేవ. తథా హి తం అప్పటికూలేపి పటికూలాకారతో, పటికూలేపి అప్పటికూలాకారతో పవత్తతీతి. విపాకచిత్తం ఇట్ఠానిట్ఠం పరిచ్ఛిన్దతి, న సక్కా విపాకం వఞ్చేతున్తి. కుసలకమ్మం హి ఏకన్తతో ఇట్ఠమేవ, అకుసలకమ్మఞ్చ అనిట్ఠమేవ, తస్మా తత్థ ఉప్పజ్జమానం విపాకచిత్తం యథాసభావతో పవత్తతీతి.

యం పన సమ్మోహవినోదనియం ‘‘కుసలకమ్మజం అనిట్ఠం నామ నత్థీ’’తి ఏత్తకమేవ వుత్తం, తం పన నిదస్సనమత్తం దట్ఠబ్బం. తేన సోభనం అకుసలకమ్మజమ్పి ఏకచ్చానం సత్తానం ఇట్ఠన్తి అనుఞ్ఞాతం సియా. కుసలకమ్మజం పన సబ్బేసం ఇట్ఠమేవాతి వదన్తి. తిరచ్ఛానగతానం కేసఞ్చి మనుస్సరూపం అమనాపం, యతో తే దిస్వావ పలాయన్తి. మనుస్సా చ దేవతానం రూపం దిస్వా భాయన్తి, తేసమ్పి విపాకవిఞ్ఞాణం తం రూపం ఆరబ్భ కుసలవిపాకమేవ ఉప్పజ్జతి, తాదిసస్స పన పుఞ్ఞస్స అభావా న తేసం తత్థ అభిరతి హోతీతి దట్ఠబ్బం. కుసలకమ్మజస్స పన అనిట్ఠస్స అభావో వియ అకుసలకమ్మజస్స సోభనస్స ఇట్ఠస్స అభావో వత్తబ్బో. హత్థిఆదీనమ్పి హి అకుసలకమ్మజం మనుస్సానం అకుసలవిపాకస్సేవ ఆరమ్మణం, కుసలకమ్మజం పన పవత్తే సముట్ఠితం కుసలవిపాకస్స, ఇట్ఠారమ్మణేన వోమిస్సకత్తా అప్పకం అకుసలకమ్మజం బహులం అకుసలవిపాకుప్పత్తియా కారణం న భవిస్సతీతి సక్కా వత్తుం. ఇదాని తమేవ విపాకవసేన ఇట్ఠానిట్ఠారమ్మణవవత్థానం విభావేతుం ‘‘కిఞ్చాపి హీ’’తిఆది వుత్తం. తయిదం సమ్ముతిమనాపసంవిభాగత్థం వుత్తం, ఇధ పన న తథా విభత్తన్తి ఆహ ‘‘భగవా పనా’’తిఆది.

సో ఉపాసకో చన్దనఙ్గలగామే జాతత్తా ‘‘చన్దనఙ్గలికో’’తి పఞ్ఞాయతి, ‘‘చన్దనవిలాసో’’తి కేచి. తస్స ఉపాసకస్స పటిభానం ఉదపాదీతి యోజనా. తే రాజానో హతప్పభే హతసోభే దిస్వాతి సమ్బన్ధో. ఉదకాభిసిత్తేతి ఉదకేన అభిసిఞ్చితే. అఙ్గారే వియాతి అఙ్గారక్ఖణే వియ.

కాలస్సేవాతి పగేవ. అవిగతగన్ధం తఙ్ఖణవికసితతాయ. ఈదిసం వచనన్తి ‘‘అచ్ఛాదేసీ’’తి ఏవరూపం వచనన్తి.

పఞ్చరాజసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.