౧. పఠమవగ్గో

౧. పఠమకస్సపసుత్తవణ్ణనా

౮౨. దేవస్స పుత్తో దేవపుత్తో. దేవానం జనకజనేతబ్బసమ్బన్ధాభావతో కథమయం దేవపుత్తోతి వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘దేవానం హీ’’తిఆది. ‘‘అపాకటో అఞ్ఞతరోతి వుచ్చతీ’’తి ఇదం యేభుయ్యవసేన వుత్తం. పాకటోపి హి కత్థచి ‘‘అఞ్ఞతరో’’తి వుచ్చతి. హేట్ఠా దేవతాసంయుత్తే ‘‘అపాకటా అఞ్ఞతరా దేవతా’’తి వత్వా ఇధ ‘‘పాకటో దేవపుత్తో’’తి వుత్తం. తథా హిస్స కస్సపోతి గోత్తనామం గహితం, తఞ్చ ఖో పురిమజాతిసిద్ధసమఞ్ఞావసేన. అనుసాసనం అనుసాసో, తం అనుసాసం. భిక్ఖునిద్దేసన్తి భిక్ఖుసద్దస్స నిద్దేసం. భిక్ఖుఓవాదన్తి భిక్ఖుభావావహం ఓవాదం. యది పన న అస్సోసి, కథమయం పఞ్హం కథేసీతి? అఞ్ఞతో సుతం నిస్సాయ పఞ్హం కథేసి, న పన భగవతో సమ్ముఖా సుతభావేన.

తేసన్తి యథావుత్తానం తిణ్ణం పుగ్గలానం. ‘‘కథేతుకామో చేవా’’తిఆదినా హి చతుత్థం ఇధ ఉద్ధటం. తత్థ ఆదితో తిణ్ణం భగవా పఞ్హం భారం న కరోతి ఏకేకఙ్గవేకల్లతో చేవ అఙ్గద్వయవేకల్లతో చ, చతుత్థస్స పన ఉభయఙ్గపారిపూరత్తా భారం కరోతీతి ఆహ ‘‘అయం పనా’’తిఆది.

గాథాయం ‘‘సుభాసితస్సా’’తి ఉపయోగత్థే సామివచనన్తి ఆహ ‘‘సుభాసితం సిక్ఖేయ్యా’’తి. చతుసచ్చాదినిస్సితం బుద్ధవచనం సిక్ఖన్తో చతుబ్బిధం వచీసుచరితం సిక్ఖతి నామాతి ఆహ ‘‘చతుసచ్చనిస్సితం…పే… సిక్ఖేయ్యా’’తి. అవధారణేన తప్పటిపక్ఖం పటినివత్తేతి. ఉపాసితబ్బన్తి ఆసేవితబ్బం భావేతబ్బం బహులీకాతబ్బం. అట్ఠతింసభేదం కమ్మట్ఠానన్తి ఇదం తస్స విపస్సనాపదట్ఠానతం హదయే ఠపేత్వా వుత్తం. తథా హి వుత్తం ‘‘దుతియపదేన అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా కథితా’’తి. యే పన ‘‘దుతియపదేన అధిచిత్తసిక్ఖా చిత్తవూపసమేన అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా’’తి పఠన్తి, తేసం పదేన అట్ఠతింసప్పభేదకమ్మట్ఠానం సుద్ధసమథకమ్మట్ఠానస్సేవ గహణం దట్ఠబ్బం. యది ఏవం ‘‘అట్ఠసమాపత్తివసేనా’’తి ఇదం కథన్తి? ‘‘తం విపస్సనాధిట్ఠానానం సమాపత్తీనం వసేన కథిత’’న్తి వదన్తి. ఏవఞ్చ కత్వా ‘‘దుతియపదేన అధిపఞ్ఞాసిక్ఖా’’తి ఇదం వచనం సమత్థితం హోతి. సిక్ఖనం నామ ఆసేవనన్తి ఆహ ‘‘భావేయ్యాతి అత్థో’’తి. ఉపాసనన్తి పయిరుపాసనం. తఞ్చ ఖో అస్సుతపరియాపుణనకమ్మట్ఠానుగ్గహాదివసేన దస్సేన్తో ‘‘తమ్పీ’’తిఆదిమాహ. అధిసీలసిక్ఖా కథితా లక్ఖణహారనయేన. వచీసుచరితస్స హి సీలసభావత్తా తగ్గహణేనేవ తదేకలక్ఖణం కాయసుచరితమ్పి ఇతరమ్పి గహితమేవాతి. ఏత్థ చ అధిసీలసిక్ఖాయ చిత్తవివేకో, అధిపఞ్ఞాసిక్ఖాయ ఉపధివివేకో, అధిచిత్తసిక్ఖాయ కాయవివేకో కథితో, కాయవివేకో పన సరూపేనేవ పాళియం గహితోతి తివిధస్సపి వివేకస్స పకాసితత్తం దట్ఠబ్బం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పఠమకస్సపసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨. దుతియకస్సపసుత్తవణ్ణనా

౮౩. ద్వీహి ఝానేహీతి ఆరమ్మణలక్ఖణూపనిజ్ఝానలక్ఖణేహి ద్వీహి ఝానేహి. కమ్మట్ఠానవిముత్తియాతి కమ్మట్ఠానానుయోగలద్ధాయ విముత్తియా. తేన తదఙ్గవిక్ఖమ్భనవిముత్తియో వదతి. సత్థుసాసనస్స హదయత్తా అబ్భన్తరత్తా హదయస్స మానసస్స, అనుపత్తిం పటిలాభమానసం. తం పన అత్థతో అఞ్ఞా ఏవాతి ఆహ ‘‘అరహత్త’’న్తి. తం పత్తుకామేన ఏకన్తతో వజ్జేతబ్బతణ్హాదిట్ఠీనం భావే తస్స అనిజ్ఝనతో, తదభావే ఇజ్ఝనతో చ తే ఉప్పాదనవసేన యదగ్గేన నిస్సితో, తదగ్గేన పనాయమ్పి తేహి నిస్సితో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘అనిస్సితో’’తిఆది. అరహత్తం ఆనిసంసితబ్బట్ఠేన ఆనిసంసం ఏతస్సాతి అరహత్తానిసంసో. అరహత్తం పత్తుకామస్స పుబ్బభాగపటిపదా ఇచ్ఛితబ్బా. తత్థ చ సబ్బపఠమో కమ్మట్ఠానఅత్తానుయోగో, సో ఇధ న గహితోతి ఆహ ‘‘తన్తిధమ్మో పుబ్బభాగో’’తి. తత్థ తన్తిధమ్మోతి పరియత్తిధమ్మో.

దుతియకస్సపసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. మఘసుత్తవణ్ణనా

౮౪. మఘోతి సక్కస్సేతం నామం పురిమజాతిఅనుగతం. స్వేవాతి సక్కో ఏవ. వతేనాతి మాతాపితుఉపట్ఠానాదిచారిత్తధమ్మేన. అఞ్ఞేతి ఉపధివేపక్కపాపధమ్మే అభిభవిత్వా. అసురన్తి ఇన్దసత్తుభూతం అసురం.

మఘసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. మాగధసుత్తవణ్ణనా

౮౫. చతుత్థసుత్తం వుత్తత్థమేవాతి దేవతాసంయుత్తే సంవణ్ణితత్థమేవ, తస్మా ఇధ న వత్తబ్బో అత్థోతి అధిప్పాయో.

మాగధసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా

౫. దామలిసుత్తవణ్ణనా

౮౬. తేన కారణేనాతి తేన పధానేన కారణభూతేన, పధానకరణనిమిత్తన్తి అత్థో. యం కిఞ్చి ఖుద్దకమ్పి మహన్తమ్పి హీనమ్పి పణీతమ్పి భవం. ఆయతపగ్గహోతి దీఘరత్తస్స వీరియారమ్భో. కిచ్చవోసానన్తి కిచ్చనిట్ఠానం. తథేవాతి యథా అరహత్తుప్పత్తితో పుబ్బే, తతో పచ్ఛాపి తథేవ ‘‘బుద్ధిపగ్గహో’’తి వీరియం దళ్హం కరోతూతి కుప్పధమ్మం వియ మఞ్ఞమానో వదతి. దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారాదిఅత్థం పన వీరియకరణం ఇచ్ఛితబ్బమేవ.

అసంకిణ్ణాతి అవోమిస్సా ఏవం అఞ్ఞత్థ అనాగతత్తా. తేనాహ ‘‘భగవతా హీ’’తిఆది. యది ఏవం ఇధేవ కస్మా ఏతం వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఇధ పనా’’తిఆది. పతిట్ఠన్తి నదీ నామ అనవట్ఠితతీరా, తత్థ పతిట్ఠాతబ్బట్ఠానం.

దామలిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. కామదసుత్తవణ్ణనా

౮౭. పుబ్బయోగావచరోతి పుబ్బే యోగావచరో పురిమత్తభావే భావనమనుయుత్తో. అయం కిర కస్సపస్స భగవతో సాసనే పబ్బజిత్వావ బహూని వస్ససహస్సాని సమణధమ్మం అకాసి, న పన విసేసం నిబ్బత్తేసి. తమత్థం కారణేన సద్ధిం దస్సేతుం ‘‘బహలకిలేసతాయా’’తిఆది వుత్తం. ఏకన్తపరిసుద్ధస్సాతి యథా విసేసావహో హోతి, ఏవం ఏకన్తేన పరిసుద్ధస్స సబ్బసో అనుపక్కిలిట్ఠస్స. సీలేన సమాహితాతి యథా సీలం ఉపరూపరి విసేసావహం నిబ్బేధభాగియఞ్చ హోతి, ఏవం సమ్మదేవ ఆహితచిత్తా సుట్ఠు సమ్పన్నచిత్తా. తథాభూతా తేన సమన్నాగతా హోన్తీతి ఆహ ‘‘సముపేతా’’తి. పతిట్ఠితసభావాతి సేక్ఖత్తా ఏవ యథాధిగతధమ్మేన నిచ్చలభావేన అధిట్ఠితసభావా. మయా తుట్ఠియా గహితాయ దేవపుత్తో ‘‘దుల్లభా తుట్ఠీ’’తి వక్ఖతీతి భగవా ‘‘తుట్ఠి హోతి సుఖావహా’’తి అవోచాతి ఆహ ‘‘ఉపరి పఞ్హసముట్ఠాపనత్థ’’న్తి. పబ్బజితో రుక్ఖమూలికో అబ్భోకాసికో వా అనగారియుపేతో నామ హోతి, సేనాసనే పన వసన్తో కథన్తి ఆహ ‘‘సత్తభూమికే’’తిఆది. చతుపచ్చయసన్తోసోతి భావనాభియోగసిద్ధో చతూసు పచ్చయేసు సన్తోసో. తేన చిత్తవూపసమేన తుట్ఠి లద్ధాతి దస్సేతి. చిత్తవూపసమభావనాయాతి చిత్తకిలేసానం వూపసమకరభావనాయ, మనచ్ఛట్ఠానం ఇన్ద్రియానం నిబ్బిసేవనభావకరణేన సవిసేసం చిత్తస్స వూపసమకరభావనాయ రతో మనోతి యోజనా.

ఏత్థ చ ఇన్ద్రియూపసమేన చిత్తసమాధానం పరిపుణ్ణం హోతి ఇన్ద్రియభావనాయ చిత్తసమాధానస్స అకారకానం దూరీకరణతో. అధిచిత్తసమాధానేన చతుపచ్చయసన్తోసో సవిసేసం పరిసుద్ధో పరిపుణ్ణో చ హోతి పచ్చయానం అలాభలాభేసు పరిచ్చాగసభావతో. వుత్తనయేన పన సన్తుట్ఠస్స యథాసమాదిన్నం సీలం విసుజ్ఝతి పారిపూరిఞ్చ ఉపగచ్ఛతి, తథాభూతో చతుసచ్చకమ్మట్ఠానే యుత్తో మగ్గపటిపాటియా సబ్బసో కిలేసే సముచ్ఛిన్దన్తో నిబ్బానదిట్ఠో హోతీతి ఇమమత్థం దస్సేతి ‘‘యే రత్తిన్దివ’’న్తిఆదినా. కిం న గచ్ఛిస్సన్తి? గమిస్సన్తేవాతి అరియమగ్గభావనం పహాయ సమ్మాపటిపత్తియా దుక్కరభావం సన్ధాయ సాసఙ్కం వదతి. తేనాహ ‘‘అయం పన దుగ్గమో భగవా విసమో మగ్గో’’తి.

తత్థ కేచి ‘‘అయం పనాతి దేవపుత్తో. సో హి భగవతో ‘అరియా గచ్ఛన్తీ’తి వచనం సుత్వా ‘దుగ్గమో భగవా’తిఆదిమాహా’’తి వదన్తి, తం న యుజ్జతి. యస్మా ‘‘సచ్చమేత’’న్తి ఏవమాదిపి తస్సేవ వేవచనం కత్వా దస్సితం, తస్మా ‘‘యేన మగ్గేన అరియా గచ్ఛన్తీ’’తి తుమ్హేహి వుత్తం, అయం పన ‘‘దుగ్గమో భగవా విసమో మగ్గో’’తి ఆహ దేవపుత్తో. అరియమగ్గో కామం కదాచి అతిదుక్ఖా పటిపదాతిపి వుచ్చతి, తఞ్చ ఖో పుబ్బభాగపటిపదావసేన, అయం పన అతీవ సుగమో సబ్బకిలేసదుగ్గవివజ్జనతో కాయదుచ్చరితాదివిసమస్స రాగాదివిసమస్స చ దూరీకరణతో న విసమో. తేనాహ ‘‘పుబ్బభాగపటిపదాయా’’తిఆది. అస్సాతి అరియమగ్గస్స. అరియమగ్గస్స హి అధిసీలసిక్ఖాదీనం పరిబున్ధితబ్బభాగేన బహూ పరిస్సయా హోన్తీతి. ఏవం వుత్తోతి ‘‘దుగ్గమో విసమో’’తి చ ఏవం వుత్తో.

అవంసిరాతి అనుట్ఠహనేన అధోభూతఉత్తమఙ్గా. కుసలఙ్గేసు హి సమ్మాదిట్ఠి ఉత్తమఙ్గా సబ్బసేట్ఠత్తా, తఞ్చ అనరియా పతన్తి న ఉట్ఠహన్తి మిచ్ఛాపటిపజ్జనతో. తేనాహ ‘‘ఞాణసిరేనా’’తిఆది. అనరియమగ్గేతి మిచ్ఛామగ్గే. తేనాహ ‘‘విసమే మగ్గే’’తి. తం మగ్గనతో అనరియా అరియానం మగ్గతో అపాపుణనేన పరిచ్చత్తా హుత్వా అపాయే సకలవట్టదుక్ఖే చ పతన్తి. స్వేవాతి స్వాయం అనరియేహి కదాచిపి గన్తుం అసక్కుణేయ్యో మగ్గో అరియానం విసుద్ధసత్తానం సబ్బసో సమధిగమేన సమో హోతి. కాయవిసమాదీహి సమన్నాగతత్తా విసమే సత్తకాయే తేసం సబ్బసోవ పహానేన సబ్బత్థ సమాయేవ.

కామదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. పఞ్చాలచణ్డసుత్తవణ్ణనా

౮౮. సమ్బాధేతి సమ్పీళితతణ్హాకిలేసాదినా సఉప్పీళతాయ పరమసమ్బాధే. అతివియ సఙ్కారట్ఠానభూతో హి నీవరణసమ్బాధో అధిప్పేతో. సో హి దుగ్గహనో తస్మిం అసతి కామగుణసమ్బాధో అనవసరో ఏవ సేయ్యథాపి మహాకస్సపాదీనం. ఓకాసన్తి ఝానస్సేతం నామం నీవరణసమ్బాధాభావతో. అసమ్బాధభావేన హి ఝానం ఇధ ‘‘ఓకాసో’’తి వుత్తం, తఞ్చ ఖో అచ్చన్తాసమ్బాధట్ఠానతాయ విపస్సనాపాదకతాయ. తథా హి పాళియం ‘‘అవిన్దీ’’తిఆది వుత్తం. తత్థ అవిన్దీతి విన్ది పటిలభి. భూరిమేధసోతి మహాపఞ్ఞో, సపఞ్ఞోతి అత్థో. అబుజ్ఝీతి బుజ్ఝి పటివిజ్ఝి. పటిలీనో హుత్వా సేట్ఠో, పటిలీనానం వా సేట్ఠోతి పటిలీనసేట్ఠో. మానుస్సయవసేన ఉన్నతభావతో పటిలీనో నామ పహీనమానో. పటిలభింసూతి కామగుణసమ్బాధేపి ‘‘ఇమే కామగుణా మాదిసానం కిం కరిస్సన్తీ’’తి? తే అభిభుయ్య నిబ్బానప్పత్తియా సమ్మాసతిం పటిలభింసు. తేన సమ్పయుత్తేన లోకుత్తరసమాధినాపి సుట్ఠు సమాహితా.

అయం కిర దేవపుత్తో ఇతో పురిమవారే అత్తభావే పఠమజ్ఝానలాభీ హుత్వా తతో చవిత్వా బ్రహ్మకాయికాసు నిబ్బత్తిత్వా తత్థ ఝానసుఖం అనుభవిత్వా తతో చుతో ఇదాని కామభవే నిబ్బత్తో, తస్మా తం ఝానం సమ్భావేన్తో ‘‘తాదిసస్స నామ ఝానసుఖస్స లాభీ భగవా’’తి తేన గుణేన భగవన్తం అభిత్థవన్తో ‘‘సమ్బాధే వతా’’తి గాథం అభాసి. అథస్స భగవా యథా నామ అట్ఠసట్ఠియోజనసతసహస్సుబ్బేధసినేరుపబ్బతరాజం ఉపాదాయ సాసపో న కిఞ్చి హోతి, ఏవం అనన్తాపరిమేయ్యబుద్ధగుణే ఉపాదాయ రూపావచరపఠమజ్ఝానం న కిఞ్చి హోతీతి దస్సేన్తో ‘‘యే సతి’’న్తిఆదినా అనుత్తరగుణాధిగమం పవేదేసి. తత్థ సతిన్తి విపస్సనాసతియా సద్ధిం అరియమగ్గసతిం. సుసమాహితాతి లోకియసమాధినా చేవ లోకుత్తరసమాధినా చ సుట్ఠు సమాహితా. తే హి అచ్చన్తం సుసమాహితా, న ఝానమత్తలాభినో అకుప్పధమ్మత్తా. కేచి ‘‘కమ్మన్తే సుసమాహితా’’తి పాఠం వత్వా ‘‘మగ్గసమాహితా’’తి అత్థం వదన్తి.

పఞ్చాలచణ్డసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮. తాయనసుత్తవణ్ణనా

౮౯. అతీతజాతియం సయంకారవసేన తాయ దిట్ఠియా ఉప్పాదితత్తా పుబ్బే తిత్థకరో. తేనాహ ‘‘దిట్ఠి ఉప్పాదేత్వా’’తి. అపరే ఆహు ‘‘అయం మే సత్థాతి గహణవసేన తిత్థకరో అస్స అత్థీతి పుబ్బే తిత్థకరో, అతీతత్తభావే తిత్థకరసావకో’’తి. తే ‘‘దిట్ఠిం ఉప్పాదేత్వాతి తస్స సత్థునో దిట్ఠిం ఆదాయ గహేత్వాతి అత్థో’’తి వదన్తి. తిత్థం నామ ద్వాసట్ఠి దిట్ఠియో తబ్బినిముత్తస్స మిచ్ఛావాదస్స అభావతో. తిత్థే నియుత్తాతి తిత్థికా, తే ఏవ తిత్థియాతి వుత్తా క-కారస్స య-కారం కత్వా. తస్సాతి యథావుత్తస్స కల్యాణకమ్మస్స. నిస్సన్దేనాతి ఫలభావేన. వీరియప్పటిసంయుత్తాతి వీరియదీపనాతి అత్థో.

అనియమితఆణత్తీతి అనియమవిధానం అనియమవసేన విధివచనం. తణ్హాసోతన్తి తణ్హాప్పబన్ధనం. నీహరాతి సమేహి పజహ. ఏకత్తన్తి ఏకగ్గం. తేనాహ ‘‘ఝాన’’న్తి. ఉపపజ్జతీతి న ఉప్పజ్జతి న పాపుణాతీతి ఆహ ‘‘న పటిలభతీ’’తి. న ఓసక్కేయ్యాతి న సఙ్కోచం ఆపజ్జేయ్య. ఘరావాసతో పరిబ్బజనం పరితో అపగమోతి పరిబ్బజో. పబ్బజితవతసమాదానస్స అదళ్హతాయ చ తత్థ చ అసక్కచ్చకిరియాయ సిథిలగహితా. అతిరేకన్తి పబ్బజ్జాయ పురిమకాలతోపి అధికం. ఉపరీతి ఉపరూపరి. దుక్కటం అకతమేవ సేయ్యోతి దుచ్చరితం నామ సబ్బేన సబ్బం అకతమేవ హితావహం.

యం కిఞ్చీతి యం కిఞ్చి కమ్మం. సిథిలం కతన్తి అసక్కచ్చకారితాయ సిథిలం కత్వా పవత్తితం. ఏవరూపమేవాతి ఏవరూపం పరామట్ఠసామఞ్ఞసదిసమేవ పచ్ఛానుతాపచరియాదిపటిభాగతో. సంకిలిట్ఠమేవ తణ్హాసంకిలేసఉపక్కిలిట్ఠత్తా. ఆసఙ్కితపరిసఙ్కితన్తిఆదితో సమన్తతోపి పరేహి సఙ్కితం. బ్రహ్మచరియస్స ఆది ఆదిబ్రహ్మచరియం, తత్థ నియుత్తాతి ఆదిబ్రహ్మచరియికా, మగ్గబ్రహ్మచరియస్స పుబ్బభాగపటిపదాతి అత్థో. తేనాహ ‘‘మగ్గబ్రహ్మచరియస్స ఆదిభూతా’’తి. పుబ్బపధానభూతాతి పఠమారమ్భభూతా.

తాయనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౯. చన్దిమసుత్తవణ్ణనా

౯౦. విమానే గహితే తంనివాసీపి గహితో హోతీతి వుత్తం ‘‘చన్దవిమానవాసీ దేవపుత్తో’’తి. సబ్బధీతి సబ్బస్మా దుగ్గట్ఠానా విప్పముత్తోసి భగవా త్వం, తస్మా మయ్హమ్పి ఇతో సమ్బాధట్ఠానతో విప్పమోక్ఖం కరోహీతి అధిప్పాయో. తేనాహ ‘‘తస్స మే సరణం భవా’’తి. లోకానుకమ్పకాతి సబ్బస్స లోకస్స అనుగ్గహా, తస్మా తుయ్హమ్పి ఏతస్సపి చన్దస్స. తాదిసా ఏవాతి సమానా ఏవ. పముఞ్చసీతి పముఞ్చిత్థ. తేనాహ ‘‘అతీతత్థే వత్తమానవచన’’న్తి.

చన్దిమసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. సూరియసుత్తవణ్ణనా

౯౧. అన్ధభావకరణేతి లోకస్స అన్ధకరణేతిపి అపరే. తేనాహ ‘‘తమసీ’’తి. విరోచతీతి విజ్జోతతి. కామం దేవపుత్తవసేన పఠమం దేవతా ఉద్ధటా, రాహునో పన పయోగో తస్స విమానేతి ఆహ ‘‘మణ్డలీతి మణ్డలసణ్ఠానో’’తి. వదతి తదా ముఖేన గహితత్తా. ముఖేన గహణఞ్చేత్థ ‘‘గిలీ’’తి అధిప్పేతం, న చ అజ్ఝోహరణన్తి ఆహ ‘‘గిలీతి వదతీ’’తి. ఇదాని తస్స ముఖేన గహణసమత్థతం దస్సేతుం ‘‘రాహుస్స హీ’’తిఆది వుత్తం. సోతిఆది తస్స చన్దిమసూరియానం గహణకారణదస్సనం. అధివత్థా దేవతాతి చన్దిమసూరియానం పరిచారకదేవతా. వేగన్తి జవం. సో హి కేనచి అభిముఖం అతిదున్నివారో కమ్మనియామసిద్ధో. మత్థకన్తి కణ్ఠస్స ఉపరిమదేసం. కేచి ‘‘సీసమత్థకమేవా’’తి వదన్తి. నిక్ఖమేయ్య వేగస్స తిక్ఖసీఘథామభావతో. ఆకడ్ఢిత్వాతి అత్తనో గమనదిసాభిముఖం ఆకడ్ఢిత్వా. నన్తి రాహుం. ఉద్ధం ఉల్లఙ్ఘేతుకామమ్పి ఓనమేయ్య. పదద్వయేనపి సో మహాసరీరో మహాబలో, చన్దిమసూరియానం పన గమనవేగో తేన సబ్బథాపి దున్నివారియోవాతి దస్సేతి. విమానేనాతి చన్దగ్గహే చన్దవిమానేన, సూరియగ్గహే సూరియవిమానేన ఉభిన్నమ్పి విమానేన సహేవ. అమావాసియఞ్హి ద్వే విమానాని యోజనమత్తన్తరితాని హుత్వా సహేవ పవత్తన్తి. యది ద్వేపి దేవపుత్తా సోతాపత్తిఫలం పత్తా, అథ కస్మా సూరియసుత్తే ఏవ ‘‘పజం మమ’’న్తి వుత్తం, న చన్దసుత్తేతి? ‘‘సో చ కిర న చిరస్సేవ తతో చవిత్వా అఞ్ఞత్థ నిబ్బత్తో, అఞ్ఞా ఏవ చ దేవతా తత్థ వసి, యస్మిం చన్దగ్గహే భగవా తం గాథం అభాసి, న తథా సూరియో, అపరభాగే పన తత్థపి కాలేన కాలం రాహుగ్గహో హోతీ’’తి వదన్తి.

సూరియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఠమవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.