౩. తతియవగ్గో

౧. ఛేత్వాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౭. వుత్తత్థమేవ హేట్ఠా దేవపుత్తసంయుత్తవణ్ణనాయం.

ఛేత్వాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. దుబ్బణ్ణియసుత్తవణ్ణనా

౨౬౮. దుబ్బణ్ణో దుద్దసికో విరూపవణ్ణో. ఓకోటిమకోతి రస్సభావేన అవరకోటిమకో. సక్కేన గహితనామమేవేతం, న పన సో తథారూపో కోచి యక్ఖో. తేనాహ ‘‘ఏకో రూపావచరబ్రహ్మా’’తి. యది ఏవం కస్మా సో తథారూపో హుత్వా ఆగతోతి ఆహ ‘‘సక్కో కిరా’’తి. కథం పనేత్థ ఞాయతి ‘‘సో ఏకో రూపావచరబ్రహ్మా, న పనేసో అవరుద్ధకయక్ఖో’’తి యుత్తిం దస్సేన్తో ‘‘అవరుద్ధకయక్ఖా పనా’’తిఆదిమాహ. దేవానం వచనం సుత్వా. ఫరుసేనాతి ఫరుససమాచారేన. ‘‘కో నామ మయ్హం ఆసనే సన్నిసిన్నో’’తి అక్ఖన్తిం అనుప్పాదేన్తో ఖన్తియం ఠత్వా. బలవచిత్తీకారన్తి గరుతరం సక్కారబహుమానం. నీచవుత్తియాతి పరమనిపచ్చకారే సువూపసమనే చ దస్సియమానే. సక్కస్స తాయ ఏవ ఆచారసమ్పత్తియా సక్కాసనే ఠాతుం, అత్తనో చ ఆవికాతుం అసక్కోన్తో అన్తరధాయి. ఉపహతచిత్తోమ్హీతి ఖన్తిమేత్తానుద్దయాసబ్భావతో పరస్మిం ఉపహతచిత్తోమ్హీతి సక్కో అత్తనో సభావం వదతి. కోధవసే వత్తేతున్తి కోధేన అత్తనో వసే నిబ్బత్తేతుం న సుకరోమ్హి, అథ ఖో కోధం మయ్హం వసే న వత్తేమీతి అధిప్పాయో. చిరం న కుజ్ఝామీతి యది మే కదాచి కోధో ఉప్పజ్జేయ్య, తం కోధం అనువత్తేన్తో చిరకాలం న కుజ్ఝామి. న ఉపనయ్హామీతి అన్తో సచే మే కోధో ఉప్పజ్జేయ్య, ఖిప్పమేవ చ నం పటివినేయ్యన్తి తం మే పుబ్బేవ వతం పరిపూరితం.

దుబ్బణ్ణియసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౩. సమ్బరిమాయాసుత్తవణ్ణనా

౨౬౯. ఆబాధికోతి ఆబాధో అస్స అత్థీతి ఆబాధికో. వాచేసీతి సిక్ఖాపేసి. సమ్బరో నామ అసురమాయాయ ఆదిపురిసో పురాతనో అసురిన్దో. తం సన్ధాయాహ ‘‘యథా సమ్బరో’’తిఆది. ఏవం పచ్చతి అఞ్ఞోపి మాయావీ మాయం పయోజేత్వా. ఉపవాదన్తరాయో నామ ఖమాపనే సతి విగచ్ఛతి, పాకతికమేవ హోతీతి ఆహ ‘‘ఏవమస్స ఫాసు భవేయ్యా’’తి. తేనాతి వేపచిత్తినా సమ్బరవిజ్జాయ అదానేన వఞ్చితత్తా. తథా అకత్వాతి ఇసీనం సన్తికం నేత్వా ఖమాపనవసేన కాతబ్బం అకత్వా.

సమ్బరిమాయాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. అచ్చయసుత్తవణ్ణనా

౨౭౦. సమ్పయోజేసున్తి అఞ్ఞమఞ్ఞం వాచసికం ఫరుసం పయోజేసుం. తేనాహ ‘‘కలహం అకంసూ’’తి, వివాదం అకంసూతి అత్థో. అతిక్కమ్మవచనన్తి వచీసంవరం అతిక్కమిత్వా వచనం. యస్మా అచ్చయే దేసియమానే తం ఖీణయతి అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఖమమానస్స ఖమనం పటిగ్గణ్హతో, తస్మా వుత్తం ‘‘నప్పటిగణ్హాతీతి న ఖమతీ’’తి. తుమ్హాకం వసే వత్తతు, విసేవితం అకత్వా యథాకామకరణీయో హోతు. మిత్తధమ్మో ఇధ ఉత్తరపదలోపేన ‘‘మిత్తో’’తి వుత్తోతి ఆహ ‘‘మిత్తధమ్మే’’తి. కరణవచనన్తి ‘‘మిత్తేహీ’’తి కరణవచనం భుమ్మత్థే. తేనాహ ‘‘మిత్తేసూ’’తి. యథా నిబ్బత్తసభావస్స భావతో అఞ్ఞథత్తం జరా, ఏవం మిత్తభావతో వుత్తవిపరియాయో అమిత్తధమ్మో జరాపరియాయేన వుత్తో. అగారయ్హం అనవజ్జం సబ్బసో పహీనకిలేసం. తేనాహ ‘‘ఖీణాసవపుగ్గల’’న్తి.

అచ్చయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. అక్కోధసుత్తవణ్ణనా

౨౭౧. కోధో తుమ్హే మా అభిభవీతి ఏత్థ కోధేన అనభిభవనీయత్తం ఖన్తిమేత్తాకరుణాదితప్పటిపక్ఖధమ్మపరిబ్రూహనేన. తథా హి తంసమఙ్గినో కోధో అభిభుయ్యతీతి ఆహ ‘‘తుమ్హేవ కోధం అభిభవథ. కుజ్ఝన్తానం మా పటికుజ్ఝిత్థా’’తి. పటిపదాతి ఏసా పటిపత్తి. మేత్తాతి అప్పనాప్పత్తా మేత్తా. తదుపచారో మేత్తాపుబ్బభాగో. న విహింసతి కిఞ్చి ఏతాయాతి అవిహింసా. కరుణాతి అప్పనాప్పత్తకరుణా వేదితబ్బా. తదుపచారో కరుణాపుబ్బభాగో. లామకజనన్తి ఖన్తిఆదీసు యోనిసోమనసికారాభావేన గారయ్హసమాచారసమాయోగేన చ నిహీనం జనం. పచ్చయపరిసుద్ధియా కోధో అభిమద్దమానో పుగ్గలం అభిమద్దతి, తస్స సో పటిసఙ్ఖానభావనాబలేహి సమ్మదేవ పహాతబ్బోతి.

అక్కోధసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సారత్థప్పకాసినియా సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ

సక్కసంయుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా సమత్తా.

నిట్ఠితా చ సారత్థప్పకాసినియా

సంయుత్తనికాయ-అట్ఠకథాయ సగాథావగ్గవణ్ణనా.

పఠమో భాగో నిట్ఠితో.