౧. నన్దనసుత్తవణ్ణనా

౧౧. ‘‘తత్ర భగవా’’తి వుత్తే న తథా బ్యఞ్జనానం సిలిట్ఠతా, యథా ‘‘తత్ర ఖో భగవా’’తి వుత్తేతి ఆహ ‘‘బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతావసేనా’’తి. పరిసజేట్ఠకేతి పరిసాయ జేట్ఠకే, యే తస్సా దేసనాయ విసేసతో భాజనభూతా. పరిసజేట్ఠకే భిక్ఖూతి చతుపరిసజేట్ఠకే భిక్ఖూ. చతున్నం హి పరిసానం జేట్ఠా భిక్ఖుపరిసా పఠముప్పన్నత్తా. ఆమన్తేసీతి సమ్బోధేసి, సమ్బోధనఞ్చ జానాపనన్తి ఆహ ‘‘జానాపేసీ’’తి. భదన్తేతి గరుగారవసప్పతిస్సవవచనమేతం, అత్థతో పన భదన్తేతి భద్దం తవ హోతు అత్తనో నిట్ఠానపరియోసానత్తా పరేసఞ్చ సన్తతావహత్తా. భగవతో పచ్చస్సోసున్తి ఏత్థ భగవతోతి సామివచనం ఆమన్తనమేవ సమ్బన్ధిఅత్థపదం అపేక్ఖతీతి అధిప్పాయేనాహ ‘‘భగవతో వచనం పతిఅస్సోసు’’న్తి. భగవతోతి పన ఇదం పతిస్సవనసమ్బన్ధేన సమ్పదానవచనం యథా ‘‘దేవదత్తస్స పటిస్సుణాతీ’’తి. యం పనేత్థ వత్తబ్బం, తం నిదానవగ్గస్స ఆదిసుత్తవణ్ణనాయం ఆగమిస్సతి.

తావతింసకాయోతి తావతింససఞ్ఞితో దేవనికాయో. దుతియదేవలోకోతి ఛసు కామలోకేసు దుతియో దేవలోకో. తేత్తింస జనా సహపుఞ్ఞకారినో తత్థ ఉప్పన్నా, తంసహచరితట్ఠానం తావతింసం, తన్నివాసినోపి తావతింసనామకా సహచరణఞాయేనాతి ఆహ ‘‘మఘేన మాణవేనా’’తిఆది. అయం పన కేచివాదో బ్యాపన్నో హోతీతి తం అరోచేన్తేన ‘‘వదన్తీ’’తి వుత్తం. బ్యాపన్నతం దస్సేన్తో ‘‘యస్మా పనా’’తిఆదిమాహ. తథా హి వక్ఖతి ‘‘ఏవం హి నిద్దోసం పదం హోతీ’’తి. నామపణ్ణత్తియేవాతి అత్థనిరపేక్ఖత్తా నిరుళ్హసమఞ్ఞా ఏవ.

తం వనన్తి తం ఉపవనం. పవిట్ఠే పవిట్ఠే దుక్ఖప్పత్తేపి అత్తనో సమ్పత్తియా నన్దయతి, పగేవ అదుక్ఖప్పత్తేతి దస్సేతుం ‘‘పఞ్చసు హీ’’తిఆది వుత్తం. పవేసితానన్తి పకోట్ఠవారేన పవేసితానమ్పీతి అధిప్పాయో. చవనకాలేయేవ థోకం దిస్సమానవికారా హుత్వా చవన్తి, తే సన్ధాయ ‘‘హిమపిణ్డో వియ విలీయన్తీ’’తి వుత్తం. యే పన అదిస్సమానవికారా సహసా అన్తరధాయన్తి, తే సన్ధాయ ‘‘దీపసిఖా వియ విజ్ఝాయన్తీ’’తి వుత్తన్తి వదన్తి. నన్దయతి పకతియా సోమనస్సితం దోమనస్సితఞ్చ. నన్దనేతి ఏవంఅన్వత్థనామకే ఉయ్యానే. పరివుతాతి ‘‘దేవతా’’తి వచనం ఉపాదాయ ఇత్థిలిఙ్గవసేన వుత్తం. దేవపుత్తో హి సో.

దివి భవత్తా దిబ్బాతి ఆహ ‘‘దేవలోకే నిబ్బత్తేహీ’’తి. కామేతబ్బతాయ కామబన్ధనేహి, తథా అఞ్ఞమఞ్ఞం అసంకిణ్ణసభావతాయ కామకోట్ఠాసేహి. ఉపేతాతి ఉపగతా సమన్నాగతా. పరిచారయమానాతి పరిరమమానా. ఇదఞ్హి పదం అపేక్ఖిత్వా ‘‘కామగుణేహీ’’తి కత్తరి కరణవచనం, పురిమాని అపేక్ఖిత్వా సహయోగే. రమమానా చరన్తీతి కత్వా వుత్తం ‘‘రమమానా’’తి. పరిచారయమానాతి వా పరితో సమన్తతో చారయమానాతి అత్థోతి ఆహ ‘‘ఇన్ద్రియాని సఞ్చారయమానా’’తి. పఠమనయే హి అనుభవనత్థో పరిచరణసద్దో, దుతియనయే పరివత్తనత్థో. సో పనాతి ‘‘తాయం వేలాయ’’న్తి వుత్తకాలో. అధునాతి సమ్పతి. సో విచరీతి సమ్బన్ధో. కామగుణేహీతి హేతుమ్హి కరణవచనం. ఓవుతోతి యథా తం న ఞాయతి, ఏవం పిహితచిత్తో. నివుతో పరియోనద్ధోతి తస్సేవ వేవచనం. తేనాహ ‘‘లోకాభిభూతో’’తి. ఆసభిన్తి సేట్ఠం ‘‘అగ్గోహమస్మి లోకస్సా’’తిఆదినా (దీ. ని. ౨.౩౧; మ. ని. ౩.౨౦౭) భాసన్తో బోధిసత్తో వియ.

కేవలం దస్సనం కిమత్థియన్తి ఆహ – ‘‘యే…పే… వసేనా’’తి, తస్మిం నన్దనవనే అవట్ఠితకామభాగానుభవనవసేనాతి అత్థో. నరదేవానన్తి పురిసభూతదేవతానం. తేనాహ ‘‘దేవపురిసాన’’న్తి. అప్పకం అధికం ఊనం వా గణనూపగం నామ న హోతీతి ‘‘తిక్ఖత్తుం దసన్న’’న్తి వుత్తం. ‘‘తేత్తింసాన’’న్తి హి వత్తబ్బే అయం రుళ్హీ. పరివారసఙ్ఖాతేన, న కిత్తిసఙ్ఖాతేనాతి అధిప్పాయో. సీలాచారాదిగుణనేమిత్తికా హి కిత్తి. ‘‘తావతింసా దేవా దీఘాయుకా వణ్ణవన్తో సుఖబహులా’’తి ఏవమాదివచనేన యసే ఇచ్ఛితే అవిసేసేత్వావ ‘‘యసేన సమ్పన్నాన’’న్తి సక్కా వత్తుం.

అరియసావికాతి సోతాపన్నా. ‘‘సకదాగామినీ’’తి కేచి. అధిప్పాయం వివట్టేత్వాతి యథా త్వం అన్ధబాలే మఞ్ఞసి, ధమ్మసభావో ఏవం న హోతీతి తస్సా దేవతాయ అధిప్పాయం విపరివత్తేత్వా. ఏకన్తతో సుఖం నామ నిబ్బానమేవ. కామా హి దుక్ఖా విపరిణామధమ్మాతి ఇమినా అధిప్పాయేన తస్సా అధిప్పాయం పటిక్ఖిపిత్వా. కామం చతుత్థభూమకాపి సఙ్ఖారా అనిచ్చా ఏవ, తే పన సమ్మసనూపగా న హోన్తీతి తేభూమకగ్గహణం సమ్మసనయోగ్గేన. హుత్వాతి పుబ్బే అవిజ్జమానా పచ్చయసమవాయేన భవిత్వా ఉప్పజ్జిత్వా. ఏతేన నేసం భావభాగో దస్సితో. అభావత్థేనాతి సరసనిరోధభూతేన విద్ధంసనభావేన.

అనిచ్చా అద్ధువా, తతో ఏవ ‘‘మయ్హం ఇమే సుఖా’’తి వా న ఇచ్చాతి అనిచ్చా. ఉప్పాదవయసభావాతి ఖణే ఖణే ఉప్పజ్జననిరుజ్ఝనసభావా. తేనాహ ‘‘ఉప్ప…పే… వేవచన’’న్తి. పురిమస్స వా పచ్ఛిమం కారణవేవచనన్తి ఆహ ‘‘యస్మా వా’’తిఆది. తదనన్తరాతి తేసం ఉప్పాదవయానం అన్తరే. వేమజ్ఝట్ఠానన్తి ఠితిక్ఖణం వదతి. యే పన ‘‘సఙ్ఖారానం ఠితి నత్థీ’’తి వదన్తి, తేసం తం మిచ్ఛా. యథా హి తస్సేవ ధమ్మస్స ఉప్పాదావత్థాయ భిన్నా భఙ్గావత్థా ఇచ్ఛితా, అఞ్ఞథా అఞ్ఞం ఉప్పజ్జతి, అఞ్ఞం నిరుజ్ఝతీతి ఆపజ్జతి, ఏవం ఉప్పన్నస్స భఙ్గాభిముఖావత్థా ఇచ్ఛితబ్బా, సావ ఠితిక్ఖణో. న హి ఉప్పజ్జమానో భిజ్జతీతి సక్కా విఞ్ఞాతున్తి. వూపసమసఙ్ఖాతన్తి అచ్చన్తం వూపసమసఙ్ఖాతం నిబ్బానమేవ సుఖం, న తయా అధిప్పేతా కామాతి అధిప్పాయో.

నన్దనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.