౫. కతిఛిన్దసుత్తవణ్ణనా

౫. ఛిన్దన్తోతి సముచ్ఛిన్దన్తో. కతి ఛిన్దేయ్యాతి కిత్తకే పాపధమ్మే సముచ్ఛిన్దేయ్య, అనుప్పత్తిధమ్మతం పాపేయ్య. సేసపదేసుపీతి సేసేసుపి ద్వీసు పదేసు. జహన్తో కతి జహేయ్య, భావేన్తో కతి ఉత్తరి భావేయ్యాతి ఇమమత్థం ‘‘ఏసేవ నయో’’తి ఇమినా అతిదిసతి. చతుత్థపదస్స పన అత్థో సరూపేనేవ దస్సితో. అత్థతో ఏకన్తి భావత్థతో ఏకం. యది ఏవం కిమత్థం పరియాయన్తరం గహితన్తి ఆహ ‘‘గాథాబన్ధస్స పనా’’తిఆది. అత్థతో ఏత్థ పునరుత్తి అత్థేవాతి ఆహ ‘‘సద్దపునరుత్తిం వజ్జయన్తీ’’తి. సఙ్గం అతిక్కమయతీతి సఙ్గాతిగోతి ఆహ ‘‘అయమేవత్థో’’తి.

ఓరం వుచ్చతి కామధాతు, పటిసన్ధియా పచ్చయభావేన తఞ్చ భజన్తీతి ఓరమ్భాగియాని. తత్థ చ కమ్మం తబ్బిపాకం సత్తే దుక్ఖం, కమ్మునా విపాకం, సత్తేన దుక్ఖం సంయోజేన్తీతి సంయోజనాని, సక్కాయదిట్ఠి-విచికిచ్ఛా-సీలబ్బతపరామాస-కామరాగ-పటిఘా. ఉద్ధం వుచ్చతి చతస్సో అరూపధాతుయో, వుత్తనయేన తం భజన్తీతి ఉద్ధమ్భాగియాని, సంయోజనాని రూపారూపరాగమానుద్ధచ్చావిజ్జా. ఆరోపితవచనానురూపేనేవ ఏవమాహాతి ‘‘పఞ్చ ఛిన్దే పఞ్చ జహే’’తి ఏవం కథేసి తస్సా దేవతాయ సుఖగ్గహణత్థం. న కేవలం తాయ దేవతాయ వుత్తవచనానురూపతో ఏవ, అథ ఖో తేసు సంయోజనేసు వత్తబ్బాకారతోపీతి దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. తేన ఓరమ్భాగియసంయోజనాని నామ గరూని దుచ్ఛేదాని గాళ్హబన్ధనభావతో, తస్మా తాని సన్ధాయ ‘‘పఞ్చ ఛిన్దే’’తి వుత్తం.

ఉద్ధమ్భాగియసంయోజనాని పన లహూని సుచ్ఛేదాని హేట్ఠా పవత్తితానుక్కమేన భావనానయేన పహాతబ్బతో, తస్మా తాని సన్ధాయ ‘‘పఞ్చ జహే’’తి వుత్తం. తేనాహ ‘‘పాదేసు బద్ధపాససకుణో వియా’’తిఆది. విసేసన్తి భావనానం విసేసం విపస్సనాభావనం భావేన్తో ఉప్పాదేన్తో విపచ్చేన్తో వడ్ఢేన్తో చ. సంసారపఙ్కే సఞ్జనట్ఠేన రాగో ఏవ సఙ్గో ‘‘రాగసఙ్గో’’. ఏస నయో సేసేసుపి. యస్మా ఏత్థ రాగ-మోహ-దిట్ఠి-తబ్భాగియసక్కాయదిట్ఠి-సీలబ్బతపరామాస-కామరాగావిజ్జా అత్థతో ఓఘా ఏవ, ఇతరే తదేకట్ఠా, తస్మా భగవా సంయోజనప్పహానసఙ్గాతిక్కమేహి ఓఘతరణం కథేసి. లోకియలోకుత్తరాని కథితాని ‘‘భావయే’’తి పుబ్బభాగాయ మగ్గభావనాయ అధిప్పేతత్తా.

కతిఛిన్దసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.