౪. అచ్చేన్తిసుత్తవణ్ణనా

౪. కాలయన్తి ఖేపేన్తీతి కాలా. పురేభత్తాదయో హి కాలా ధమ్మప్పవత్తిమత్తతాయ పరమత్థతో అవిజ్జమానాపి లోకసఙ్కేతమత్తసిద్ధా తస్సాయేవ ధమ్మప్పవత్తియా గతగతాయ అనివత్తనతో తం తం ధమ్మప్పవత్తిం ఖేపేన్తా వినాసయన్తా వియ సయఞ్చ తాహి సద్ధిం అచ్చేన్తా వియ హోన్తి. తేనాహ – ‘‘కాలో ఘసతి భూతాని, సబ్బానేవ సహత్తనా’’తి (జా. ౧.౨.౧౯౦). ‘‘తరయన్తి రత్తియో’’తి ఏత్థాపి వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో. ‘‘ఏతం భయం మరణే పేక్ఖమానో’’తి వుచ్చమానత్తా పుగ్గలం మరణూపగమనాయ తరయన్తీతి అత్థో వుత్తో. వయోగుణాతి ఏత్థ కోట్ఠాసా గుణా. తిత్థియానం హి చరిమచిత్తేన సకలచిత్తే వయసమూహే వయసమఞ్ఞాతి ఆహ – ‘‘పఠమమజ్ఝిమపచ్ఛిమవయానం గుణా, రాసయోతి అత్థో’’తి. ఆనిసంసట్ఠో గుణట్ఠో ‘‘వాకచిరం నివాసేసిం, ద్వాదసగుణముపాగత’’న్తిఆదీసు (బు. వం. ౨.౩౦) వియ. ‘‘తన్దిగుణాహం కరిస్సామి, దిగుణం దిగుణం వద్ధేయ్యా’’తి చ ఏవమాదీసు పన తబ్భావవుత్తిఅత్థో గుణట్ఠో.

‘‘అసఙ్ఖ్యేయ్యాని నామాని, సగుణేన మహేసినో;

గుణేన నామముద్ధేయ్యం, అపి నామ సహస్సతో’’తి. (ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౧౩; ఉదా. ౫౩; పటి. మ. అట్ఠ. ౧.౧.౭౬) –

ఆదీసు పసంసట్ఠో గుణట్ఠో దట్ఠబ్బో. ‘‘వయోగుణా అనుపుబ్బం జహన్తీ’’తి ఏత్థ అత్థో ‘‘అచ్చేన్తి కాలా’’తి ఏత్థ వుత్తనయో ఏవ. పఠమమజ్ఝిమవయాతి పఠమగ్గహణఞ్చేత్థ వయస్స గతస్స అపునరావత్తిదస్సనత్థం కతం. తేనేవాహ – ‘‘మరణక్ఖణే పన తయోపి వయా జహన్తేవా’’తి.

ఏత్థ చ పాళియం ‘‘అచ్చేన్తి కాలా’’తి సామఞ్ఞతో కాలస్స అపగమనం దస్సితం, పున తం విసేసతోపి దస్సేతుం ఇతరద్వయం వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన ముదిన్ద్రియస్స వసేన ‘‘వయోగుణా అనుపుబ్బం జహన్తీ’’తి వుత్తం, మజ్ఝిమిన్ద్రియస్స వసేన ‘‘తరయన్తి రత్తియో’’తి వుత్తన్తి అధిప్పాయేన ‘‘కాలాతి పురేభత్తాదయో కాలా’’తి వుత్తం. తస్మా తత్థ ఆది-సద్దేన పచ్ఛాభత్తపఠమయామ-ముహుత్తకాలాది-కాలకోట్ఠాసో ఏవ అణుపభేదో కాలవిభాగో గహితోతి వేదితబ్బో. సేసన్తి ఇధ ద్వీసు గాథాసు పచ్ఛిమద్ధో. సో హి ఇధ అత్థతో అధిగతత్తా అనన్తరసుత్తే చ వుత్తత్తా అతిదిసితో.

అచ్చేన్తిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.