౨. నిమోక్ఖసుత్తవణ్ణనా

౨. పఠమమాగతన్తి సంవణ్ణనావసేన పఠమసుత్తాదీసు పఠమం ఆగతపదం. ఉత్తానత్థన్తి పాకటత్థం. అపుబ్బంయేవ హి దువిఞ్ఞేయ్యత్థఞ్చ పదం సంవణ్ణేతబ్బం. నోతి పుచ్ఛాయం ను-సద్దేన సమానత్థో నిపాతోతి ఆహ ‘‘జానాసి నోతి జానాసి నూ’’తి. వట్టతో నిముచ్చన్తి తేన సత్తాతి నిమోక్ఖో, మగ్గో. సో చ పముచ్చన్తి తేనాతి పమోక్ఖో, పముచ్చనన్తే పన అధిగన్తబ్బత్తాఫలం ‘‘పమోక్ఖో’’తి వుత్తం, యథా అరహత్తం ‘‘రాగక్ఖయో దోసక్ఖయో మోహక్ఖయో’’తి వుత్తం. తేతి సత్తా. వివిచ్చతీతి విసుం అసమ్మిస్సో హోతి, విగచ్ఛతీతి అత్థో. వివిచ్చతి దుక్ఖం ఏతస్మాతి వివేకో. దుతియవికప్పే పన సకలవట్టదుక్ఖతో సత్తా నిముచ్చన్తి ఏత్థ పముచ్చన్తి వివిచ్చన్తి చాతి నిమోక్ఖో పమోక్ఖో వివేకో, నిబ్బానన్తి అత్థో వేదితబ్బో. ఏత్థాతి చ నిమిత్తత్థే భుమ్మవచనం దట్ఠబ్బం. అవధారణత్థో ఖో-కారో ‘‘అస్సోసి ఖో’’తిఆదీసు వియ.

నన్దీమూలకో భవో నన్దీభవో పురిమపదే ఉత్తరపదలోపేన ‘‘సాకభక్ఖో పత్థవో సాకపత్థవో’’తి యథా. పఠమం కమ్మవట్టపధానం అత్థం వత్వా పున కిలేసకమ్మానం వసేన ఉభయప్పధానం అత్థం వదన్తో ‘‘నన్దియా చా’’తిఆదిమాహ. పురిమనయేతి నన్దీమూలకో కమ్మభవో నన్దీభవోతి ఏతస్మిం పక్ఖే. నన్దీభవేనాతి నన్దీభవపదేన. తివిధకమ్మాభిసఙ్ఖారవసేనాతి పుఞ్ఞాభిసఙ్ఖారాదివసేన కాయసఙ్ఖారాదివసేన చ తిప్పకారస్స కమ్మాభిసఙ్ఖారస్స వసేన. సఙ్ఖారక్ఖన్ధో గహితో చేతనాపధానత్తా సఙ్ఖారక్ఖన్ధస్స. సఞ్ఞావిఞ్ఞాణేహీతి ‘‘సఞ్ఞావిఞ్ఞాణసఙ్ఖయా’’తి ఏవం వుత్తసఞ్ఞావిఞ్ఞాణపదేహి. తంసమ్పయుత్తా చాతి తేన యథావుత్తసఙ్ఖారక్ఖన్ధేన సమం యుత్తా ఏవ. ద్వే ఖన్ధాతి సఞ్ఞావిఞ్ఞాణక్ఖన్ధా.

నను ఏత్థ వేదనాక్ఖన్ధో న గహితోతి? నో న గహితోతి దస్సేన్తో ‘‘తేహి పనా’’తిఆదిమాహ. తీహి ఖన్ధేహీతి సఞ్ఞాసఙ్ఖారవిఞ్ఞాణక్ఖన్ధేహి. గహితావ అవినాభావతో. న హి వేదనారహితో కోచి చిత్తుప్పాదో అత్థి. అనుపాదిణ్ణకానన్తి కుసలాకుసలానం. న హేత్థ కిరియాఖన్ధానం అప్పవత్తి అధిప్పేతా. అప్పవత్తివసేనాతి అనుప్పత్తిధమ్మతాపత్తివసేన. నిబ్బత్తనవసేన కమ్మకిలేసేహి ఉపాదీయతీతి ఉపాది, పఞ్చక్ఖన్ధా. ఉపాదినో సేసో ఉపాదిసేసో, సహ ఉపాదిసేసేనాతి సఉపాదిసేసం. నిబ్బానం కథితం సకలకమ్మకిలేసవూపసమత్థస్స జోతితత్తా. హేట్ఠా ద్వీహి పదేహి అనుపాదిణ్ణకక్ఖన్ధా గహితాతి ‘‘వేదనాన’’న్తి ఏత్థ ఉపాదిణ్ణకగ్గహణం యుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఉపాదిణ్ణకవేదనాన’’న్తి. నిరోధేనాతి తప్పటిబద్ధఛన్దరాగనిరోధవసేన నిరుజ్ఝనేన. ఉపసమేనాతి అచ్చన్తూపసమేన అప్పవత్తనేన. ఏవఞ్చ కత్వా చ-సద్దగ్గహణం సమత్థితం హోతి. తేసన్తి తస్సా వేదనాయ తంసమ్పయుత్తానఞ్చ తిణ్ణం ఖన్ధానం. వత్థారమ్మణవసేనాతి వత్థుభూతానం ఛన్నం ఆరమ్మణభూతానఞ్చ సబ్బేసమ్పి ఉపాదిణ్ణకరూపధమ్మానం వసేన.

కస్మా పన హేట్ఠా చత్తారో అరూపక్ఖన్ధాయేవ వుత్తా, రూపక్ఖన్ధో న గహితోతి? విసేసభావతో. సఉపాదిసేసనిబ్బానప్పత్తియఞ్హి ఉపాదిణ్ణకరూపధమ్మానం వియ అనుపాదిణ్ణకరూపధమ్మానం అప్పవత్తియేవ నత్థి. దుతియనయేతి నన్దియా చ భవస్స చాతి ఏతమ్హి పక్ఖే. నన్దిగ్గహణేన సఙ్ఖారక్ఖన్ధో గహితో తంసహచరణతో. ఉపపత్తిభవసఙ్ఖాతో రూపక్ఖన్ధోతి ఉపాదిణ్ణకరూపధమ్మమేవ వదతి. తగ్గహణేనేవ చ తన్నిమిత్తకాని ఉతుఆహారజాని, విఞ్ఞాణగ్గహణేన చిత్తజానీతి చతుసన్తతిరూపస్సపేత్థ గహితతా వేదితబ్బా. సఞ్ఞాదీహీతి సఞ్ఞావిఞ్ఞాణవేదనాగహణేహి తయో ఖన్ధా గహితా, తఞ్చ ఖో ఉపాదిణ్ణా అనుపాదిణ్ణాతి విభాగం అకత్వా అవిసేసతో. అవిసేసేన హి పఞ్చన్నం ఖన్ధానం అప్పవత్తి నిబ్బానం. తేనాహ ‘‘ఏవం…పే… నిబ్బానం కథితం హోతీ’’తి. ‘‘నిబ్బాన’’న్తి హి ఇధ అమతమహానిబ్బానం అధిప్పేతం. ఇమమేవ చ నయన్తి ఇదం యథావుత్తం దుతియమేవ. చత్తారో మహానికాయే ధారేతీతి చతునికాయికో. భణ్డికనామకో థేరో భణ్డికత్థేరో. ఇతీతి వుత్తప్పకారపరామసనం. నిబ్బానవసేనేవాతి పఠమనయే సఉపాదిసేసనిబ్బానస్స అనుపాదిసేసనిబ్బానస్స చ, దుతియే పన ‘‘అమతమహానిబ్బానస్సా’’తి సబ్బథాపి నిబ్బానస్సేవ వసేన భగవా దేసనం నిట్ఠపేసి సమాపేసీతి.

నిమోక్ఖసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.